Metafora soli w Biblii i literaturze wczesnochrześcijańskiej



Abstrakt

The article presents the complex symbolism of salt that was strongly in­fluenced by the rites and beliefs of the pagan and the biblical world as well as early Christian literature. The salt is an element present in every aspect of human life (food, medicine and religious cults). It played an important role in sacrifices and offerings of Old Testament. For this reason, Jesus’ use of this metaphor was extremely familiar to His followers. On the biblical bases the various allegorical motifs of salt were present in Christian authors. Metaphors associated with the salt became precise and rich. Salt was a symbolic figure of wisdom, moral cleanness and incorruptibility. God’s salt enabled one to triumph over the spiritual enemy. The Fathers taught to point others to the way of life, to show how they might be preserved from death and destruction. They pointed out how the purpose of Christian life depended on their spiritual saltiness.


Słowa kluczowe

sól (metafora); Biblia; chrześcijaństwo starożytne; język religijny

Acta Johannis, ed. F. Bovon – P. Geoltrain, Écrits apocryphes chrétiens, Paris 1997
Acta Thomae, ed. R.A. Lipsius – M. Bonnet, Acta Apostolorum Apocrypha, II/2, Leip¬zig 1903, tłum. M. Starowieyski, ANT 2/1, Kraków 2007
Adshead S.A.M., Salt and Civilization, New York 1992
Afrahat, Demonstrationes
Aguilar R.M., La prevención de la salud en la antigüedad: Plutarco y Galeno, w: Estudios sobre Plutarco. Misticismo y religiones mistéricas en la obra de Plutarco, Actas del VII Simposio Español Sobre Plutarco, Palma de Mallorca, 2-4 de Noviembre 2000, ed. A. Pérez Jiménez – F. Casadesús Bordoy, Málaga 2001, 461-472
Amar Z., The Production of Salt and Sulphur from the Dead Sea Region in the Tenth Century According to At-Tamimi, „Palestine Explo¬ration Quarterly” 130 (1998)
Ambrosius Mediolanensis, Explanatio in Ps.
Ambrosius Mediolanensis, Expositio Evangelii secundum Lucam, ed. G. Tissot, SCh 52, Paris 1958
Antonius Magnus Abbas, Ad filios suos monachos ser., PG 40
Apohthegmata Patrum, ed. J.C. Guy, SCh 387, Paris 1993, 188, tłum. M. Kozera, w: Apoftegmaty Ojców Pustyni, II: Kolekcja systematyczna, ŹM 9, Kraków – Tyniec 1995
Athanasius Alexandrinus, Vita Antonii, ed. M.G.J. Bartelink, SCh 400, Paris 2004, tłum. E. Dąbrowska, w: Święty Antoni, Żywot. Pisma ascetyczne, ŹM 35, Kraków – Tyniec 2005
Augustinus Hipponensis, Confessiones
Augustinus Hipponensis, De catechizandis rudibus
Augustinus Hipponensis, De civitate Dei, PL 41, tłum. W. Kornatowski: Św. Augustyn, O Państwie Bożym. Przeciw poganom ksiąg XXII, II, Warszawa 1977
Augustinus Hipponensis, De sermone Domini in monte, PL 34, tłum. S. Ryznar – J. Sulowski, PSP 48, Warszawa 1990
Barsabbas Hierosolymitanus, De Christo
Basilio di Cesarea. Opere ascetiche, ed. U. Neri – M.B. Artioli, Torino 1980
Basilius Caesariensis, Epistula, ed. Y. Courtonne, Saint Basile. Lettres. Texte établi et traduit, I, Paris 1957
Basilius Caesarensis, Regulae brevius tractatae, PG 31, 1264B, tłum. J. Naumowicz, w: Św. Bazyli Wielki, Pisma ascetyczne, II, ŹM 6, Kraków – Tyniec1995
Berardino A. Di, Sale, NDPAC III 4662
Biesen K. den, Barsabas di Gerusalemme, NDPAC I 713
Bloch M.R., The Roman Limes – A Fortified Line for the Taxation and Protection of the Salt Trade?, w: The Proceedings of the Seventh International Congress of Roman Frontier Studies 1967. Held at Tel Aviv, ed. S. Applebaum, Tel Aviv 1971
Butz K., On Salt Again. Lexikalische Randbemerkungen, „Journal of the Economic and Social History of the Orient” 27 (1984) 272-316
Cadell H., Problèmes relatifs au sel dans la documentation papyrologique, w: Atti dell’XI Congresso interna¬zionale di papirologia. Milano 2-8 settembre 1965, Milano 1966, 272-285
Caesarius Arelatensis, Sermones, ed. M.J. Delage, SCh 175, Paris 1971
Cardascia G., La malédiction par le sel dans les droits du Proche-Orient ancien, w: Festschrift für Erwin Seidl zum 70. Geburtstag, hrsg. von H. Hübner – E. Klingmüller – A. Wacke, Köln 1975, 27-34
Cargal T.B., „If Your Salt Should Become Non-Salt”: (Mark 9:33-50): Exclusion in an Inclusive Community, w: Reading Communities, Reading Scriptu¬re. Essays in Honor of Daniel Patte, ed. G.A. Phillips – N. Wilkinson Duran – D. Patte, Harrisburg 2002, 134-146
Carlson S., The Gospel Hoax. Morton Smith’s Invention of Secret Mark, Waco 2005
Ceresa A. – Castaldo, Teoria e prassi nella catechesi battesimale di S. Giovanni Crisostomo, w: Catechesi battesimali e riconciliazione nei Padri del IV secolo, ed. S. Felici, Roma 1984
Chrześcijanie w Cesarstwie Rzymskim II i III wieku. Wybrane zagadnienia życia społecznego, wstęp, wybór i oprac. tekstów źródłowych W. Myszor, Katowice 2005
Chromatius Aquileiensis, In evangelium Matthaei tract., PL 20
Chromatius Aquileiensis, Sermo
Chrupcała L.D., The Kingdom of God. A Bibliography of 20th Century Research, Jerusalem 2007
Clemens Alexandrinus, Protrepticus, ed. C. Mondésert, SCh 2bis, Paris 1949
Clemens Alexandrinus, Stromata
Colas A., Le sel, Paris 1985
Cullmann O., Que signifie le sel dans la parabole de Jésus? – Les évangélistes, premiers commentateurs du logion, RHPR 37 (1957) 36-43
Cyrillus Hierosolymitanus, Catechesis, PG 33, tłum. W. Kania, BOK 14, Kraków 2000
Daley B.E., The Hope of the Early Church. A Handbook of Patristic Eschatology, Cambridge 1991
Déaut R. Le, Targum du Pentateuque, t. 1: Genèse, SCh 245, Paris 1978
Durand J.M., Le sel à Mari (II): Les salines sur les bords du Habur, w: Mari, Annales de Recherches Interdisciplinaires 6, Paris 1990
Ephraem Syrus, Hymni de Nativitate
Evagrius Ponticus, Gnosticus, ed. A. i C. Guillaumont, SCh 356, Paris 1989, 91, tłum. K. Bielawski, ŹM 18, Kraków – Tyniec 2007
Fensham F.C., Salt as Curse in the Old Testament and the Ancient Near East, „Biblical Archaeologist” 25 (1962)
Fenton J.H., Salt of the Earth, New York 1965
Fischer J.A., Studien zum Todesgedanken in der Alten Kirche, Münchien 1954
Forstner D., Świat symboliki chrześcijańskiej, tłum. W. Zakrzewska – P. Pachciarek – R. Turzyński, Warszawa 1990
Fredrikson N.I., La métaphore du sel et du serpent chez Aphraate, le Sage Persan, RHR 219 (2002)
Gaius Plinius Secundus, Naturalis historia, ed. W.H.S. Jones: Pliny. Natural histo¬ry (books XXVIII-XXXII). In ten volumes, VIII, The Loeb Classical Library 418, Cambridge Mass. 1975
Gaster T., Myth, Legend and Custom in the Old Testament, Gloucester 1990
Gregorius Magnus, Homiliae in Evangelia, PL 76, tłum. W. Szołdrski, PSP 3, Warszawa 1969
Gregorius Nyssenus, Adversus Apollinarem, PG 45
Guelich R.K., Kazanie na Górze, w: Słownik wiedzy biblijnej, red. B.M. Metzger – M.D. Coogan, tłum. A. Karpowicz i inni, Warszawa 1996
Guichard M., Le sel à Mari (III): Les lieux du sel, w: Florilegium Marianum III. Recueil d’études à la mémoire de Marie-Thérèse Barrelet, textes réunis par D. Charpin – J.M. Durand, Mémoires de NABU 4, Paris 1997, 167-200
Harmless W., „Salt for the Impure, Light for the Pure”. Reflections on the Pedagogy of Evagrius Ponticus, StPatr 37 (2001) 514-526
Heflik W. – Natkaniec-Nowak L. – Szczepanowicz B., Minerały w symbolice biblijnej – sól i siarka, „Wszechświat” 108 (2007) 63-68
Hieronymus, Epistula
Hieronymus, In evangelium Matthaei comm.
Hieronymus, In Ezechielem comm., ed. F. Glorie, CCL 75, Turnhout 1964
Hilarius Pictaviensis, Commnetarius in Matthaeum, ed. J. Doignon, SCh 254, Paris 1978, tłum. E. Stanula, PSP 63, Warszawa 2002
Homerski J., Elizeusz, EK IV 896
Horatius Flaccus, Carmina
Hryniewicz W., Nasza Pascha z Chrystusem. Zarys chrześcijańskiej teologii paschalnej, II, Lublin 1987
Ignatius Antiochenus, Ad Magnesios, ed. P.Th. Camelot, SCh 10bis, Paris 1958, 104, tłum. A. Świderkówna, w: Pierwsi świadkowie. Pisma Ojców Apostolskich, BOK 10, Kraków 1998
Irenaeus Lugdunensis, Adversus haereses, ed. A. Rousseau, SCh 100, Paris 1965
Ireneusz z Lyonu, Adversus haereses
Isidorus Hispalensis, De ecclesiasticis officis, PL 83
Jacobus Sarugensis, Homilia
Jae¬ger H., Examinatio, DSp IV 1849-1851
Joannes Chrysostomus, De precatione, PG 64
Joannes Chrysostomus, In epistulam ad Collosenses hom., PG 62
Joannes Chrysostomus, In Matthaeum hom., PG 57, tłum. J. Krystyniacki, ŹMT 18, Kraków 2000
Kaswalder P.A., Onomastica biblica. Fonti scritte e ricerca archeologica, Collectio Minor 40, Jerusalem 2002
Kea P.V., Salting the Salt: Q 14:34-35 and Mark 9:49-50, „Forum: A Journal of the Foundations and Facets of Western Culture” 6 (1990)
Kelman J., The Salt of the Earth, „Expository Times” 12 (1901) 111-115
Khodr G., Le sel de la terre, „Service Orthodoxe de Presse” 246 (2000)
Klemens Aleksandryjski, Quis dives salvetur
Kowalczyk A., Niektóre problemy literackie i egzegetyczne Kazania na Górze (Mt 5-7), StGd 4 (1980)
Kurlansky M., Salt: A World History, New York 2002
Lambrecht J., Scandal and Salt: Is Mark Dependent on Q in 9,42-50?, w: Forschungen zum Neuen Testament und seiner Umwelt. Festschrift für Albert Fuchs, hrsg. von A. Fuchs – C. Niemand, Linzer Philosophisch-Theologische Beiträge 7, Bern 2002, 223-234
Latham J.E., The Religious Symbolism of Salt, Thèologie historique 64, Paris 1982
Leske A.M., The Beatitudes, Salt and Light in Matthew and Luke, w: Society of Biblical Literature 1991 Seminar Papers. One Hundred Twenty¬-Seventh Annual Meeting November 23-26, 1991, ed. E.H. Lovering, Atlanta 1991, 816-839
Macarius Magnus, Homilia
Martialis, Epigrammaton liber
McGing B.C., Illegal Salt in the Lycopolite Nome, ArPap 48 (2002) 42-66
Methodius Olympius, Convivium decem virginum (Symposium), ed. H. Musurillo – V.H. Debidour, SCh 95, Paris 1963, 54, tłum. S. Kalinkowski, ŹM 16, Kraków – Tyniec 1997
Minear P.S., The Salt of the Earth, „Interpretation” 51 (2004)
Nauck W., Salt as a Metaphor in Instructions for Discipleship, StTh 6 (1952) 165-178
Neophytus Reclusus, In Annuntiatione BVM, ed. M. Toniolo, Omelie e catechesi mariane inedita di Neofito il Recluso [1134-1220c.], „Marianum” 36 (1974)
Nerses Shnorhali, Yisus ordi: ‘or žaṙangeac ‘âz hayrenin, tłum. M. Starowieyski: Nerses Šnorhali, Jezus, Syn Jedyny Ojca, OŻ 14, Kraków 1998
Nicetas Remesianensis, Competentibus ad baptismum instructio
Origenes, Contra Celsum, ed. M. Borret, SCh 150, Paris 1969, 336, tłum. S. Kalin¬kowski, PSP 17/2, Warszawa 1977
Orygenes, De principiis
Origenes, In Genesim hom., ed. W.A. Baehrens, GCS 29, Leipzig 1920, 59-60, tłum. S. Kalinkowski, ŹMT 64, Kraków 2012
Origenes, In Matthaeum comm.
Orygenes, In Jesu Nave hom.
Ovidius Publius Naso, Fasti
Pałucki J., Święty Ambroży jako duszpasterz w świetle ekshortacji pastoralnych, Lublin 1996
Pasquato O., Catecumenado (sec. II–V), „Actualidad Catequética” 160 (1993) 101-113
Paulinus Nolanus, Carmen, PL 61
Pedanius, De materia medica
Peña I., The amazing life of the Syrian monks, Mediolan 1992
Philo Alexandrinus, De specialibus legibus, ed. F.H. Colson: Philo. In ten volumes (and two supplementary volumes), VII, The Loeb Classical Library 320, London 1968
Philo Alexandrinus, De vita contemplativa
Philoxenus Hierapolitanus, Homilia, ed. E.A. Wallis Budge, The Discourses of Phi¬loxenus, Bishop of Mabbogh, A.D. 485-519, London 1894
Pliniusz Starszy, Naturalis historia
Polak J., Liturgia chrztu na wscho¬dzie w drugiej połowie IV wieku na podstawie mistagogicznych homilii Cyryla Jerozolimskiego, Jana Chryzostoma i Teodora z Mopsuestii, Warszawa 1992
Potts D.T., On Salt and Salt Gathering in Ancient Mesopotamia, „Journal of the Economic and Social History of the Orient” 27 (1984) 225-271
Potts D., Salt of the Earth: The Role of a Non-Pastoral Resource in a Pastoral Economy, „Oriens Antiquus” 22 (1983) 205-215
Powell M.A., Salt, Seed, and the Yields in Sumerian Agriculture: a Critique of the Theory of Progressive Salinization, „Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäolo¬gie” 75 (1985) 7-38
Prudentius, Cathemerinon
Publius Vergilius Maro, Aeneis
Recchi V., Arcano (disciplina dell’), DPAC I 316
Rush A.C., Death and Burial in Christian Antiquity, Washington 1941
Shelton J., Notes on the Ptolemaic Salt Tax under Ptolemy III, ZPE 71 (1988)
Shillington V.G., Salt of the Earth? (Mt 5:13/Lk 14:34f), „Expository Times” 112 (2001)
Simpson S.J., Salt in Mesopotamia: Some Evidence from the Seleucid-Sasanian Periods, „Al-Rafidan” 22 (2001)
Słownik teologii biblijnej, red. X. Léon-Dufour, tłum. K. Romaniuk, Poznań 1994
Soyer A., The Pantropheon. Or A History of Food and Its Preparation in Ancient Times, Londyn 1977
Staniek E., Sól ziemi i światło świata, w: Być solą ziemi, Kościół domem i szkołą komunii, red. S. Stułkowski, Poznań 2012
Szczur P., Miejsca kultu męczenników i ich rola w propagowaniu wiary nicejskiej w Antiochii w czasach Jana Chryzostoma, w: Fructus Spiritus est Caritas, red. M. Wysocki, Lublin 2011
Tefnin R., L’or et le sel: Note sur l’écologie d’une région de l’ancienne Syrie, „Revue d’archéologie et d’histoire” 12 (1978) 197-206
Tertulian, De anima, ed. J.H. Waszink, CCL 2
Tertullianus, De baptismo
Tertullianus, De resurrectione mortuorum, ed. J.G.Ph. Borleffs, CCL 2, Turnhout 1954
Vroman J.A., The Movement and Solution of Salt Bodies as Applied to Mount Sdom, „Israel Exploration Journal” 1 (1951) 185-193
Wathen A., Silence. The Meaning of Silence in the Rule of St. Benedict, Waszyngton D.C. 1973
Wilson H.C. – Wilson W.E., The Salt of the Earth, „Expository Times” 35 (1924)
Winniczuk L., Ludzie, zwycza¬je i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 2006
Wood W.S., The Salt of the Earth, JTS 25 (1924) 167-172
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Paczkowski, M. (2018). Metafora soli w Biblii i literaturze wczesnochrześcijańskiej. Vox Patrum, 60, 221-243. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3989

Mieczysław Celestyn Paczkowski 
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

 


Inne teksty tego samego autora