Between Christ and earthly longings. History of translations, interpretations and contemporary debate on evocation ho emos eros estaurotai (Rom 7.2) of Ignatius of Antioch

Krzysztof Abucewicz

Uniwersytet Śląski w Katowicach , Poland


Composed into the letter of Ignatius of Antioch to the Church of Rome, perhaps the most famous evocation – ho emos eros estaurotai – has a long tradition of interpretation, which being initiated by Origen and taking somewhat turbulent course reaches our times. Its manifestation is visible in the translations themselves, where already from the Latin rendering a significant diversity can be observed, and the wide range of interpretations is being reflected with its spread in the modern translations. Those of Greek Fathers who spoke after Origen essentially upheld the interpretation of the Alexandrian, seeing under eros – as he did – the Christ Himself. Finally they fastened so conceptualized eros in the spiritual theology and inscribed the Ignatius’ evocation into the liturgy of the Eastern Church for ages. However in the Western Church, it seems that the significant influence on the mod­ern interpretation of the Ignatius’ evocation – starting from the nineteenth century – had the ongoing in the background discussion on authenticity of the Antiocher’s letters. The time of extensive research, beyond the contribution to the determina­tion of the middle recension, from exacting blade of critics had adjudicated about fundamental error of Origen and the other Greek Fathers in the interpretation they adopted. The dominance of the newly discovered interpretation coincided with the adoption of middle recension and spreads to the present day. The resulting dis­sonance to the voice of the ancient Church born an undying question which – al­though with different intensity at different times – continues resounding. Could the Greek Fathers be so much wrong in taking the comment to the famous Ignatius’ evocation? How is it possible that those for whom the ancient Greek was the lan­guage of everyday life, and appropriate for the letters of Ignatius „Sitz im Leben” was the environment in which in the chronological proximity they grew up and lived, diverge from the actual socio-cultural and literary context from the inside of which Ignatius spoke? These and other questions have intrigued many scholars of the last century. It is, perhaps, their echo that outlines a certain circle being formed by modern translations and commentaries, running back to the beginning, to the first interpretations. This movement, presumably, shows unextinguished disagree­ment for leaving such a significant dissonance to the voice of the ancient Church. Perhaps it is also a hunch that in the content of the Ignatius’ words there is still something else, what more clearly saw the Fathers, and what in some sense re­mains hidden from modern researchers. By the same token, following the path of these assumptions, the undertaken analysis of the Syrian translation combined with the conclusions of the recent philological study on the Greek text put a question mark on the popular interpretation and allow to hypothesize in a way that is getting closer to the voice of Fathers again. It seems that the meaning of Ignatius’ evoca­tion could have been more positive than it is used to be frequently commented.


Ignatius of Antioch, eros, chrystology, Letter to Romans, Origen

Ignatius Antiochenus, Epistula ad Trallianos, ed. P.T. Camelot: Ignace d’Antioche, Polycarpe de Smyrne, Lettres. Martyre de Polycarpe, SCh 10, Paris 1969, 94-105, tłum. A. Świderkówna: Pierwsi Świadkowie. Pisma Ojców Apostolskich, kom. i opr. M. Starowieyski, BOK 10, Kraków 2010, 124-127.

Ignatius Antiochenus, Epistula ad Philadelphienses, ed. P.T. Camelot: Ignace d’Antioche, Polycarpe de Smyrne, Lettres. Martyre de Polycarpe, SCh 10, Paris 1969, 120-131, tłum. A. Świderkówna: Pierwsi Świadkowie. Pisma Ojców Apostolskich, BOK 10, kom. i oprac. M. Starowieyski, Kraków 2010, 132-135.

Ignatius Antiochenus, Epistula ad Smyrnaeos, ed. P.T. Camelot: Ignace d’Antioche, Polycarpe de Smyrne, Lettres. Martyre de Polycarpe, SCh 10, Paris 1969, s. 132-145, tłum. A. Świderkówna: Pierwsi Świadkowie. Pisma Ojców Apostolskich, BOK 10, kom. i oprac. M. Starowieyski, Kraków 2010, 136-139.

Clemens Alexandrinus, Stromata VI, ed. P. Descourtieux: Clément d’Alexandrie, Les Stromates. Stromate VI, SCh 446, Paris 1999.

Didymus Alexandrinus, In Ecclesiasten, ed. M. Gronewald: Dydimos der Blinde, Kommentar zum Ecclesiastes, Teil 2: Kap. 3 - 4,12, Bonn 1977.

Eusebius Caesariensis, Historia ecclesiastica, ed. G. Bardy: Eusèbe de Césarée, Histoire ecclésiastique, vol. 1-3, SCh 31, 41, 55, Paris 1952-1958, tłum. A. Lisiecki: Euzebiusz z Cezarei, Historia Kościelna. O męczennikach palestyńskich, POK 3, Poznań 1924, 3-460.

Gregorius Nyssenus, In Cantica canticorum, ed. F. Dünzl: Gregor von Nyssa, Homilien zum Hohenlied, FCh 16/1-3, Freiburg 1994.

Hieronymus, De viris illustribus, PL 23, Paris 1883, 631-766.

Irenaeus Lugdunensis, Adversus haereses V, ed. A. Rousseau – L. Doutreleau – B. Hemmerdinger – Ch. Mercier: Irénée de Lyon, Contre les hérésies, Livre V, SCh 152-153, Paris 1969.

Joannes Chrysostomus, In S. Martyrem Ignatium, PG 50, Paris 1862, 587-596.

Maximus Confessor, Capita theologiae et economiae, PG 90, Paris 1865, 1083-1462.

Maximus Confessor, Scholia, PG 4, Paris 1857, 13-576.

Origenes, Commentarium in Canticum canticorum, ed. L. Brésard – H. Crouzel – M. Borret: Origène, Commentaire sur le Cantique des Cantiques, t. 1-2, SCh 375-376, Paris 1991-1992, tłum. S. Kalinkowski: Orygenes, Komentarz do Pieśni nad Pieśniami. Homilie o Pieśni nad Pieśniami, Kraków 1994, 7-189.

Origenes, De Pascha, ed. O. Guéraud – P. Nautin: Origène, Sur la Pâque. Traité inédit publié d’après un papyrus de Toura, Christianisme Antique 2, Paris 1979, tłum. S. Kalinkowski: Pisma Paschalne: Orygenes, Pseudo-Hipolit, Pseudo-Chrysostom, BOK 3, Kraków 1993, 17-33.

Ps.-Dionysius Areopagita, De divinis nominibus, PG 3, Paris 1857, 586-996, tłum. M. Dzielska: Pseudo-Dionizy Areopagita, Pisma teologiczne, Kraków 2005, 215-321.

Theodorus Studita, Sermo 3, PG 99, Paris 1860, 512-513; ed. E. Auvray: Sancti patris nostri et confessoris Theodori Studitis Praepositi Parva catechesis: graecum textum uti et latinam, interpretationem, Parisiis 1891, 8-11.

Thomas Aquinatus, Super De divinis nominibus, ed. B. Mondin: Tommaso d’Aquino, Commento ai nomi divini di Dionigi, vol. 1-2, Bologna 2004.

Balthasar H.U. – Haas A.M., L’amore, forma di vita cristiana. La nota dominante, „Rivista Internazionale di Teologia e Cultura” 202 (2005) 75-89.

Bigg C., The Christian Platonists of Alexandria, Oxford 1886.

Brenner A.R. – Fobes F.H., Alciphron, Aelian, and Philostratus Letters, Cambridge 1949.

Bruston E., Ignace d’Antioche. Ses épitres, sa vie, sa théologie, Paris 1897.

Bunsen C.C.J., Ignatius von Antiochien und seine Zeit, Hamburg 1847.

Cantalamessa R., Eros e agape. Le due facce dell’amore umano e Cristiano, Torino 2011, tłum. W. Szymona: R. Cantalamessa, Eros i agape. Dwa oblicza miłości, Poznań 2012.

Caruso G., L’agape nei Padri Apostolici, „Alpha Omega” 14 (2011) fasc. 3, 359-387.

Crouzel H., Orygenes, tłum. J. Margański, Bydgoszcz 1996.

Cureton W., Vindiciae Ignatianae. On the genuine writings of St. Ignatius, London 1846.

De Andia Y., Eros e Agape, „Rivista Internazionale di Teologia e Cultura” 137 (1994) 15-36.

Derrida J., Psyché. Invenzioni dell’altro, t. 2, trad. R. Balzarotti, Milano 2009.

De Ste. Croix G.E.M., Why were the Early Christians Persecuted?, „Past & Present” 26 (1963) 6-38.

Foster P., Early Christian Thinkers: The lives and legacies of twelve key figures, London 2012.

FrendW.H.C., Martyrdom and Persecution in the Early Church, Oxford 1965.

Garrison R., The Graeco-Roman Context of Early Christian Literature, Sheffield 1997.

Harnack A., Der „eros” in der alten Christlichen Literature, „Sitzungberichte der Prussianichen Akademie der Wissenshaften” 1 (1918) 81-94.

Haykin M.A.G., Come to the Father. Ignatius of Antioch and his calling to be a martyr, „Themelios” 32 (2007) fasc. 2, 26-39.

HollandH.S., The Apostolic Fathers, London 1897.

Lieu J., Image and reality, London 2003.

Joly R., Le dossier d’Ignace d’Antioch, Bruxelles 1979.

Nygren A., Agape and Eros, trans. P.S. Watson, Philadephia 1953.

Prestige G.L., Fathers and Heretics, London 1940.

Quasten J., Patrology, vol. 1: The Beginnings of Patristic Literature, Utrecht 1950.

Quasten J. – Plumpe J.C., Ancient Christian Writers, vol. 26: Origen – The Song of Songs commentary and homilies, trans. R.P. Lawson, London 1957.

Rackl M., Die Chistologie des heiligen Ignatius von Antiochien, nebst einer Voruntersuchung – die Echtheit der sieben Ignatianischen Briefe verteidigt gegen Daniel Völter, Freiburg 1914.

Rius-Camps J., Las cartas autenticas de Ignatio, el obispo de Sira, „Revista Catalana de Teologia” 2 (1977) fasc. 1, 31-149.

Rius-Camps J., La interpolacion en las cartas de Ignatio, „Revista Catalana de Teologia” 2 (1977) fasc. 2, 285-371.

Rius-Camps J., The Four Authentic Letters of Ignatius the Martyr. A Critical Study Based on the Anomalies Contained in the Textus Receptus, Rome 1979.

Rizzi M. - Pini G., Clemente di Alessandria gli Stromati: note di vera filosofia, Milano 2006.

SchaffP., Ante-Nicene Fathers, vol. 1: The Apostolic Fathers, Justin Martyr, Irenaeus, ed. A. Roberts – J. Donaldson, New York 1885.

Sherwin-White A.N., Why Were the Early Christians Persecuted? – An Amendment, „Past & Present” 27 (1964) 23-27.

Słomka J., Nowe proroctwo. Historia i doktryna montanizmu, Katowice 2007.

Völter D., Die Apostolischen Väter neu untersucht, II, 2: Polycarp und Ignatius und die ihnen zugeschribene Briefe neu untersucht, Leiden 1910.

Widok N., Wiara – Nadzieja – Miłość. Studium w oparciu o Listy Ignacego z Antiochii, Opole 2011.

Williams C., The descent of dove. A Short History of the Holy Spirit in the Church, Michigan 1939.

Lampe G.W.H., A Patristic Greek Lexicon, Oxford 1961.

Smith W., Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, Boston 1870.

Szymusiak J.M. – Starowieyski M., Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa, Poznań 1971.

Wace H. – Piercy W.C., Dictionary of Christian Biography and Literature to the End of the Sixth Century A.D., with an Account of the Principal Sects and Heresies, London 1911.


Abucewicz, K. (2015). Between Christ and earthly longings. History of translations, interpretations and contemporary debate on evocation ho emos eros estaurotai (Rom 7.2) of Ignatius of Antioch. Vox Patrum, 64, 37–68.

Krzysztof Abucewicz 
Uniwersytet Śląski w Katowicach


Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.