Znaczenie uroczystości kultowych w życiu społecznym armii rzymskiej okresu pryncypatu w świetle Feriale duranum



Abstrakt

The aim of the present paper is to thoroughly reconstruct the meaning of the official cult ceremonies for the social life of the Roman Imperial army. Crucial to the analysis is the evidence produced by the Feriale Duranum, a papyrus docu­ment dating to the reign of Severus Alexander, but supported also by other sources. The matter of loyalty to the state and ruler is characteristic of most military ceremonies. Hierarchy and social order are emphasised as well, all four being values important for the military ideology. Participation in the same rites influ­enced the morale and esprit de corps not only in a particular unit, but also within the whole army. Therefore one can view the rites as an expression of a military identity, serving also to distinguish the soldiers as a separate social group. The of­ficial holidays were also of importance for the private life of a soldier, being one of few occasions when exemption from work and free time were granted. This made such ceremonies a welcome break from camp routine. As such, the official military religious rites were vital for the social life of both individual soldiers and military communities, be it units or even the whole army.


Słowa kluczowe

armia rzymska; religia wojskowa; kalendarz sakralny; święta; czas wolny; grupy społeczne

Alexandrov O., The Religion in the Roman Army in Lower Moesia Province (1st-4th c. AD), Veliko Târnovo 2010
Andrade N.J., Syrian Identity in the Greco-Roman World, Cambridge 2013
Beck R., The Religion of the Mithras Cult in the Roman Empire: Mysteries of the Unconquered Sun, Oxford – New York 2006
Benario H.W., The Date of the „Feriale Duranum”, „Historia” 11 (1962) fasc. 2, 192-196
Birley E., The Religion of Roman Army: 1895-1977, ANRW II 16. 2, 1506-1541
Blömer M., Iuppiter Dolichenus: vom Lokalkult zur Reichsreligion, Tübingen 2012
Clauss M., The Roman Cult of Mithras: the God and his Mysteries, transl. by R. Gordon, New York 2000
Collar A., Military Networks and the Cult of Jupiter Dolichenus, w: Von Kummuh nach Telouch. Historische und archäologische Untersuchungen in Kommagene, hrsg. E. Winter, Bonn 2011, 217-245
Diaconescu A., Temples of Ethnic Communities (Assembly Halls) in Roman Dacia. An Architectural Prospective, „Acta Musei Napocensis” 45-46 (2008-2009)
Dirven L., The Palmyrenes of Dura-Europos: A Study of Religious Interaction in Roman Syria, Leiden 1999
Domaszewski A. von, Die Religion des römischen Heeres, „Westdeutsche Zeitschrift für Geschichte und Kunst” 14 (1895) 1-123
Fink R.O., Roman Military Records on Papyrus, Cleveland 1971
Fink R.O. – Hooey A.S. – Snyder W.S., The Feriale Duranum, „Yale Classical Studies” 7 (1940) 1-222
Fishwick D., Dated Inscriptions and the Feriale Duranum, „Syria” 65 (1988) fasc. 3-4, 349-361
Flavius Vopiscus, Probus, ed. w: The Scriptores Historia Augusta, with an Eng¬lish translation by D. Magie, vol. 3, LCL 263, Cambridge (Massachusetts) – London 1961
Geertz C., Religion as a Cultural System, w: Anthropological Approaches to the Study of Religion, ed. M. Banton, Edinburgh 1966, 1-46
Gilliam J.F., The Roman Military Feriale, HTR 47 (1954)
Helgeland J., Roman Army Religion, ANRW II 16. 2, 1487
Hensen A., Mithras: der Mysterienkult an Limes, Rhein und Donau, Schriften des Limesmuseums Aalen 62, Stuttgart 2013
Haynes I.P., Blood of the Provinces: the Roman Auxilia and the Making of Provincial Society from Augustus to the Severans, Oxford 2013
Haynes I.P., The Romanisation of Religion in the „Auxilia” of the Roman Imperial Army from Augustus to Septimus Severus, „Britannia” 24 (1993) 141-157
Hoey A.S., Rosaliae signorum, HTR 30 (1937) 15-35
Jaczynowska M., Kult wodzów rzymskich w okre¬sie Republiki, „Balcanica Posnaniensia: Acta et studia” 3 (1984) 157-165
Jaczynowska M., Religia lojalności w początkach cesarstwa rzymskiego, w: taż, Studia z dziejów antycznego Rzymu, Toruń 2003, 89-121
Jaczynowska M., Une religion de la loyauté au début de l’Empire romain, „Dialogues d’Histoire Ancienne” 15 (1989) fasc. 2, 159-178
Kossmann D., Römische Soldaten als Teilnehmer von Festen, w: Festrituale in der römischen Kaiserzeit, hrsg. J. Rüpke, Tübingen 2008
Kovács P., Marcus Aurelius’ Rain Miracle and the Marcomannic Wars, Leiden 2009
Królczyk K., Kulty religijne weteranów w Mezji Dol¬nej, w: Studia Moesiaca II, red. L. Mrozewicz – K. Ilski, Poznań 1994, 47-61
MacMullen R., The Legion as a Society, „Historia” 33 (1984) 440-456
Nock A.D., The Roman Army and the Roman Religious Year, HTR 40 (1952) 192-202
Phang S.E., Roman Military Service: Ideologies of Discipline in the Late Republic and Early Principate, Cambridge 2008
Pseudo-Hyginus, De munitionibus castrorum (De metatione castrorum), tłum. I.A. Łuć – K. Królczyk, Pseudo-Hyginus, O wytyczaniu obozów wojskowych, Poznań 2010
Rankov B., Hadrian’s Speeches in Africa: Exercises in the campus and Military Ideolo¬gy, „Journal of Roman Archaeology” 18 (2005) fasc. 2, 650-654
Richmond I.A., Roman Legionaries at Corbridge, their supply-base, temples and religious cults, „Archaeologia Aeliana. 4th Series” 21 (1943)
Rüpke J., Domi militiae: die religiöse Konstruktion des Krieges in Rom, Stuttgart 1990
Rüpke J., Kult jenseits der Polisreligion. Polemiken und Perspektiven, JbAC 47 (2004) 5-15
Sarnowski T. – Savelja O.Ja., Balaklava. Römische Militärstation und Heiligtum des Iupiter Dolichenus, Światowit. Sup¬plement Series A: Antiquity, vol. 5, Warszawa 2000
Sourvinou-Inwood C., Further Aspects of Polis Religion, „Annali dell’Università degli Studi di Napoli «L’Orientale». Sezione Archeologia e Storia Antica” 10 (1988) 259-274
Sourvinou-Inwood C., What is Polis Religion?, w: The Greek City from Homer to Alexander, ed. O. Murray – S. Price, Oxford 1990, 295-322
Southerm P., The Roman Army: a Social and Institutional History, Oxford 2007
Sozomenus, HE, ed. J. Bidez, GCS 50, Berlin 1960, tłum. S. Kazi¬kowski: Hermiasz Sozomen, Historia Kościoła, Warszawa 1980
Speidel M.P., Mithras-Orion: Greek Hero and Roman Army God, Leiden 1980
Speidel M.P., The Religion of Juppiter Dolichenus in the Roman Army, Leiden 1978
Speidel M.P. – Milčeva A., The Cult of the Genii in the Roman Army and a New Military Deity, ANRW II 16. 2, 1542-1555
The Roman Army as a Community: Including Papers of a Conference Held at Birkbeck College, University of London, on 11-12 January 1997, ed. A.K. Goldsworthy – I. Haynes, Ports¬mouth 1999
The Roman Imperial Coinage, vol. 1: Augustus to Vitellius, ed. by H. Mattingly – E.A. Sydenham, London 1923
Trynkowski J., Żołnierze garnizonu rzymskiej Dacji i ich kulty, War¬szawa 1968
Welles C.B. – Fink R.O. – Gilliam J.F., The Excavations at Dura-Europos, Final Report V, Part I: The Parchments and Papyri, New Haven 1959
Wheeler E.L., Pullarii, Marsi, Haruspices, and Sacerdotes in the Roman Imperial Army, w: A Roman Miscellany. Essays in Honour of Anthony R. Birley on his Seventieth Birthday, ed. V.E. Hirschmann – A. Krieckhaus – H.M. Schellenberg, Gdańsk 2008
Wheeler E.L., Shock and Awe: Battles of the Gods in Roman Im¬perial Warfare. Part I, w: L’Armée romaine et la religion sous le Haut-Empire romain: actes du quatrième congrès de Lyon (26-28 octobre 2006), éd. C. Wolff – Y. Le Bohec, Lyon 2009, 225-267
Ziółkowski M., Kult cesarski w religii wojsk rzymskich w Brytanii (I-III w. n.e.), „Balcanica Posna¬niensia: Acta et studia” 3 (1984) 167-176
Ziółkowski M., Kulty religijne żołnierzy rzymskich w Brytanii w okresie wczesnego cesarstwa (I-III w. n.e.), Toruń 1981/1982
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Dziurdzik, T. (2018). Znaczenie uroczystości kultowych w życiu społecznym armii rzymskiej okresu pryncypatu w świetle Feriale duranum. Vox Patrum, 63, 273-286. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3564

Tomasz Dziurdzik 
Uniwersytet Warszawski  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.