Epitafia dla najmłodszych i najstarszych chrześcijan w katakumbach rzymskich



Abstrakt

In this article I analyse text on epitaphs in Roman Catacombs (III-VI cen­tury) of youngest (children to one years old) and oldest (above eighty years old) Christians. We observe here huge number of children in funeral inscriptions in comparison to other age group. In both analysed groups have similar character of inscription. It shows minimal amount of text and not very many religion refer­ence. Perhaps it is result of believing that short or “to long” life are lacking value.


Słowa kluczowe

Rzym; epigrafika nagrobna; rodzina wczesnochrześcijańska; noworodki; seniorzy

Inscriptiones Christianae Urbis Romae septimo saeculo antiquiores, Nova Series, vol. 1-10, ed. A. Silvagni – A. Ferrua – D. Mazzoleni – C. Carletti, Roma 1922-1935, In Civitate Vaticana 1971-1992.
Inscriptiones latinae christianae veteres, ed. E. Diehl, vol. 1-3, Berolini 1925, 1927, 1931.
Iscrizioni cristiane a Roma, a cura di C. Carletti, Firenze 1986.
Sylloge inscriptionum christianarum veterum Musei Vaticani, ed. H. Zilliacus, vol. 1-2, Helsinki 1963.
A Companion to Latin Studies, ed. J.E. Sandys, Cambridge 1910.
Alföldy G., Społeczeństwo starożytnego Rzymu, tłum. A. Gierlińska, Poznań 1992.
Animali simbolici. Alle origini del bestiario cristiano, a cura di M. Pia Ciccarese, vol. 1-2, Bologna 2005-2007.
Bessone L., Senectus imperii. Biologismo e storia romana, Padova 2008.
Bisconti F., Mestieri nelle catacombe romane, Città del Vaticano 2000.
BrachaK., Krzyż – znak sakralny i gest modlitewny. Świadectwo Augustyna a wierzenia popularne późnego średniowiecza, w: Obraz, słowo, gest i muzyka w kulturze średniowiecznej Europy, red. Z. Zagórski, Poznań 1993, 167-177.
Brown P., Ciało i społeczeństwo. Mężczyźni, kobiety i abstynencja seksualna we wczesnym chrześcijaństwie, tłum. I. Kania, Kraków 2006.
Brun P., Symboles, signes, et monogrammes, w: Sylloge inscriptionum christianarum veterum Musei Vaticani, ed. H. Zilliacus, vol. 2, Helsinki 1963, 73-166.
Cameron A., Późne cesarstwo rzymskie, tłum. M. Kwiecień, Warszawa 2006.
Carletti C., Aspetti biometrici del matrimonio nelle iscrizioni cristiane di Roma, „Augustinianum” 17 (1977) 39-51.
Carletti C., Dies mortis – depositio: un modulo „profano” nell’epigrafia tardoantica, VetCh 41 (2004) 21-48.
Carletti C., Epigrafia dei cristiani in Occidente dal III al VII secolo. Ideologia e prassi, Bari 2008.
Chapeaurouge D. de, Symbole chrześcijańskie, tłum. G. Rawski, Kraków 2014.
Cloke G., This Female Man of God. Women and spiritual power in the patristic age, AD 350-450, London – New York 1995.
Colafrancesco P., La lingua latina nelle iscrizioni del tardo impero, w: Le iscrizioni dei cristiani in Vaticano. Materiali e contributi scientifici per una mostra epigrafica, Inscriptiones Sanctae Sedis 2, a cura di I. Di Stefano Manzella, Città del Vaticano 1997, 113-120.
CordaA.M., Le isrizioni cristiane della Sardegna anteriori al VII secolo, Studi di antichità cristiana 55, Città del Vaticano 1999.
Cracco Ruggini L., Milano da metropoli degli Insubri a capitale d’impero: una vicenda di mille anni, w: Milano capitale dell’Impero romano (286-402 d.C.), a cura di G. Sena Chiesa, Milano 1990, 17-23.
Cresci S., Minerva, le arti e i mastieri, „Forma Urbis” 16 (2011) fasc. 2, 28-32.
Degórski B., Wdowy i ich posługa w Kościele w starożytności chrześcijańskiej, VoxP 22 (2002) t. 42-43, 303-318.
Dickey E., Latin Forms of Addres, Oxford 2002.
FasolaM., Composizioni simboliche graffite su lapidi di catacombe romane, w: Miscellanea Amato Pietro Frutaz, Roma 1978, 65-76.
FerruaA., Bisomus e Bisomum sostantivi, VetCh 59 (1985) 51-56.
FerruaA., Tavole lusorie epigrafiche, Città del Vaticano 2001.
Forstner D., Świat symboliki chrześcijańskiej, tłum. W. Zakrzewski i inni, Warszawa 1990.
Guyon J., La vente des tombes à travers l’épigraphie de la Rome chrétienne (IIIe, VIIe siècles): le rôle des fossores, mansionarii, praepositi et prêtres, „Mélanges de l’École Française de Rome” 86 (1974) 549-596.
Hamman A.G., Życie codzienne w Afryce Północnej w czasach św. Augustyna, tłum. M. Stafiej-Wróblewska, Warszawa 1989.
Harlow M. –Laurence R., Growing Up and Growing Old in Ancient Rome. A life course approach, London – New York 2002.
Horsfall N., The Culture of the Roman Plebs, London 2003.
Iluk J., Ekonomiczne i polityczne aspekty cyrkulacji złota w późnym Cesarstwie Rzymskim, Gdańsk 1988.
Iluk J., Grzywny sepulkralne w italskich epitafiach z okresu Cesarstwa, Gdańsk 1985.
Janssens J., Il cristiano denominato ‘spiritus sanctus’ (negli antichi epitafii di Roma), „Studia Missionaria” 31 (1982) 61-69.
Janssens J., Vita e morte del cristiano negli epitafii di Roma anteriori al sec. VII, Roma 1981.
Jones A.H.M., The Later Roman Empire 284-602, vol. 1-2, Baltimore 1964.
Jundziłł J., Kotwica w literaturze i sztuce wczesnochrześcijańskiej, „Nautologia” 17 (1981) z. 2, 32-41.
Jundziłł J., Wzorce i modele wychowania w rodzinie rzymskiej okresu III w. prz. Chr. - III po Chr., Bydgoszcz 2001.
Kajanto I., (The Latin Cognomina, Helsinki 1965.
Kajanto I., On the significance of the hammer and other tools despiced on christian funeral inscriptions, „Arctos” 10 (1976) 49-58.
Kobielus S., Krzyż Chrystusa. Od znaku i figury do symbolu i metafory, Warszawa 2000.
Krause J.U., Witwen und Weisen im früchen Christentum, Stuttgart 1995.
Królczyk K., Veteranen in den Donauprovinzen des römischen Reiches (1. – 3. Jh. n. Chr.), Poznań 2009.
Lattimore R., Themes in Greek and Latin Epigraphs, Urbana 1962.
Lindsay H., Adoption in the Roman World, Cambridge 2009.
Lutraan K.L., Late Roman gold-glass: images and inscriptions, Ontario 2006.
Mazzoleni D., Epigrafi del mondo cristiano antico, Roma 2002.
Mazzoleni D., La vita del popolo cristiano a Roma alla luce delle testimonianze epigrafiche (dal III secolo alla fine del VI), w: La comunità cristiana di Roma. La sua vita e la sua cultura dalle origini all’Alto Medio Evo, a cura di L. Pani Ermini – P. Siniscalco, Città del Vaticano 2000, 207-227.
Mazzoleni D., Origine e cronologia dei monogrammi: riflessi nelle iscrizioni dei Musei Vaticani, w: Le iscrizioni dei cristiani in Vaticano. Materiali e contributi scientifici per una mostra epigrafica, Inscriptiones Sanctae Sedis 2, a cura di I. Di Stefano Manzella, Città del Vaticano 1997, 165-171.
Mitchell S., A History of the Later Roman Empire AD 284-641, Oxford – Malden 2007.
Miziołek J., Sol verus. Studia nad ikonografią Chrystusa w sztuce pierwszego tysiąclecia, Wrocław – Warszawa – Kraków 1991.
Nielsen H.S., Interpreting Epithets in Roman Epitaphs, w: The Roman Family in Italy: status, sentiment, space, ed. B. Rawson – P. Weaver, Canberra 1997, 169-204.
Nielsen H.S., The Value of Epithets in Pagan and Christian Epitaphs from Rome, w: Childhood, Class and Kin in the Roman World, ed. S. Dixon, London – New York 2001, 165-177.
Nuzzo D., La denominazione della tomba nelle iscrizioni cristiane di Roma. Possibili elementi per la ricostruzione di una identità collectiva , VetCh 42 (2005) 103-134.
Phang S.E., The Marriage of Roman Soldiers (13 BC – AD 235). Law and Family in the Imperial Army, Leyde – New York – Copenhagen – Cologne 2001.
Pietri Ch., Christiana tempora: une nouvelle image de l’homme, CNS 6 (1985) 221-244.
Recio Veganzones A., Iconografia en estuco del Pastor en las catacombas de Roma, w: Atti del IX Congresso Internazionale di Archeologia Cristiana Roma 1975, vol. 2, Città del Vaticano 1978, 425-440.
Salway B., What’s in a Name? A Survey of Roman Onomastic Practise from c. 700 B.C. to A.D. 700, JRS 94 (1994) 124-145.
Shaw B.D., Latin Funerary Epigraphy and Family Life in the Later Roman Empire, „Historia” 33 (1984), fasc. 4, 457-497.
Shaw B.D., Seasons of Death. Aspect of Mortality in Imperial Rome, JRS 86 (1996) 100-138. Shaw B.D., The Sesonal Birthing Cycle of Roman Women, w: Debating Roman Demography, ed. W. Sheidel, Leiden – Boston – Köln 2001, 83-110.
Shaw B.D., The Cultural Meaning of Death: Age and Gender in the Roman Family, w: The Family in Italy from Antiquity to the Present, ed. D.I. Kertzer – R.P. Saller, New Haven – London 1991, 66-90.
Simonetti M., Roma cristiana tra vescovi e presbiteri, w: Origine delle catacombe romane. Atti della giornata tematica dei Seminari di Archeologia cristiana (Roma, 21 marzo 2005), a cura di V. Fiocchi Nicolai – J. Guyon, Città del Vaticano 2006, 29-40.
Southern P. – Dixon K.R., The Later Roman Army, Batsford – London 1996.
Stawoska-Jundziłł B., Alumni w inskrypcjach chrześcijańskich z Rzymu, w: Rodzina w starożytnym Rzymie, red. J. Jundziłł, Bydgoszcz 1993, 235-256.
Stawoska-Jundziłł B., Einige Bemerkerung zur Onomastik und Prosopographie christlicher Inschriften für Alumnen, w: Prosopographica, red. K. Ilski – L. Mrozewicz, Poznań 1993, 247-258.
Stawoska-Jundziłł B., Formuły v.h. i h.f. (oraz pochodne) w chrześcijańskich inskrypcjach z prowincji i miasta Rzymu, w: Studia Moesiaca 2, red. L. Mrozewicz – K. Ilski, Poznań 1994, 127-144.
Stawoska-Jundziłł B., Problematyka morska w inskrypcjach chrześcijańskich – uwagi wprowadzające, w: Morze w Imperium Rzymu, red. J. Jundziłł, Bydgoszcz 1993, 175-187.
Stawoska-Jundziłł B., Senex Christianus. Ludzie w wieku 70 lat i powyżej w świetle łacińskich inskrypcji chrześcijan z Rzymu (III-VI wiek), w: Grecja, Kartagina, Rzym, red. R. Sajkowski – M. Wolny, Olsztyn 2009, 143-171.
Stawoska-Jundziłł B., Vixit cum parentibus. Dzieci w wieku do siedmiu lat w rodzinach chrześcijan z Rzymu III-VI wieku, Bydgoszcz 2008.
Stosunek do ludzi starszych w starożytności klasycznej i chrześcijańskiej, VoxP 31 (2011) t. 56 (materiały z całego numeru tematycznego).
Stuiber A., Refrigerium interim, Bonn 1957.
Suder W., Census populi. Demografia starożytnego Rzymu, Wrocław 2003.
Temi di iconografia paleocristiana, a cura di F. Bisconti, Città del Vaticano 2000. Świadectwa epigraficzne. Historia starożytna w świetle inskrypcji, red. J. Bodel, tłum. A. Baziór, Poznań 2008.
Testini P., Archeologia cristiana, Bari 1980.
Testini P., Aspetti di vita matrimoniale in antiche iscrizioni funerarie cristiane, „Lateranum” 52 (1986) 150-164.
Testini P., Il simbolismo degli animali nell’arte figurativa paleocristiana, w: L’uomo di fronte al mondo animale nell’alto medioevo, XXXI Settimana di studi del Centro italiano di studi sull’Alto Medioevo, Spoleto 7-13 aprile 1983, Spoleto 1985, 1130-1168.
Treggiari S., Roman Marriage, Oxford 1991.
Vannesse M., La reconstruction de Rome après le sac de 410: entre mythe et réalité, „Latomus” 69 (2010) 508-510.
Vuolanto V., Children and the Memory of Parents in the Late Roman World, w: Children, Memory, and Family Identity in Roman Culture, ed. V. Dasen – T. Späth, Oxford 2010, 173-192.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Stawoska-Jundziłł, B. (2018). Epitafia dla najmłodszych i najstarszych chrześcijan w katakumbach rzymskich. Vox Patrum, 64, 403-439. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3723

Bożena Stawoska-Jundziłł 
Wyższa Szkoła Informatyki i Umiejętności w Łodzi  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL