Ojcowie Kościoła i manichejczycy wobec apokryfów na tle kryzysu pryscyliańskiego



Abstrakt

In the Church of the first centuries some Fathers of the Church used the Apocrypha. But, the general tendency, which we can notice in the fourth century theology, is resignation from using them. It was connected, among other things, with creating the biblical canon. In Priscillian’s opinion, it is allowed to use the Apocrypha. The bishop of Avila propagating the right to use them contributed to spreading them, especial­ly in Spain and Mediterranean Gaul. Priscillian was favourable to these texts, but careful, and so were some of the Fathers of the Church. In spite of it, it was reading the Apocrypha that contributed to accusing him of Manichaeism and Gnosticism. Mani and his followers also took advantage of the Apocrypha using novel extracts in which a fight for purity dominates and characters’ indomitabi­lity is shown. The anti-Priscillian literature unanimously condemned reading the Apocrypha by Priscillianists. The synod in Toledo does it as well as the first synod in Braga, the popes Innocent I and Leon the Great and the writers Augustinian, Orosius, Turibius. The Priscillianists refering to the Apocrypha created sabellian conception of the Holy Trinity. Various texts presumably edited by the Priscillianists (Monarchiani Prologues, The Revelation of St. Thomas, Pseudo-Titus Letter) contain references to the Apocrypha. It should be noticed that the Priscillianist exegetic principle was to explain canon books by means of other texts. Besides, D. de Bruyne pre­sents the Apocrypha ascribed to the Priscillianists; this collection comprises the following texts: Collectio de diversis sententiis, Apocalypsis, Sermo S. Augustini Episcopi, Homilia de die iudicii, De parabolis Salomonis, Liber ,,canon in Ebreica” Hieronymi presbyteri. He also made an attempt to establish a probable list of the Apocrypha which the Priscillian community might have used.


Słowa kluczowe

Pryscylian; pryscylianizm; apokryfy; manicheizm; gnostycyzm; kanon biblijny

III Concilium Carthaginense (397), ŹMT 52
Acta Joannis, tłum. W. Myszor, SSHT 35 (2002) nr 1
Aland K., Synopsis Quattuor Evangeliorum, Stuttgart 1964
Allberry C.R.C., A Manichaean Psalm-Book, II, Stuttgart 1938
Anonymus, Apocalypsis, PLS 2
Anonymus, De parabolis Salomonis, PLS 2
Anonymus, Homilia de die iudicii, PLS 2
Athanase, Lettres festales et pastorales en copte, CSCO 150, Louvain 1965
Athanasius Alexandrinus, Epistula, ŹMT 49
Augustinus, Contra Faustum, PL 42
Augustinus, De civitate Dei, PL 41, 470, tłum. W. Kubicki: Święty Augustyn, Państwo Boże, Kęty 2002
Augustinus, De haeresibus, R. Vander Plaeste – C. Beukers, CCL 46, Turnholti 1969
Augustyn, De praedestinatione sanctorum
Augustinus, Epistula, ed. A. Goldbacher, CSEL 57, Vindobonae – Lipsiae 1911
Babut E.Ch., Priscillien et le Priscillianisme, Paris 1909
Berardino A. di, Apokryfy chrześcijańskie i ich znaczenie, w: Historia teologii. Epoka patrystyczna, red. A. di Berardino – B. Studer, tłum. M. Gołębiowski, I, Kraków 2003
Blanchard Y.M., Naissance du Nouveau Testament et canon biblique, w: L’autorité de l’Écriture, éd. J.M. Poffet, Paris 2002, 23-50
Boulleuec A. Le, De l’usage de titres néotestamentaires chez Clément d’Alexandrie, w: La formation des canons scripturaires, éd. M. Tardieu, Paris 1993, 191-202
Boulleuec A. Le, Écrits ‘contestés’, ‘inauthentiques’ ou ‘impies’?, w: Apocryphité. Histoire d’un concept transver¬sal aux religions du Livre, éd. S. Mimouni, Bibliothèque de l’École des Hautes Études. Sciences religieuses, Turnhout 2002
Boulleuec A. Le, Le problem de l’extension du Canon des Écritures aux premiers siècles, RSR 92 (2004) 45-87
Bruyne D. de, Fragments retrouvés d’apocriphes priscillianistes, RBen 24 (1907) 318- 335
Bruyne D. de, Préfaces de la Bible Latine, Namur 1920
Chadwick H., Priscillian of Avila. The Occult and the Charismatic in the Early Church, Oxford 1976
Chapman J., Notes on the Early History of the Vulgate Gospels, Oxford 1908
Chromatius Aquileiensis, Sermo, ed. J. Lemarié, CCL 9A, Turnhout 1974
Clemens Alexandrinus, Stromata, ed. P.Th. Camelot – C. Mondésert, SCh 38, Paris 1954
Collectio de diversis sententiis, PLS 2
Concilium Bracarense I (561), ed. J. Vives – T. Marín, w: Concilios visigóticos e hispano-romanos, Instituto Enrique Flórez, coll. España cristiana 1, Barcelona – Madrid 1963
Concilium Toletanum I (ok. 400), ŹMT 52
Constitutiones Apostolorum, ŹMT 42, układ i oprac. A. Baron – H. Pietras, tłum. S. Kalinkowski, Kraków 2007
Conti M., Priscillian of Avila: The Complete Works, Oxford 2010
Corssen P. P., Monarchianischen Prologe zu den vier Evangelien. Ein Beitrag zur Geschichte des Kanons, TU 15, Leipzig 1896, 1-138
Decret F., Aspects du manichéisme dans l’Afrique romaine, Paris 1970
Dorival G., L’apport des Pères de l’Église à la question de la clôture du Canon de l’Ancien Testament, w: The Biblical Canons, ed. J.M. Auwers – H.J. de Jonge, Leuven 2003, 81-110
Dufourcq A., Étude sur les Gesta martyrum romains, IV: Le néo-manichéisme et la legend chrétienne, Paris 1910
Dumville D.N., Biblical Apocrypha and the Early Irish. A Preliminary Investigation, Proceedings of the Royal Irish Academy 73C, Dublin 1973
Eusebius Caesariensis, HE
Evangelium Aegyptiorum, ed. J.M. Robinson, w: The Coptic Gnostic Library, II, Leiden 2000
Hieronymus, De viris illustribus, ed. A. Ceresa-Gastaldo, Biblioteca patristica 12, Firenze 1988
Hieronymus, Epistula, ŹMT 61
Innocentius I Papa, Epistula ad Exuperium, PL 20
Iustinus Martyr, Apologia, ed. Ch. Munier, SCh 507, Paris 2006, 222, tłum. L. Misiarczyk, w: Pierwsi apologeci greccy, BOK 24, Kraków 2004
James M.R., Irish Apocrypha, JTS 20 (1919)
James M.R., The Apocryphal New Testament, Oxford 1924
Junod E. – Kaestli J.D., L’histoire des Actes apocryphes des Apôtres du IIIe au IXe siècle: le cas des Actes de Jean, „Cahiers de la Revue de Théologie et de Philologie” 7 (1982) 81-86
Kaestli J.D., L’utilisation des Actes apocryphes des apôtres dans le manicheisme, w: Gnosis and Gnosticism, ed. M. Krause, Nag Hammadi Studies 8, Leiden 1977, 107-116
La Bonnardière A.M., Biblia augustiniana. Le livre de la Sagesse, Paris 1970
Leo I Papa, Epistula, PL 54
Liber ,,canon in Ebreica” Hieronymi, PLS 2
Lietzman H., Das Muratorische Fragment und die monarchianischen Prologue zu den Evangelien, Bonn 1902
Mimouni S.C., Le concept d’apocryphité dans le christianisme ancien et médiéval. Reflexions en guise d’introduc¬tion, w: Apocryphité. Histoire d’un concept transver¬sal aux religions du Livre, éd. S. Mimouni, Bibliothèque de l’École des Hautes Études. Sciences religieuses, Turnhout 2002
Morin G., Un traité prisciliantiste inédit sur la Trinité, RBen 26 (1909) 268-273
Nagel P., Die apokryphen Apostelakten des 2. und 3. Jahrhundrets in der manichäischen Literatur, w: Gnosis und Neues Testament, hrsg. K.W. Tröger, Berlin 1973
Ohlig K.H., Canon scripturarum, AL I 713-724
Origenes, Contra Celsum, ed. M. Borret, SCh 147, Paris 1969, 152, tłum. S. Kalinkowski: Orygenes, Przeciw Celsusowi, Warszawa 1986
Orygenes, Commentarii in Matthaeum, ed. R. Girod, SCh 162, Paris 1970, 226, tłum. K. Augustyniak: Orygenes, Komentarz do Ewangelii według Mateusza, ŹMT 10, Kraków 1998
Orosius, Commonitorium de errore Priscillianistarum et Origenistarum, ed. G. Schepps, CSEL 18, Pragae – Vindobonae – Lipsiae 1889
Potamius Olisiponensis, De martyrio Isaiae prophetae, ed. A.C. Vega, w: Opuscula omnia Potamii episcopi Olisiponensis, Scriptores ecclesiastici hispano-latini veteris et medii aevi 2, El Escorial 1934
Priscillianus, Liber de fide et de Apocryphis, ed. G. Schepss, CSEL 18, Praguae – Vindobonae – Lipsiae 1989
Prologi Monarchiani in quattuor evangelia, w: Novum Testamentum Domini Nostri Iesu Christi Latine secundum editionem Sancti Hieronymi, ed. J. Wordsworth – H.J. White, I, Oxford 1889-1898
Puech H., Gnostiche Evangelien und verwandte Dokumente, w: Neutestamentliche Apokryphen, I, hrsg. W. Schneemelcher, Tübingen 1959
Recuelis normatifs et canons dans l’Antiquité. Perspectives nouvelles sur la formation des canons juif et chrétien dans leur contexte culturel. Actes du colloque organisé dans le cadre du programme plurifacultaire. La Bible à la croisée des savoirs de l’Université de Genève, 11-12 avril 2002, éd. E. Norelli, Lausanne 2004
Rufinus, Expositio symboli, ed. M. Simonetti, CCL 20, Turnhout
Sánchez S.J.G., Priscilien, un chrétien non conformiste. Doctrine et pratique du priscillianisme du IVe au VIe siècle, Teologie Historique 120, Beauchesne 2009
Sarfati G.E., Qu’est-ce qu’un texte canonique? Remarques sur l’institution discursive de la doxa, w: L’Autorité de l’Ecriture
Sermo sancti Augustini episcopi, PLS 2
Sordyl K., Pryscylian i pryscylianizm. Teologia, historia, mity
Sozomenus, HE, PG 67
Starowieyski M., Dzieje Jana. Wstęp, w: ANT II/1
Stroumsa G., Hidden Wisdom: Esoteric Traditions and the Roots of Christian Mysticism, Leiden 2005
Tardieu M., Le manichéisme, Paris 1997
Tertullianus, Apologeticum, PL 1
Tertullianus, De cultu feminarum, PL 1
Turribius Asturicensis, Epistula ad Idacium et Ceponium, PL 54
Villey A., Psaumes des errants: Écrits manichéens du Fayyūm, Sources gnostiques et manichéennes 4, Paris 1994
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Sordyl, K. (2018). Ojcowie Kościoła i manichejczycy wobec apokryfów na tle kryzysu pryscyliańskiego. Vox Patrum, 60, 275-288. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3992

Krzysztof Sordyl 
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL

 

 


Inne teksty tego samego autora