Świętość w czasach podbojów islamskich. Męczennicy chrześcijańscy z Gazy z VII wieku


The article focuses the story of the martyrdom of 60 Christian soldiers in Gaza who were executed for their refusal to convert to Islam during the Muslim inva­sion of Palestine. It is a final episode of varied Christian history of that region. Christian history of Gaza appears as complex and fascinating. In this region in the 4th century paganism was still strong but the monastic life developed in the vicinity of Gaza. Literary sources annotated the anti-Chalcedonian resistance of monastic circles in the wake of the council of Chalcedon. Christian history of the Gaza region ended dramatically with the Arab conquest in the 7th century. Just at that time a group of Christian soldiers refused the offer of the commander of the winners Muslims. The narrative of their martyrdom was preserved in a Latin translation of a Greek original. According to the text of the Passio, the Christian soldiers were executed in two groups: at Jerusalem and at Eleutheropolis. Bi­shop Sophronius of Jerusalem intervened in favor of these Martyrs and comforted them. He also gained the palm of martyrdom. The Passio in two different Latin recensions reveals a relatively neglected aspect in the history of the Holy Land during the period of heightened religious tension.

Słowa kluczowe

Gaza (chrześcijaństwo); męczeństwo; muzułmański podbój Palestyny; Sofroniusz z Jerozolimy; literatura łacińska

Apophtegmata Patrum, PG 65, 71-440, tłum. M. Borkowska: Apoftegmaty Ojców Pustyni, t. 1: Gerontikon. Księga Starców, ŹM 4, Kraków – Tyniec 2004.
Eutychius Alexandrinus, Annales, ed. L. Cheikho, CSCO 50-51 (Scriptores Arabici 6-7), Louvain 1960-1962.
Gregorius Nyssenus, In Canticum canticorum homiliae XV, ed. H. Langerbeck, GNO VI, Leiden 1960, tłum. M. Przyszychowska: Grzegorz z Nyssy, Homilie do Pieśni nad pieśniami, ŹMT 43, Kraków 2007.
Hieronymus, Vita Sancti Hilarionis, PL 23, 29-54, tłum. B. Degórski: Św. Hieronim, Żywot Hilariona, w: Św. Hieronim, Żywoty mnichów Pawła, Hilariona, Malchusa, ŹM 10, Kraków – Tyniec 1995.
Koran, tłum. i kom. J. Bielawski, Warszawa 1986.
Legenda S. Floriani et sociorum, ed. H. Delehaye, w: tenże, Passio Sanctorum Sexaginta Martyrum, AnBol 23 (1904) 303-307.
Origenes, Contra Celsum VII-VIII, ed. M. Borret, SCh 150, Paris 1969, tłum. S. Kalinkowski: Orygenes, Przeciw Celsusowi, Warszawa 19862.
Origenes, Scholia in Canticum Canticorum, PG 17, 253-288.
Passio Sanctorum LX Martyrum, ed. H. Delehaye: Passio Sanctorum Sexaginta Martyrum, AnBol 23 (1904) 300-303.
Sophronius Hierosolymitanus, In Christi natalitia, ed. H. Usener, w: Weihnachtspredigt des Sophronios, „Rheinisches Museum für Philologie. Neue Folge” 41 (1886) 513-515.
Theophanes, Chronographia, PG 108, 55-1009.
Abel F.M., Histoire de la Palestine depuis la conquète d’Alexandre jusqu’à l’invasion arabe, t. 1-2, Études bibliques 1, Paris 1952.
Alschech E., Islamic Law, Practice, and Legal Doctrine: Exempting the Poor from the Jizya under the Ayyubids (1171-1250), „Islamic Law and Society” 10 (2003) 348-375.
Ashklanazi Y., Paganism in Gaza in the Fifth and Sixth Centuries, „Catedra” 60 (1991) 116-122.
Ashklanazi Y., Sophists and Priest in Late Antique Gaza According to Chloricius the Rhetor, w: Christian Gaza in Late Antiquity, ed. B. Bitton-Ashkelony – A. Kofsky, Jerusalem Studies in Religion and Culture 3, Leiden 2004, 195-208.
Bagatti B., Il cristianesimo ad Eleuteropoli, „Liber Annuus SBF” 22 (1972) 109-129.
Belayhe N., Pagan Festivals in Fourth-Century Gaza, w: Christian Gaza in Late Antiquity ed. B. Bitton-Ashkelony – A. Kofsky, Jerusalem Studies in Religion and Culture 3, Leiden 2004, 5-22.
Blair S., What Is the Date of the Dome of the Rock?, w: Bayt al-Maqdis, ed. J. Raby – J. Johns, part 1, Oxford 1992, 59-87.
Bocheński F., Saraceni, w: Mały Słownik kultury świata arabskiego, red. J. Bielawski, Warszawa 1971, 455.
Chadwick H., John Moschus and His Friend Sophronius the Sophist, JTS 25 (1974) 41-74.
Chitty D.J., A pustynia stała się miastem… Wprowadzenie do dziejów monastycyzmu w Egipcie i Palestynie pod panowaniem chrześcijańskim, tłum. T. Lubowiecka, red. nauk. T.M. Gronowski – R. Kosiński, ŹM 45, Kraków – Tyniec 2008.
Cohen M.R., Under Crescent and Cross: The Jews in the Middle Ages, Princeton 1994.
Cohen M.R., What was the Pact of ‘Umar? A Literary-Historical Study, „Jerusalem Studies in Arabic and Islam” 23 (1999) 100-157.
Constantelos D.J., Christian Hellenism. Essays and Studies in Continuity and Change, New Rochelle 1998.
Constantelos D.J., The Moslem Conquests of the Near East as Revealed in the Greek Sources in the Seventh and the Eight Centuries, „Byzantion” 42 (1972) 325-357.
Delehaye H., Passio Sanctorum Sexaginta Martyrum, AnBol 23 (1904) 289-307.
Delehaye H., Les origines du culte des martyres, Bruxelles 1993.
Darrouzès J., Documents inédit d’ecclésiologie byzantine, Paris 1966.
Devos P., Pierre l’Ibère, quand vint-il à Jérusalem, AnBol 86 (1969) 337-350.
Donner F.M., The Early Islamic Conquests, Princeton 1981.
Downey G., Gaza: In the Early Sixth Century, Norman 1963.
Downey G., Paganism and Christianity in Procopius, ChH 18 (1949) 89-102.
Fattal A., Le statut légal des non-Musulmans en pays d’Islam, Beirut 1958.
Fleckenstein K.H. – L. Fleckenstein, Emmaus-Nicopolis. Ausgrabungen 2001-2005, Neckenmarkt –Wien – München 2010.
Friedmann Y., Tolerance and Coercion in Islam: Interfaith Relations in the Muslim Tradition, Cambridge 2003.
Gil M., A History of Palestine 634-1099, engl. trans. E. Broido, Cambridge – New York 1992.
Glucker C.A.M., The City of Gaza in the Roman and Byzantine Periods, BAR International Series 325, Oxford 1987.
Grabar O., The Shape of the Holy. Early Islamic Jerusalem, Princeton 1996.
Grego I., Eudossia imperatrice, primadonna e santa, „Studia Orientalia Christiana – Collectanea” 25 (1992) 335-360.
Grego I., Giovanni II, vescovo di Gerusalemme: le controversie origenista e pelagiana, „Studia Orientalia Christiana – Collectanea” 22 (1989) 97-126.
Guillou A., La Prise de Gaza par les Arabes au VIIe siècle, „Bulletin de Correspondance Hellenique” 81 (1957) 396-404.
Herràn Alonso E., La configuración literaria del tópico del „miles Christi” entre l’Edad Media y el Renacimiento, w: Actes del X Congrés Internacional de l’Associación Hispànica de Literatura Medieval (Alacant, 16-20 setembre 2003), ed. R. Alemany – J.L. Martosi – J.M. Manzanaro, Alacant 2005, 879-893.
Hombergen D., Barsanuphius and John of Gaza and the Origenist Controversy, w: Chris¬tian Gaza in Late Antiquity, ed. B. Bitton-Ashkelony – A. Kofsky, Jerusalem Studies in Religion and Culture 3, Leiden 2004, 173-182.
Hunt E.D., Holy Land Pilgrimage in the Later Roman Empire AD 312-460, Oxford 1982.
Huxley G., The Sixty Martyrs of Jerusalem, GRBS 18 (1977) 369-374.
IssaA.O., Les minorites chrétiennes de Palestine à travers les siècles, Jerusalem 1976.
Kaegi W.E., Byzantium and the Early Islamic Conquests, Cambridge 1992.
KarczewskaH., Funkcja wieńców w tradycji antycznej, „Seminare” 26 (2009) 341-350.
Kaswalder P.A., Onomastica biblica. Fonti scritte e ricerca archeologica, Collectio Mi¬nor 40, Jerusalem 2002, 189.
Kofsky A., What Happened to the Monophysite Monasticism of Gaza?, w: Christian Gaza in Late Antiquity, ed. B. Bitton-Ashkelony – A. Kofsky, Jerusalem Studies in Religion and Culture 3, Leiden 2004, 184-194.
Kopeć E., Koran a Biblia, RBL 3 (1952) 263-272.
Lamoreaux J.C., Early Eastern Christian Responses to Islam, w: Medieval Christian Perceptions of Islam. A Book of Essays, ed. J.V. Tolan, New York – London 1996, 3-31.
Lanzoni F., S. Petronio di Bologna nella storia e nella leggenda, Roma 1907.
Le christianisme antique et son contexte religieux, éd. M. Simon, Tübingen 1981.
Leder S., The literary use of the Khabar: a basic form of historical writing, w: The Byzantine and Early Islamic Near East, t. 1: Problems in the Literary Source Materials, ed. A. Cameron – L.I. Conrad, Studies in Late Antiquity and Early Islam 1, Princeton 1992, 277-315.
Meyer M.A., History of the City of Gaza. From the Earliest Times to the Present Day, Columbia University Oriental Studies 5, New York 1907.
Muelhaeusler M., Problems of Differentiation Between Muslims and Non-Muslims: Re-Reading the „Ordinances of ‘Umar” (al-shurūt. al-‘umariyya), w: Muslims and Others in Early Islamic Society, ed. R. Hoyland, Aldershot 2004, 103-124.
Neri D., Il Santo Sepolcro riprodotto in Occidente, Jerusalem 1971.
Noth A., Abgrenzungsprobleme zwischen Muslimen und Nicht-Muslimen: Die ‘Bedingungen ‘Umars (aš-šurūt al-‘umariyya)’ unter einem anderen Aspekt gelesen, „Jerusalem Studies in Arabic and Islam” 9 (1987) 290-315.
Pargoire J., Les LX Soldats Martyrs de Gaza, EO 8 (1905) 40-43.
Perrone L., La chiesa di Palestina e le controversie cristologiche, Brescia 1980.
Perrone L., The Necessity of Advice: Spiritual Direction as a School of Christianity in the Correspondence of Barsanuphius and John of Gaza, w: Christian Gaza in Late Antiquity, ed. B. Bitton-Ashkelony – A. Kofsky, Jerusalem Studies in Religion and Culture 3, Leiden 2004, 131-150.
Piccirillo M., La Palestina cristiana. I-VII secolo, Bologna 2008.
Poggi V., Fede e cultura nel cristianesimo e nell’islam primitivi, w: Il mondo islamico tra interazione e acculturazione, ed. A. Bausani – B. Scarcia Amoretti, Roma 1981, 99-116.
Regnault L., Moines et laïcs dans la région de Gaza au VIe siècle, w: Christian Gaza in Late Antiquity, ed. B. Bitton-Ashkelony – A. Kofsky, Jerusalem Studies in Religion and Culture 3, Leiden 2004, 165-172.
Rizzi E., Santo Stefano Rotondo a Roma, w: Rotonde d’Italia. Analisi tipologica della pianta centrale, ed. V. Volta, Milano 2008, 150-154.
Robinson Ch.F., Neck-Sealing in Early Islam, „Journal of the Economic and Social His¬tory of the Orient” 48 (2005) 401-441.
Samir K., Religion et culture en Proche-Orient arabe, POC 39 (1989) 251-309.
Schönborn von Ch., Sophrone de Jérusalem. Vie Monastique et Confession Dogmatique, Théologie Historique 20, Paris 1972.
Segni Di L., The Territory of Gaza: Notes of Historical Geography, w: Christian Gaza in Late Antiquity, ed. B. Bitton-Ashkelony – A. Kofsky, Jerusalem Studies in Religion and Culture 3, Leiden 2004, 41-60.
Southern R.W., Western views of Islam in the Middle Ages, Cambrige 1962.
Stäger R., Chrétiens d’Arabie affrontés à l’Islam. Les deux „pactes” de Najran (632 et 897), POC 48 (1998) 249-293.
Starowieyski M., Piotr Iberyjski, SWPW 185-186.
SteppaJ.E., Heresy and Orthodoxy: The Anti-Chalcedonian Hagiography of John Rufus, w: Christian Gaza in Late Antiquity, ed. B. Bitton-Ashkelony – A. Kofsky, Jerusalem Studies in Religion and Culture 3, Leiden 2004, 89-106.
Strus A., L’origine de l’apocryphe grec de la Passion de S. Étienne: à propos d’un texte de deux manuscrits récemment publiés, EL 112 (1998) 18-57.
Strus A., La passione di Santo Stefano in due manoscritti greci, „Salesianum” 58 (1996) nr 1, 21-61.
Szczur P., Piotr Iberyjczyk, EK XV 677.
Usner H., Weihnachtspredigt des Sophronios, „Rheinisches Museum für Philologie. Neue Folge” 41 (1886) 500-516.
Valognes J.-P., Vie et mort des chrètiens d’Orient. Dés origines à nos jours, Paris 1995.
Verghese P., The Monothelite Controversy – Historical Survey, GOTR 13 (1968) 196-211.
Woods D., The 60 Martyrs of Gaza and the Martyrdom of Bishop Sophronius of Jerusalem, „ARAM – Society for Syro-Mesopotamian Studies Periodical” 15 (2003) 129-150.

Opublikowane : 2018-12-16

Paczkowski, M. (2018). Świętość w czasach podbojów islamskich. Męczennicy chrześcijańscy z Gazy z VII wieku. Vox Patrum, 65, 497-521. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3513

Mieczysław Celestyn Paczkowski 
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu  Polska

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.



Inne teksty tego samego autora