Laktancjusz i ressourcement: droga do źródeł wolności religijnej w porządku świeckim



Abstrakt

Laktancjusz, jako uznany retor, piastował urzędowe stanowiska w okresie pa­nowania Dioklecjana (284-305) i Konstantyna (306-337). Był również obecny w Nikomedii, gdy zimą roku 302/303, Dioklecjan wezwał do rozwiązania „pro­blemu chrześcijaństwa”. Szyderstwa i pogarda, które docierały do Laktancjusza, skłoniły go do napisania wielkiej chrześcijańskiej apologii – Divinae Institutio­nes. Atmosfera prześladowania, która towarzyszyła powstaniu Institutiones bez wątpienia skłoniła apologetę do dyskusji o wolności religijnej, nie tylko jako ogólnym prawie chrześcijan, ale jako podstawowym prawie osoby ludzkiej. Pre­zentowany artykuł ukazuje argumenty Laktancjusza za wolnością religijną w po­rządku świeckim oraz dowodzi, że wiara Laktancjusza w potrzebę wolności do­konywania czynności religijnych determinuje jego afirmację wolności religijnej jako takiej. Artykuł analizuje także użycie pism Laktancjusza w katolickiej nauce społecznej i stwierdza, że soborowe nauczanie Kościoła katolickiego na temat wolności religijnej jest przykładem nie tylko rozwoju doktrynalnego, ale auten­tycznego powrotu do nauczania Ojców.


Słowa kluczowe

Laktancjusz; apologia; wolność religijna; Cesarstwo Rzymskie

Augustinus, De civitate Dei
Augustinus, De vera religione
Augustinus, Retractationes
Barnes T.D., Constantine and Christianity: ancient evidence and modern interpretations, ZACh 2 (1998) 274-294
Benedictus XVI, Ad Romanum Curiam ob omina natalicia, AAS 98 (2006)
Cicero, De natura deorum
Concilium Vaticanum II, Declaratio de libertate religiosa “Dignitatis humanae”, in: De¬crees of the Ecumenical Councils, vol. 2: Trent to Vatican II, ed. N. Tanner, Washington 1990
De¬Palma Digeser E., Lactantius, Porphyry, and the Debate over Religious Toleration, JRS 88 (1998) 129-146
DePalma Digeser E., Lactantius and Constantine’s Letter to Arles: Dating the “Divine Institutes”, JECS 2 (1994)
DePalma Digeser E., Porphyry, Lactantius, and the Paths to God, StPatr 34 (2001) 521-528
De¬Palma Digeser E., The Making of a Christian Empire, Ithaca 2000
Drobner H., The Fathers of the Church, Peabody 2007
Dulles A., “Dignitatis humanae” and the Development of Christian Doctrine, in: Catholicism and Religious Freedom, ed. K.R. Grasso – L.P. Hunt, Lanham 2006, 43-67
Garnsey P., Religious To¬leration in Classical Antiquity, in: Persecution and Toleration, ed. W.J. Sheils, Padstow 1984, 1-27
John XXIII, Pacem in terris, AAS 55 (1963)
Lactantius, De mortibus persecutorum
Lactantius, Divinae Institutiones
Lactantius, Divinarum Institutionum libri septem
Lactantius, Epitome Divinarum Institutionum
Newman J.H., An Essay on the Development of Christian Doctrine, South Bend 1989
Pink T., What is the Catholic Doctrine of Religious Liberty?
Rhonheimer M., Benedict XVI’s “Hermeneutic of Reform” and Religious Freedom, NV 9 (2011) 1029-1054
Rus¬sell Hittinger F., The Declaration on Religious Liberty: “Dignitatis humanae”, in: Vatican II: Renewal within Tradition, ed. M. Lamb – M. Levering, Oxford 2008, 359-82
Schott J.M., Christianity, Empire, and the Making of Religion in Late Antiquity, Philadelphia 2008
Schwarte K.H., Lactantius, in: Dictionary of Early Christian Literature, ed. S. Döpp – W. Geerlings, New York 2000
Ste Croix G.E.M. de, Aspects of the “Great” Persecution, HTR 47 (1954) 75-113
Tertullianus, Apologeticum
Tertullianus, Ad Scapulam
Tertullianus, Adversus Praxean
Wlosok A., Lactance, in: Nouvelle Histoire de la Littérature Latine, vol. 5, ed. R. Herzog – P.L. Schmidt, Turnhout 1993
Wlosok A., Laktanz und die philoso phische Gnosis, Heidelberg 1960

Opublikowane : 2018-12-16


Coleman, A. (2018). Laktancjusz i ressourcement: droga do źródeł wolności religijnej w porządku świeckim. Vox Patrum, 61, 209-219. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3619

Anthony P. Coleman 
St. Gregory’s University in Shawnee  Stany Zjednoczone



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.