God’s and human fatherhood in the terms of St. Augustine

Antoni Swoboda

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu , Poland


Abstract

The presented article consists of two main parts. The first one describes the characteristic elements of God’s fatherhood as it is seen by St. Augustine. Author of the study shows in this section Augustine’s teaching on God as a creator and parent. Author points as well to the manifestations of God’s actions towards man, to show finally the views of St. Augustine on the place of God in human life. The second part takes into the light the thoughts of Bishop of Hippo on human fatherhood and especially reveals his views on the relationship of the human fatherhood to God’s fatherhood and indicates a good of the procreation. In the last part of this section, the author presents an assessment of earthly fatherhood made by St. Augustine.

Keywords:

Human fatherhood, Divine fatherhood, St. Augustine, fatherhood, paternity

Anoz J., El Padre en la predicación agustiniana, „Augustinus” 47 (2002) fasc. 184-185, 5-39

Arjava A., Paternal power in late antiquity, JRS 88 (1998) 147-165

Armas G., Hacia una ética agustiniana del hogar, „Augustinus” 7 (1962)

Astolfi R., Costituzione di servitù e destinazione del padre di famiglia, „Bullettino dell’Istituto di Diritto Romano” 72 (1969) 181-201

Augustinus, Confessiones, ed. P. Knöll, CSEL 33/1, Vindobonae 1896, tłum. Z. Kubiak: Święty Augustyn, Wyznania, Warszawa 1982

Augustinus, Contra Adimantum Manichaei discipulum liber 1, ed. I. Zycha, CSEL 25/1, Vindobonae 1891, 113-190, tłum. J. Sulowski: Przeciw Adimantowi, w: Pisma przeciw manichejczykom, PSP 54, Warszawa 1990

Augustinus, Contra duas epistulas Pelagianorum libri IV, ed. C.F. Urba – I. Zycha, CSEL 60, Vindobonae 1913, 423-570

Augustinus, Contra Faustum Manichaeum libri XXXIII, ed. I. Zycha, CSEL 25/1, 249- 797, tłum. J. Sulowski: Św. Augustyn, Przeciw Faustusowi. Księgi I-XXI, PSP 55, Warszawa 1991

Augustinus, Contra Julianum libri VI, PL 44, 641-874, tłum. W. Eborowicz: Św. Augustyn, Przeciw Julianowi, PSP 19/1-2, Warszawa 1977

Augustinus, Contra Secundinum, ed. I. Zycha, CSEL 25/2, Vindobonae 1892, 905-947, tłum. J. Sulowski, PSP 56, 161-193

Augustinus, De bono coniugali liber unus, ed. I. Zycha, CSEL 41, Vindobonae 1900, 187- 230, tłum. W. Eborowicz, w: Pisma św. Augustyna o małżeństwie i dziewictwie, red. A. Eckmann, Lublin 2003, 73-116

Augustinus, De bono viduitatis, ed. I. Zycha, CSEL 41, 305-343, tłum. T. Gacia, w: Pisma św. Augustyna o małżeństwie i dziewictwie, s. 183-222

Augustinus, De civitate Dei libri XXII, ed. E. Hoffmann, CSEL 40/1-2, Vindobonae 1899-1900, tłum. W. Kornatowski: Święty Augustyn, O państwie Bożym, t. 1-2, Warszawa 1977

Augustinus, De consensu Evangelistarum libri IV, ed. F. Weihrich, CSEL 43, Vindobonae – Lipsiae 1904, tłum. J. Sulowski: Św. Augustyn, O zgodności Ewangelistów, PSP 50, Warszawa 1989

Augustinus, De doctrina christiana, ed. J. Martin, CCL 32, Turnholti 1962, 1-167, tłum. J. Sulowski: Św. Augustyn, O nauce chrześcijańskiej, Warszawa 1989

Augustinus, De gratia Christi et de peccato originali, ed. C.F. Urba – J. Zycha, CSEL 42, Vindobonae 1902, 125-206

Augustinus, De moribus Ecclesiae catholicae et de moribus Manichaeorum libri duo, PL 32, 1309-1378

Augustinus, De nuptiis et concupiscentia ad Valerium libri duo, ed. C.F. Urba – J. Zycha, CSEL 42, 211-319, tłum. K. Kościelniak, w: Pisma św. Augustyna o małżeństwie i dziewictwie, s. 343-390

Augustinus, De octo quaestionibus ex Veteri Testamento, ed. D. De Bruyne, CCL 33, Turnholti 1958, 469-472, partim in PL 35, 1374

Augustinus, De opere monachorum, ed. J. Zycha, CSEL 41, 531-595, tłum. R. Szaszka, w: Św. Augustyn, Pisma monastyczne, ŹM 27, Kraków 2002, 185-267

Augustinus, De sancta virginitate, ed. J. Zycha, CSEL 41, 235-302, tłum. P. Nehring, ŹM 27, 271-348

Augustinus, De seromone Domini in monte libri duo, ed. A. Mutzenbecher, CCL 35, Turnholti 1967, tłum. S. Ryznar – J. Sulowski, w: Św. Augustyn, O kazaniu Pana na górze. Do Symplicjana o różnych problemach. Problemy Ewangeliczne, PSP 48, Warszawa 1989, 21-130

Augustinus, De Trinitate libri quindecim, ed. W.J. Mountain, CCL 50-50A, Turnholti 1968, tłum. M. Stokowska: Św. Augustyn, O Trójcy Świętej, Kraków 1996

Augustinus, Enarrationes in Psalmos, CCL 38-40, ed. E. Dekkers – J. Freipont, CCL 38-40, Turnholti 1956, tłum. J. Sulowski: Św. Augustyn, Objaśnienia Psalmów, PSP 37-42, Warszawa 1986

Augustinus, Epistulae, ed. A. Goldbacher, CSEL 34/1, Vindobonae 1895; CSEL 34/2, Vindobonae 1898; CSEL 44, Vindobonae 1904; CSEL 57, Vindobonae 1911; CSEL 58, Vindobonae 1923, tłum. W. Eborowicz, Św. Augustyn, Listy (1-75), Pelplin 1991

Augustinus, In Joannis Evangelium tractatus CXXIV, ed. D.R. Willems, CCL 36, Turnholti 1954, tłum. W. Szołdrski, w: Św. Augustyn, Homilie na Ewangelię i Pierwszy List św. Jana, PSP 15/1-2, Warszawa 1977

Augustinus, Opus imperfectum contra secundam responsionem Juliani, ed. M. Zelzer, CSEL 85/1, Vindobonae 1974; CSEL 85/2, Wien 2004

Augustinus, Quaestiones in Heptateuchum libri VII, ed. I. Zycha, CSEL 28/2, Vindobonae 1895, 3-506, tłum. J. Sulowski: Św. Augustyn, Problemy Heptateuchu, PSP 46-47, Warszawa 1990

Augustinus, Sermones, PL 38, 23-1483; PL 39, 1493-1638

Bardy G., Święty Augustyn. Człowiek i dzieło, Warszawa 1955

Blázquez N., Feminismo agustiniano, „Augustinus” 27 (1982)

Bojarski W. – Wierzbowski B., Historia prawa. Część 1: Starożytność, Toruń 1978

Borgo A., Famiglia, paternità e sangue: a proposito di un saggio recente di antropologia latina, „Vichiana” 12 (2010) fasc. 2, 294-297

Brown P., Zmierzch starożytności, w: Historia życia prywatnego. Od Cesarstwa Rzymskiego do roku tysięcznego, red. P. Veyne, tłum. M. Rostworowska, t. 1, Wrocław – Warszawa – Kraków 1998, 223-298

Bruning B., „Ab utero matris meae, quae multum sperauit in te”: la maternité et la paternité d’Augustin, „Augustiniana” 54 (2004) fasc. 1-4, 379-400

Buckland W.W., Diligens paterfamilias, w: Studi in onore di Pietro Bonfante nel XL anno d’insegnamento, ed. E. Albertario – P. de Francisci – P. Ciapessoni, vol. 2, Milano 1930

Burnell P., Las funciones de la familia y de la sociedad civil en «la ciudad de Dios» de San Agustín, „Augustinus” 45 (2000) fasc. 176-177, 27-33

Calonghi F., Dizionario Latino-italiano, vol. 1, Torino 1972

Capogrossi Colognesi L., Ancora sui poteri del pater familias, „Bullettino dell’Istituto di Diritto Romano” 73 (1970) 357-425

Carcopino J., Życie codzienne w Rzymie w okresie rozkwitu cesarstwa, tłum. M. Pąkcińska, Warszawa 1960

Carucci P.L., Questioni di paternità nel diritto di età imperiale, „Studia et Documenta Historiae et Iuris” 78 (2012) 41-86

Catalálan J.M., El matrimonio en la obra pastoral de san Agustín, „Augustinus” 34 (1989)

Cignelli L., La „Famiglia – modello” nella Chiesa patristica, „Liber Annus” 32 (1982)

Conde Guerri E., El padre romano como educador: „iniciación para la vida perdurable”, w: Visiones mítico-religiosas del padre, s. 45-59

Crook J.A., Patria potestas, CQ 17 (1967) 113-122

Database of Latin Dictionaries (DLD) by CTLO, wyd. Brepols Publishers, Turnhout 2013

Dénoyez J., Le paterfamilias et l’évolution de ça position, w: Synteleia Vincenzo Arangio-Ruiz, ed. A. Guarino – L. Labruna, Napoli 1964

Donadio N., «Iudicium domesticum», riprovazione sociale e persecuzione pubblica di atti commessi da sottoposti alla «patria potestas», „Index” 40 (2012) 175-195

Dumont J.Ch., L’imperium du pater familias, w: Parenté et stratégies familiales dans l’Antiquité romaine, ed. J. Andreau – H. Bruhns, Paris, Paris 1990, 475-495

Eborowicz W., Wstęp, w: Św. Augustyn, Przeciw Julianowi, Warszawa 1977, PSP 19/1, 74

Eborowicz W., Wstęp, w: Św. Augustyn, Wartości małżeństwa, Pelplin 1980

Eckmann A., Starożytna rodzina grecka i rzymska, VoxP 5 (1985) t. 8-9, 29-51

Eckmann A., Wielkość i godność kobiety według świętego Augustyna, w: Symbol Apostolski w pismach świętego Augustyna, red. A. Eckmann, Lublin 1999

Forcellini A., Lexicon Totius Latinitatis, Patavii 1965

Francesco A. De, Il diritto agli alimenti tra genitori e figli: un’ipotesi ricostruttiva, „Labeo” 47 (2001) fasc. 1, 28-62

Gallo F., Osservazioni sulla signoria del paterfamilias in epoca arcaica, w: Studi in onore di Pietro de Francisci, vol. 1, Milano 1956

Gębka M., Rola ojca w antycznej Grecji i Rzymie, „Poznańskie Zeszyty Humanistyczne” 20 (2013) 33-49

Guarino A., Il «buon padre» gentiluomo?, „Labeo” 37 (1991) fasc. 2, 238-241

Hamman A.G., Życie codzienne w Afryce Północnej w czasach św. Augustyna, tłum. M. Stafiej-Wróblewska – E. Sieradzińska, Warszawa 1989

Honings B., Morale coniugale Agostiniana, „Ephemerides Carmeliticae” 20 (1969)

Jougan A., Słownik kościelny łacińsko-polski, Warszawa 1992

Jundziłł J., Modele małżeństwa w Rzymie pogańskim a wczesnochrześcijańskim, w: Społeczeństwo i kultura do XVI w., red. J. Śliwiński, Studia i Materiały 36, Olsztyn 1992, 9-18

Khodoss F., L’enfant est le père de l’homme, w: Saint Augustin, ed. P. Ranson, Paris 1988, 348-355

Korpanty J., Słownik łacińsko-polski, t. 2, Warszawa 2003

Kuryłowicz M., Kontynuacja rodziny w państwie i prawie rzymskim okresu republiki, w: Divina et humana. Księga jubileuszowa w 65. rocznicę urodzin ks. prof. Henryka Misztala, red. A. Dębiński – W. Bar – P. Stanisz, Lublin 2001, 125-133

Larrabe J.L., Espiritualidad y castidad matrimonial según san Augustin (En homenaje en el XVI Centenario de su bautismo), EstA 22 (1987) fasc. 1-3, 248

Larrabe J.L., Matrimonio cristiano y educación de los hijos, según san Agustín, „Augustinus” 18 (1973)

Lefebvre-Teillard A., «Pater is est quem nuptiae demonstrant»: jalons pour une histoire de la présomption de paternité, „Revue Historique de Droit Français et Étranger” 69 (1991) fasc. 3, 331-341

Lenzen D., Vaterschaft: vom Patriarchat zur Alimentation, Reinbek bei Hamburg 1991

Lodovici E.S., Sessualità, matrimonio e concupiscenza in sant’Agostino, Milano 1976

Łapicki B., Prawo rzymskie, Warszawa 1948

Łapicki B., Władza ojcowska w starożytnym Rzymie. Część 1: Czasy królewskie. Część 2: Czasy republikańskie, Warszawa 1933

Mancuso M.A., Il rapporto padri e figli nella prima deca di Tito Livio, „Latomus” 58 (1999) fasc. 1, 109-120

Marcus Tulius Cicero, De re publica

Markschies Ch., «Väter» im Neuplatonismus und im antiken Christentum: ein historischer Erkundungsgang mit aktuellen Hintergedanken, w: Leben und Kirche: Festschrift für Wilfried Härle zum 60. Geburtstag, hrsg. U. Andrée – F. Miege – Ch. Schwöbel, Marburg 2001, 51-66

Mayr F.K., Trinität und Familie in De Trinitate XII, REAug 18 (1972) 51-86

Niesiołowski A., Katolickie koncepcje wychowawcze w starożytności i średniowieczu, PP 233 (1939)

Pankiewicz R., Społeczno-ekonomiczne aspekty funkcjonowania rodziny wczesnorzymskiej, w: Rodzina w starożytnym Rzymie, red. K. Jakubiak, Bydgoszcz 1993, 13-39

Perugini A., Dizionario Italiano-latino, Città del Vaticano 1976

Rabello A.M., L’acquisto della patria potestas, „Labeo” 21 (1975) 172-192

Rabello A.M., L’acquisto della patria potestas sul proprio filius alla morte del paterfamilias, „Revue Internationale des Droits de L’Antiquité”18 (1971)

Robertis M.F. de, I limiti spaziali al potere del pater familias, „Labeo” 29 (1983) 164-174

Roland-Gosselin B., La morale de saint Augustin, Paris 1925

Ruiz Sánchez M., Padres e hijos en la sociedad, en el mito y en la literatura latinas, w: Visiones mítico-religiosas del padre en la Antigüedad clásica, ed. M. Ruiz Sánchez, Madrid 2004

Runchina G., Polemica filosofica e dottrinale nel „De ira Dei” di Lattanzio, „Annali della Facoltà di Lettere e Filosofia dell’Università di Cagliari” 6 (1985) 159-181

Salij J., Ojcostwo i synostwo u św. Augustyna, ŻD 5 (1998) nr 13, 11-30

Saller R.P., «Pater familias», «mater familias», and the gendered semantics of the Roman household, CPh 94 (1999) fasc. 2, 182-197

Scalco E., „Sacramentum Connubii” et institution nuptiale; une lecture du „De bono coniugali” et du „De sancta virginitate” de S. Augustin, EThL 69 (1993)

Stabryła S., Zarys kultury starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 2007

Stephan G., Wczesnochrześcijańskie poglądy o początkach życia ludzkiego i ich moralne konsekwencje, „Bielsko-Żywieckie Studia Teologiczne” 2 (2000)

Swoboda A., Aspekty teologiczne małżeństwa i dziewictwa w pismach św. Augustyna, SSHT 37 (2004) 139-157

Swoboda A., Aspekty wychowawcze w pismach filozoficznych Platona i autorów chrześcijańskich IV wieku (św. Augustyn, św. Hieronim), Vox Patrum 38-39 (2000) 463-485

Swoboda A., Godność ojca w pismach Plutarcha z Cheronei i św. Augustyna, Vox Patrum 36-37 (1999) 271-289

Swoboda A., Nauka o odpowiedzialnym rodzicielstwie w wybranych pismach moralno-ascetycznych św. Ambrożego, Biskupa Mediolanu (ok. 339-397) i moralno-pastoralnych św. Augustyna, Biskupa Hippony (353- 430), TPatr 7 (2010) 127-175

Swoboda A., Postawa ojca wobec dziecka w pismach Plutarcha z Cheronei i autorów chrześcijańskich IV wieku (św. Ambroży, św. Augustyn, św. Hieronim), PzST 10 (2001) 79-96

Swoboda A., Wskazania moralno-pastoralne dla małżonków w pismach św. Augustyna, STHŚO 24 (2004) 295-313

Swoboda A., Źródło i prawzory sakramentu małżeństwa w nauczaniu św. Augustyna, Vox Patrum 52/1 (2008) 1049-1064

Traina A., Pater familiae, „Latinitas” 12 (1964) 225-229

Trapè A., Święty Augustyn. Człowiek duszpasterz mistyk, tłum. J. Sulowski, Warszawa 1987

Veyne P., Cesarstwo Rzymskie, w: Historia życia prywatnego, t. 1, s. 17-221

Voci P., Storia della patria potestas da Augusto a Diocleziano, „Iura” 31 (1980) 37-100

Voci P., Storia della patria potestas da Costantino a Giustiniano, „Studia et Documenta Historiae et Iuris” 51 (1985) 1-72

Winniczuk L., Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1983

Wlosok A., Vater und Vatervorstellungen in der römischen Kultur, w: Das Vaterbild im Abendland, hrsg. H. Tellenbach, Stuttgart 1978

Zumkeller A., Augustinus in der Diskussion unserer Zeit. Zu seiner Lehre über Welt, Leib, Ehe und Jungfräulichkeit, „Cor Unum” 28 (1970)


Published
2015-07-15


Swoboda, A. (2015). God’s and human fatherhood in the terms of St. Augustine. Vox Patrum, 63, 157–183. https://doi.org/10.31743/vp.3557

Antoni Swoboda 
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu



License

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.