Visus iste non a carne trahebatur. The role of the senses in contemplation according to book VII and IX of Augustine’s "Confessions"

Mateusz Stróżyński

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu , Poland


The purpose of the paper is to examine the role of the senses in contempla­tion in Book Seven and Nine of Augustine’s Confessions. The bishop of Hippo’s conception of contemplation is deeply influenced by Plotinus, especially in the early period, and this influence is present e.g. in the distiniguishing of two forms of contemplation: the one in which all sensible objects are eliminated from aware­ness and the one in which they are present or used as a medium of contempla­tion. A method which leads to contemplation in which the senses are completely absent is the Plotinian method of „agnoetic meditation”. The method appears in Augustine as well, both in Book Seven and Book Nine. The forms of the contem­plation of God, which are described there, do not involve the senses, and their sole object is God. It generates a paradoxical situation especially in the vision of Ostia, where the „beyond body” contemplation is impossible to reconcile with the resurrection of the body and seeing God in the body. Augustine does not solve the paradox which is of a great importance, since it shows the tension between Platonic philosophy and Christian revelation.


Augustine, Plotinus, contemplation, senses, Confessions

Alfaric P., L’evolution intellectuelle de Saint Augustin, Paris 1918
Ambrosius, De Isaac et anima
Aristoteles, De anima
Armstrong A.H., Elements in the Thought of Plotinus at Variance with Classical Intellectualism, „The Journal of Hellenic Studies” 93 (1973)
Armstrong A.H., The apprehension of divinity in the self and cosmos in Plotinus, w: The Significance of Neoplatonism, ed. B. Harris, Albany – New York 1976
Armstrong A., The Architecture of the Intelligible Universe in the Philosophy of Plotinus: An Analytical and Historical Study, Cambridge 1967
Arnou R., Le désir de Dieu dans la philosophie de Plotin, Rome 1967
Augustine: Mystic and Mystagogue, ed. F. Van Fleteren – J.C. Schnaubelt – J. Reino, New York 1994
Augustinus, Confessiones
Augustinus, De vera religione
Augustinus, Enarrationes in Ps.
Baladi N., La pensée de Plotin, Paris 1970
Beatrice P.F., Quosdam Platonicorum Libros: The Platonic Readings of Augu¬stine in Milan, VigCh 43 (1989) 248-281
Blumenthal H.J., Did Plotinus believe in ideas of individuals?, „Phronesis” 11 (1966) 61-80
Bréhier E., La philosophie de Plotin, Paris 1928
Bussanich J., Non-discursive thought in Plotinus and Proclus, „Documenti e studi sulla tradizione filosofica medievale” 8 (1997)
Carabine D., The Unknown God: Negative Theology in the Platonic Tradition, Plato to Eriugena, Louvain 1995
Cary P., Augustine’s Invention of the Inner Self. The Legacy of a Christian Platonist, Oxford 2000
Cary P., Book Seven: In¬ner Vision as the Goal of Augustine’s Life, w: A Reader’s Companion to Augustine’s „Confessions”, ed. K. Paffenroth – R.P. Kennedy, Louisville – London 2003
Cayré F., Initiation àla philosophie de saint Augustin, Paris 1947
Cayré F., Notion de la mystique d’après les grands traités de saint Augustin, w: Augustinus Magister (Congrès international augustinien, Paris, 21-24 septembre 1954), II, Paris 1954
Cheval¬lier L. – Rondet H., L’idée de Vanité dans l’oeuvre de saint Augustin, REAug 3 (1957) 221-234
Corrigan K., Plotinus, Enneads 5, 4 [7] 2 and Related Passages. A New Interpretation of the Intelligible Object, „Hermes” 114 (1986) 195-203
Corrigan K., „Solitary” Mysticism in Plotinus, Proclus, Gregory of Nyssa, and Pseudo-Dionysius, „Journal of Religion” 76 (1996) 28-42
Courcelle P., Recherches sur les „Confesions” de saint Augustin, Paris 1950
Deck J.N., Nature, Contemplation, and the One. A Study in the Phi¬losophy of Plotinus, Toronto 1967
Dodds E.R., Tradition and Personal Achievement in the Philosophy of Plotinus, JRS 50 (1960)
Dobella B., Augustine’s Intellectual Conversion: the Journey from Platonism to Christianity, Cambridge 2009
Emilsson E.K., Plotinus on intellect, Oxford 2007
Fleteren F. Van, A Reply to Robert O’Connell, AugSt 21 (1990) 127-137
Fleteren F. Van, Augustine’s Ascent of the Soul in Book VII of the Confessions: a Reconsideration, AugSt 5 (1974) 29-72
Fleteren F. Van, Mysticism in the Confessiones, w: Augustine: Mystic and Mystagogue, ed. F. Van Fleteren – J.C. Schnaubelt – J. Reino, New York 1994
Forman R.K.C., Introduction: Mysticism, Constructivism, and Forgetting, w: The Problem of Pure Consciousness: Mysticism and Philosophy, ed. R.K.C. Forman, New York 1990
Gerson L.P., Plotinus, London – New York 1994
Hadot P., Filozofia jako ćwiczenie duchowe, tłum. P. Domański, Warszawa 2003
Hadot P., Plotyn albo prostota spojrzenia, tłum. P. Bobowska, Kęty 2004
Henry P., Plotin et l’Occident. Firmicus Maternus, Marius Victorinus, Saint Augustin et Macrobe, Louvain 1934
Jess W.G. von, Augustine At Ostia: A Disputed Question, AugSt 4 (1973)
Kalligas P., Forms of Indivi¬duals in Plotinus: A Re-Examination, „Phronesis” 42 (1997) 206-227
Kenney J.P., The Mysticism of Saint Augustine. Rereading the „Confessions”, New York – London 2005
Kevane E., Christian Philosophy: the Intellectual Side of Augustine’s Conversion, AugSt 17 (1986) 49-83
Kevane E., God as Being, AugSt 43 (2012) 77-88
Kijewska A., Święty Augustyn, Warszawa 2007
Louth A., The Origins of the Christian Mystical Tradition from Plato to Denys, Oxford 1981
Madec G., Une lecture de „Confessions” VII,9,13 - 21,27 (Notes critiques à propos d’une thèse de R.J. O’Connell), REAug 16 (1970) 79-137
Mamo P., Forms of individuals in the Enneads, „Phronesis” 14 (1969) 77-96
Man¬douze A., Saint Augustin, l’venture de la raison et de la grâce, Paris 1968
Maritain J., Pisma filozoficzne, tłum. J. Fenrychowa, Kraków 1988
McGinn B., The Presence of God: a History of Western Christian Mysticism, I: The Foundations of Mysticism, New York 1991
Mourant J., A Reply to dr. von Jess, AugSt 4 (1973)
Mourant J.A., Ostia Reexamined: A Study in the Concept of Mystical Experience, „The International Journal for the Philosophy of Religion” 1 (1970) 34-45
O’Connell R.J., Confessions VII. Reply to Goulven Madec, REAug 19 (1973) 87-100
O’Connell R.J., Faith, Reason, and Ascent to Vision in St. Augustine, AugSt 21 (1990) 83-126
O’Connell R.J., St. Augustine’s „Confessions”. The Odyssey of Soul, New York 2003
O’Connell R.J., St. Augustine’s early theory of man, A.D. 386-391, Cambridge 1968
O’Connell R.J., The „Enneads” and St. Augustine’s Image of Happiness, VigCh 17 (1963) 129-164
O’Connell R.J., The Plotinian Fall of the Soul in St. Augustine, „Traditio” 19 (1963) 1-35
O’Connell R.J., Where the Difference Still Lies, AugSt 21 (1990) 39-152
O’Daly, Plotinus’ Philosophy of the Self, Shan¬non 1973
O’Donnell J.J., Augustine, „ Confessions”, Introduction, Text, and Commentary, II, Oxford 1992
O’Meara D., Plotinus. An Introduction to the „Enneads”, Oxford 1993
Oosthout H., Modes of Knowledge and the Transcendental. An Introduction to Plotinus Ennead 5.3. with a Commentary and Translation, Amsterdam – Philadelphia 1991
Penascovic R., The Fall of the Soul in Saint Augustine: a Quaestio Disputata, AugSt 17 (1986) 135-145
Plotinus, Enneades
Poque S., L’expression de l’anabase ploti¬nienne dans la prédication de Saint Augustin et ses sources, RechAug 10 (1975)
Quinn J.M., Mysticism in the „Confessions”: Four Passages Reconsidered, w: Augustine: Mystic and Mystagogue, ed. F. Van Fleteren – J.C. Schnaubelt – J. Reino, New York 1994
Rappe S., Self-knowledge and subjectivity in the Enneads, w: The Cambridge Companion to Plotinus, ed. L.P. Gerson, Cambridge 1996
Rist J.M., Integration and Undescended Soul in Plotinus, „American Journal of Philology” 88 (1967) 410-422
Rombs R.J., Saint Augu¬stine and the fall of soul: beyond O’Connell and his critics, Washington 2006
Schroeder F., Plotinus and language, w: The Cambridge Companion to Plotinus, ed. L.P. Gerson, Cambridge 1996
Sorabji R., Time, Mysticism, and Creation, w: Augustine’s „Confessions”. Critical Es¬says, ed. W.E. Mann, Oxford 2006
Stróżyń¬ski M., W ciele czy poza ciałem? Relacja kontemplacji do zmysłów w filozofii Plotyna, „Studia Philoso¬phica Wratislaviensia” 9, 1 (2014) 7-24
Theiler W., Porphyrios und Augustin, Halle 1933
Torchia J., Plotinus, Tolma, and the Descent of Being: An Exposition and Analysis, New York 1993
Vaught C.G., Encounters with God in Augustine’s „Confessions”, Albany 2004
Verbeke G., Connaissance de soi et connaissance de Dieu chez saint Augustin, „Augustiniana” 4 (1954)
Wallis R.T., ΝΟΥΣ as Experience, w: The Significance of Neoplatonism, ed. B. Harris, Albany – New York 1976


Stróżyński, M. (2013). Visus iste non a carne trahebatur. The role of the senses in contemplation according to book VII and IX of Augustine’s "Confessions". Vox Patrum, 60, 337–358.

Mateusz Stróżyński 
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu


Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.