Praktyki magiczne przeciwko zdrowiu i życiu człowieka w późnym antyku na przykładzie prawodawstwa kościelnego



Abstrakt

Zachowania magiczne były od niepamiętnych czasów elementem kultury. Świadectwa w postaci amuletów, różnych narzędzi czy zaklęć systematycznie są odkrywane. Magia przenikając w świat religii, stawała się jej elementem, z cza­sem aż do tego stopnia, że w zależności od okresu historycznego, nie sposób od­różnić jednej od drugiej. W niniejszym artykule zostały poddanie analizie, z per­spektywy ustawodawstwa kościelnego, praktyki magiczne szkodzące zdrowiu i życiu. Oczywiście przepisy prawne mają na celu eliminację błędów i zagrożeń przez co przedstawiają obraz jednostronny nie oddający wszystkich aspektów ży­cia. Niewątpliwie jednak odnoszą się do zagrożeń realnych i przez to poszerzają wiedzę o epoce. W przedstawionym tekście wzięto pod uwagę takie praktyki ma­giczne, które celowo i umyślnie miały szkodzić konkretnym osobom.


Słowa kluczowe

praktyki magiczne; synody; sobory; księgi pokutne; prawodawstwo kościelne; późny antyk

Ammianus Marcellinus, Rerum gestarum
Arnobius, Adversus gentes
Audet J.-P., La Didachè. Instructions des Apôtres, Paris 1958
Baron A., Magia i czary w “Konstytucjach apostolskich”, in: Za¬bobony, czary i magia w Kościele starożytnym, ed. M. Ożóg – N. Widok, Opole 2013, 75-95
Canones Basilii, SCL 3, ed. A. Baron – H. Pietras, ŹMT 49, Kraków 2009
Caspar Ph., L’embryon au IIème siècle, Paris 2002
Concilium Eliberitanum (306), SCL 1, ed. A. Baron – H. Pietras, ŹMT 37, Kraków 2006
The Council in Trullo revisited, ed. G. Nedungatt – M. Featherstone, Roma 1995
Desanti L., Sileat omnibus perpetuo divinandi curiositas. Indovini e sanzioni nel diritto romano, Milano 1990
Didache, in: Constitutiones Apostolorum VII 3, 1-2, SCL 2, ed. A. Baron – H. Pietras, ŹMT 42, Kraków 2007
Escribano Paño M.V., Heretical texts and maleficium in the „Codex Theodosianus” (CTh. 16.5.34), in: Magical practice in the Latin West. Papers from the international conference held at the University of Zaragoza 30.09-1.10.2005, ed. R.L. Gordon – F.M. Simón, Leiden 2010, 105-138
Excarpsum Egberti, SCL 5, 187
Frazer J.G., The Golden Bough, vol. 1: The Magic Art and the Evolution of Kings, New York 1935
Jońca M., Przestępstwo znieważenia grobu w rzymskim prawie karnym, Lublin 2013
Kalleres D.S., Drunken Hags with Amulets and Prostitutes with Erotic Spells: The Re-Feminization of Magic in Late Antique Christian Homilies, in: Daughters of Hecate: Women and Magic in the Ancient World, ed. K.B. Stratton – D.S. Kalleres, Oxford 2014
Kieckhefer R., La magia nel medioevo, Roma 2003
Lee-Stecum P., Dangerous Reputations: Charioteers and Magic in Fourth-Century Rome, „Greece & Rome” 53 (2006) fasc. 2, 224-234
Longosz S., Aborcja i porzucanie dzieci w staro¬żytności pogańskiej i chrześcijańskiej. Materiały bibliograficzne, RT 51 (2004) vol. 10, 279-291
Longosz S., Ojcowie Kościoła a przerywanie ciąży, cz. 1: Okres przedchrześcijański, VoxP 5 (1985) vol. 8-9, 231-294
Longosz S., Prawo rzymskie wobec aborcji, w: Contra leges et bonos mores. Przestępstwa obyczajowe w starożytnej Grecji i Rzymie, ed. H. Kowalski – M. Kuryłowicz, Lublin 2005, 209-220
Marasco G., La condanna della magia nei concili occidental del IV secolo D.C., SEA 78, Roma 2002
McKenna S., Paganism and Pagan Survivals in Spain up to the Fall of the Visigothic Kingdom, Washington 1938
Pauli Sententiae, ed. S. Riccobono, Fontes Iuris Romani Anteiustiniani, vol. 2, Florentiae 1964
Poenitentiale Burgundense (ca. 700-725), SCL 5, 262
Poenitentiale Egberti, SCL 5, 234
Poenitentiale Floriacense (ca. 775-800), SCL 5, 279
Poenitentiale Merseburgense (VIII s.), SCL 5, 290
Poenitentiale Sancti Columbani (ca. 543-615), SCL 5, 33-34
Poenitentiale Silense (ca. 1060-1065), SCL 5, 462
Poenitentiale Vinniani (Finnian) (ante 550) XX, SCL 5, ed. A. Baron – H. Pietras, ŹMT 58, Kraków 2011
Porena P., Le origini della prefettura del pretorio tardoantica, Roma 2003
Seeck O., Regesten der Kaiser und Päpste für die Jahre 311 bis 476 n. Chr. Vorarbeit zu einer Prosopographie der christlichen Kaiserzeit, Stuttgart 1919
Stachura M., Wrogowie porządku rzymskiego. Studium zjawiska agresji językowej w Kodek¬sie Teodozjusza, Nowelach Postteodozjańskich i Konstytucjach Sirmondiańskich, Kraków 2010
The Irish Penitenials, transl. L. Bieler (with emendations M. Fijak), Scriptores Latini Hiberniae 5, Dublin 1963
The Theodosian Code and Novels and the Sirmondian Constitutions, Princeton Uni¬versity Press 1952
Wiśniew¬ski R., Wróżbiarstwo chrześcijańskie w późnym antyku czyli jak poznać przyszłość i nie utracić zbawie¬nia, Warszawa 2013
Wygralak P., Stanowisko Kościoła wobec idolatrii i magii na terenach Galii i Hiszpanii w późnej starożytności chrześcijańskiej (VI-VII w.), Poznań 2011
Wypustek A., Magia antyczna, Wrocław 2001

Opublikowane : 2018-12-16


Ożóg, M. (2018). Praktyki magiczne przeciwko zdrowiu i życiu człowieka w późnym antyku na przykładzie prawodawstwa kościelnego. Vox Patrum, 63, 243-252. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3562

Monika Ożóg 
independent researcher  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.