The missionary activity of the Gnostics. The Valentinian evidence

Przemysław Piwowarczyk

Uniwersytet Śląski w Katowicach , Poland


Abstract

The source base for the study on the Gnostic missionary activity in general is rather scarce, nonetheless in the case of the Valentinians, one of the major bran­ches of ancient Christian gnosticism, the main characteristics of the their mission could be given with some certainty. First of all the Valentinians run the mission directed to other Christians. It was conducted by means of public teaching during the open gatherings of the Valentinian communities. The more interested were then taken aside and provided with more specific instructions. The written texts, such as letters or introductory treatises, were also in use. Valentinian mission had probably mostly educational character, because there is no source evidence for Valentinian efforts to gain new members for their own church communities. The main goal was to bring the spiritual enlightenment, divine knowledge, to brothers who did not yet received it. Of course such an enlightened Christian presumably in greater part joined the Valentinian community, however the sources do not con­firm, that it was either demanded or recommended. The mission to the Pagans is not so well testified. The Valentinian texts from Nag Hammadi Codices, such as Tractatus Tripartitus and Letter to Rheginus prove that there were some converts from among the Pagans, but probably not numerous and not eagerly sought. Only the former text mentions some kind of apostles of good message, who might be recognized as those who preach to non-Christians. We do not know however, if they spread the basics of Christianity or at once its deeper Gnostic meaning.

Keywords:

Valentinians, Tertullian, Nag Hammadi, mission

Ambrosius, Epistulae et acta, CSEL 82/1-4, ed. O. Faller – M. Zelzer, Wien 1968-1996.

Clemens Alexandrinus, Excerpta ex Theodoto, ed. F.-M. Sagnard, SCh 23, Paris 1970.

Clemens Alexandrinus, Stromata, ed. L. Fruchtel, I-VI, GCS 52 (15), Klemens Werke 2, Berlin 1960; VII-VIII, GCS 17, Klemens Werke 3, Berlin 1970, tłum. J. Niemirska- Pliszczyńska: Kobierce zapisków filozoficznych dotyczących prawdziwej wiedzy, t. 1-2, Warszawa 1994.

De resurrectione (Epistula ad Rheginum), ed. M.L. Peel, NHS 22, 123-157.

Eusebius Caesariensis, Historia ecclesiastica, wyd. grecko-polskie, oprac. H. Pietras, tłum. A. Caba na podstawie tłum. A. Lisieckiego, ŹMT 70, Kraków 2013.

Evangelium Philippi, ed. B. Layton, NHC II, 3, 51, 29 - 86, 19, tłum. W. Myszor: Ewangelia Filipa, SACh NS 7, 229-298.

Evangelium veritatis, ed. H.W. Attridge – G.W. MacRae, NHS 22, 55-117, tłum. W. Myszor: Ewangelia Prawdy, SACh NS 7, 57-78.

Herakleon, Fragmenty, tłum. S. Kalinkowski, STV 18 (1980) fasc. 2, 265-298.

Irenaeus, Adversus haereses, ed. A. Rousseau – L. Doutreleau – B. Hemmerdinger – Ch. Mercier, I, SCh 263-264, Paris 1979; II, SCh 293-294, Paris 1982; III, SCh 210- 211, Paris 1974; IV, SCh 100/1-2, Paris 1965; V, SCh 152-153, Paris 1969.

Iulianus, Epistula 59, w: K. Koschorke, Patristische Materialen zur Spätgeschichte der valentinianischen Gnosis, w: Gnosis and Gnosticism. Papers read at the Eight International Conference on Patristic Studies (Oxford, 3rd-8th September 1979), ed. M. Krause, NHS 17, Leiden 1981, 132-133.

Iustinus, Dialogus cum Tryphone Iudaeo, ed. J.C.Th. Otto, Corpus Apologetarum Christianorum saeculi secundi, t. I/1, s. 1-243, Wiesbaden 1969; tłum. A. Lisiecki: Dialog z Żydem Tryfonem, POK 4, 97-351.

Origenes, Contra Celsum, ed. M. Borret, I-II, SCh 132, Paris 1967; III-IV, SCh 136, Paris 1968; V-VI, SCh 147, Paris 1969; VII-VIII, SCh 150, Paris 1969; tłum. S. Kalinkowski: Przeciw Celsusowi, Warszawa 1986.

Ptolemaeus, Epistula ad Floram, ed. G. Quispel, SCh 24, Paris 1948, tłum. M. Michalski: Ptolemeusz, List do Flory, w: ALP I 156-159.

Tertullianus, Adversus Valentinianos, ed. A. Kroymann, CCL 2, Turnhout 1954, 751-778.

Tertullianus, De carne Christi, ed. A. Kroymann, CCL 2, Turnhout 1954, 871-917.

Tertullianus, De praescriptione haereticorum, ed. R.F. Refoulé, CCL 1, Turnhout 1954, 185-224, tłum. E. Stanula: Tertulian, Preskrypcja przeciw heretykom, w: Tertulian, Wybór pism, PSP 5, Warszawa 1970, 40-78.

Tractatus Tripartitus, ed. L. Painchaud – E. Thomassen, Bibliothèque Copte de Nag Hammadi, Textes 19, Québec 1989, tłum. W. Myszor: Traktat trójdzielny, SACh NS 7, 89-135.

Alikin V.A., Earliest History of the Christian Gathering: Origin, Development, and Content of the Christian Gatherings in the First to Third Centuries, Leiden – Boston 2010.

Brox N., Zur christlichen Mission in der Spätantike, w: Mission in Neuen Testament, hrsg. K. Kertelge, Freiburg – Basel 1982, 190-237.

DeConick A.D., The True Mysteries: Sacramentalism in the “Gospel of Philip”, VigCh 55 (2001) 225-261.

Gehring R.W., Hausgemeinde und Mission: die Bedeutung antiker Häuser und Hausgemeinschaften – von Jesus bis Paulus, Basel 2000.

Goodman M., Mission and Conversion. Proselytizing in the Religious History of the Roman Empire, Oxford 1995.

Harnack A. von, Mission und Ausbreitung des Christentums in der ersten drei Jahrhunderten, t. 2, Leipzig 1906.

Hengel M., Die Ursprunge der christlichen Mission, w: tenże, Kleine Schriften VI, Tübingen 2011, 105-135.

Holzhausen J., Gnostizismus, Gnosis, Gnostiker. Ein Beitrag zur antiken Terminologie, JbAC 44 (2001) 58-74.

Janssen M., Mystagogus Gnosticus? Zur Gattung der gnostischen Gespräche des Auferstandenen, w: Studien zur Gnosis, hrsg. G. Lüdemann, Frankfurt am Main 1999.

Хосроев А.Л., Ещё раз о термине гностик. I, „Hyperboreus” 14 (2008) 91-117.

Layton B., Prolegomena to the Study of Ancient Gnosticism, w: The Social World of the First Christians: Essays in Honor of Wayne A. Meeks, ed. L.M. White – O.L. Yarbrough, Minneapolis 1995, 334-350.

Markschies Ch., Valentinus Gnosticus? Untersuchungen zur valentinianischen Gnosis mit einem Kommentar zu den Fragmenten Valentins, Tübingen 1992.

Markschies Ch., New Research on Ptolemaeus Gnosticus, ZACh 4 (2000) 229-232.

Matthews S., Perfect Martyr. The Stoning of Stephen and the Construction of Christian Identity, Oxford 2010.

Myszor W., Ewangelia prawdy (NHC I, 3) – gnostycka homilia?, „Studia Pastoralne” 7 (2011) 218-233.

Nock A.D., Conversion. The Old and the New in Religion from Alexander the Great to Augustine of Hippo, Oxford 1933.

Pesch R., Voraussetzungen und Anfänge der urchristlichen Mission, w: Mission in Neuen Testament, ed. K. Kertelge, Freiburg – Basel 1982, 11-70.

Reck R., Kommunikation und Gemeindeaufbau – Eine Studie zu Entstehung, Leben und Wachstum paulinischer Gemeinden in den Kommunikationsstrukturen der Antike, Stuttgart 1991.

Stroumsa G.G., Hidden Wisdom: Esoteric Traditions and the Roots of Christian Mysticism, Leiden 1996.

Thomassen E., Orthodoxy and Heresy in Second-Century Rome, HTR 97 (2004) 241-256.

Thomassen E, The Spiritual Seed. The Church of the «Valentinians », Leiden – Boston 2006.

Thomassen E., Baptism among the Valentinians, w: Ablution, Initiation and Baptism. Late Antiquity, Early Judaism and Early Christianity, t. 2, ed. D. Hellholm i inni, Berlin – Boston 2011, 895-915

Tripp D.H., The ‘Sacramental System’ of the Gospel of Philip, StPatr 17 (1993) 251-260.


Published
2015-12-15


Piwowarczyk, P. (2015). The missionary activity of the Gnostics. The Valentinian evidence. Vox Patrum, 64, 345–359. https://doi.org/10.31743/vp.3719

Przemysław Piwowarczyk 
Uniwersytet Śląski w Katowicach



License

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.