Pisma Orybazjusza jako źródło informacji o pożywieniu ludzi w późnym Cesarstwie Rzymskim



Abstrakt

The article makes an attempt at the presentation of medical works written by Oribasius (ca. 325 – ca. 400 A.D.), well educated physician from Pergamon, and a close friend of Julian the Apostate. It discusses the content of the treatises, reasons for their compiling and circumstances accompanying the creation of three of his extant writings, notably Collectiones medicae, Synopsis ad Eustathium fi­lium, and Libri ad Eunapium. Moreover, the study presents available information about his lost medical work, whose title is now unknown. The authors focused on these parts of Oribasius’ works, which concern food and dietetic, i.e. five books of Collectiones medicae (from I to V), book IV of Synopsis ad Eustathium filium and a part of book I of Libri ad Eunapium. The above-mentioned books enlist the most important foods like cereals, cereal products (breads, cakes, groats, pancakes), vegetables, fruits, meats, fishes, and seafood, dairy products, soft and alcoholic drinks as well as enumerating some specific diets and groups of food divided ac­cording to their properties or influence on human body. An important part of the article is a succinct presentation of sources of Oriba­sius’ dietetic expertise, and moreover a brief discussion of the medic’s impact on medical systems in three different cultural circles, namely the Byzantine, Arab, and Latin. The authors’ research corroborates the already existing view that major dietetic parts of Collectiones medicae, Synopsis ad Eustathium filium and Libri ad Eunapium are based on writings of Galen (which he, however, reworked with a view of their simplification), but there are many fragments taken from other authorities, for instance Pedanius Dioscurides, Athenaeus from Attalia, Diocles of Carystus, Rufus of Ephesus to mention but a few. As for medical authors, who excerpted or translated Oribasius’ works, the most renowned are Aetius of Amida, Paul of Aegina, Alexander of Tralles, Hunayn ibn Ishāq, and the representatives of the medical school of Salerno. Finally, the authors claim, that Oribasius’ heritage is important especially for two reasons. First of all, it helped preserve a large amount of citations from an­cient works, which today are lost, and known only thanks to the physician’s pains­taking work. Secondly, it contains a cornucopia of information about food, which reflect culinary habits of Late Roman society, and specifically of the Late Roman food market.


Słowa kluczowe

pisma Orybazjusza; antyczna i bizantyńska medycyna; antyczna gastronomia

Baader G., Byzantinische Medizin in Norditalien im 5. und 6. Jahrhundert, w: From Late Antiquity to Early Byzantium. Proceedings of the Byzantinological Symposium in the 16th International Eirene Conference, ed. V. Vavřínek, Praha 1985
Baader G., Early Medieval Latin Adaptations of Byzantine Medicine in Western Europe, DOP 38 (1984)
Baldwin B., The Career of Oribasius, „Acta Classica” 18 (1975) 85-97
Bednarczyk A., Medycyna i filozofia w starożytności, Warszawa 1999
Bernert E., Philagrios (2), RE XIX/2 2103- 2105
Brock S., Aspects of Tanslation Technique in Antiquity, w: Syriac Perspectives on Late Antiquity, London 1984
Brock S., Greek Into Syriac and Syriac Into Greek, w: tenże, Syriac Perspectives on Late Antiquity, London 1984, 1-17
Brouzas D. – Charakidas A. – Vasilakis M. – Nikakis P. – Chatzoulis D., Nyctalopia in Antiquity. A Review of the Ancient Greek, Latin, and Byzantine Literature, „Ophthalmology” 108 (2001)
Christopoulou-Aletra H. – Papavramidou N., „Diabetes” as Described by Byzantine Writers From the Fourth to the Ninth Century AD: the Graeco-Roman Influence, „Diabetologia” 51 (2008) 892-896
Deichgräber K., Mnesitheos (4), RE XV/2 2284
Diller H., Paulus (23), RE XVIII/4 2386-2397
Diller H., Phylotimos, RE XV/1 1030- 1032
Fahd T., Botanika i rolnictwo, w: Historia nauki arabskiej, t. 3: Technika, alchemia, nauki przyrodnicze i medycyna, tłum. J. Kozłowska – K. Pachniak, Warszawa 2005
Garofalo I., Galenismus, AML 319-321
Garrison F.H., History of Medicine, Philadelphia 1929
Garzya A., Aetios v. Amida, AML 20
Gossen H., Herodotos (12), RE VIII 990-991
Gossen H., Rufus (18), RE I/1 (2. Reihe) 1207-1212
Grant M., Galen on Food and Diet, London – New York 2000
Grant M., Introduction, w: Oribasius, Dieting for an Emperor, A Trans¬lation of Books 1 and 4 of Oribasius’ „Medical Compilations” with an Introduction and Commen¬tary, ed. M. Grant, Leiden 1997
Green M.H., Introduction, w: The Trotula. A Medieval Compendium of Women’s Medicine, ed. M.H. Green, Philadelphia 2001
Hamarneh S., Medical Education and Practice in Medieval Islam, w: The History of Medical Education, ed. C.D. O’Malley, Berkeley – Los Angeles – London 1970
Ieraci Bio A.M., Antyllos, AML 62-63
Ihm S., Rufus v. Ephesos, AML 759-760
Jaeger W., Diokles von Karystos, Berlin 1938
Jagusiak K. – Kokoszko M., Życie i kariera Orybazjusza w świetle relacji źródłowych, „Przegląd Nauk Historycznych” 10 (2011) nr 1, 5-21
Julian Apostata, Przeciw Galilejczykom, Fontes Historiae Antiquae 24, Poznań 2012
Karpozilos A. – Pavlidis N., The Treatment of Cancer in Greek Antiquity, „European Journal of Cancer” 40 (2004) 2033-2040
Konstantinou E., Die byzantinische Medizin im Lichte der anonymen Satire „Timarion”, „Byzantina” 12 (1983) 159-181
Kokoszko M., Ryby i ich znaczenie w życiu codziennym ludzi późnego antyku i wczesnego Bizancjum (III-VII w.), Łódź 2005
Kudlien F., Xenokrates (8), RE IX/2 (2. Reihe) 1529-1531
Kulf E., Untersuchungen zu Athenaios von Atteleia. Ein Beitrag zur antiken Diätetik, Göttingen 1970
Lascaratos J. – Assimakopoulos D., Surgery on the Larynx and Pharynx in Byzantium (AD 324-1453): Early Scientific Descriptions of These Operations, „Otolaryngology – Head and Neck Surgery” 122 (2000) nr 4, 579-583
Lascartos J. – Kostakopoulos A. – Liapi E. – Lascartos G., Unknown Methods of Uncir-cumcision According to Oribasius (4th Century A.D.), „Urology” 62 (2003) nr 1, 193-196
Lascartos J. – Lascartos G. – Kostakopoulos A., Surgical Confrontation of Urolithiasis in Byzantium, „Urology” 63 (2004) nr 4
Lascaratos J. – Liapis C. – Kouvaraki M., Surgery on Varices in Byzantine Times (324- 1453 CE), „Journal of Vascular Surgery” 33 (2001) nr 1, 197-203
Lascaratos J. – Tsiamis C. – Lascaratos G. – Stavrianeas N.G., The Roots of Cosmetic Medicine: Hair Cosmetics in Byzantine Times (AD 324-1453), „Internatonal Journal of Dermatolo¬gy” 43 (2004)
Leven K.H., Athenaios v. Atta¬leia, AML 119-120
Leven K.H., Das Bild der byzantinischer Medizin in der Satire Timarion, „Gesnerus” 47 (1990) 247-262
Leven K.H., Diokles v. Karystos, AML 225-227
Leven K.H., Galenkritik, AML 321-322
Leven K.H., Hunayn ibn Ishāq, AML 441
Lucia R. de, Doxographical Hints in Oribasius’ „Collectiones medicae”, w: Ancient Histories of Medicine. Essays in Medical Doxography and Historiography in Classical Antiquity, ed. P.J. van der Eijk, Leiden 1999
Masullo R., Philagrios, AML 693-694
McDaniel W.B., Some Passages Concerning Ball-Games, „Trans¬actions and Proceedings of the American Philological Association” 37 (1906) 121-134
Merskey H. – Merskey S.J., Hysteria, or „Suffocation of the Mother”, „Canadian Medical Association Journal” 148 (1993) nr 3
Mewaldt J., Galenos (3), RE VII 578-589
Moog F.P. – Karenberg A. – Moll F., The Catheter and Its Use in Late Antiquity and the Early Middle Ages, „The Journal of Urology” 174 (2005)
Mørland H., Die lateinischen Oribasiusübersetzungen, Osloae 1932
Müller A., Über das sogenannte خيرات ءامكحلا des Ibn el-Quifti, w: Actes du huitième Congrès International des Orientalistes tenu en 1889 à Stockholm et à Christiania, Section I: Sémitique (A), 1 fasc., Leiden 1891
Neuburger M., Geschichte der Me¬dizin, Stuttgart 1911
Nutton V., Ancient Medicine, New York 2007
Oribasii Collectionum medicarum reliquiae, ed. I. Raeder, I-IV, Lipsiae – Berolini 1928- 1933
Oribasius, Libri ad Eunapium
Oribasius, Synopsis ad Eustathium filium., ed. I. Raeder: Oribasii Synopsis ad Eustathium. Libri ad Eunapium, Lipsiae – Berolini 1926
Pachniak K., Nauka i kultura muzułmańska i jej wpływ na średniowieczną Europę, Warszawa 2010
Papavramidou N. – Christopoulou-Aletra H., Greco-Roman and Byzantine Views on Obesity, „Obesity Surgery” 17 (2007) 112-116
Pardalidis N. – Tsiamis C. – Diamantis A. – An¬driopoulos N. – Sofikitis N., Methods of Lithotripsy in Ancient Greece and Byzantium, „The Journal of Urology” 178 (2007)
Paulus Aegineta, Prooimion, ed. I.L. Heiberg, pars prior: Libri I-IV, Lipsiae – Berolini 1921
Pearcy L.T., Galen and Stoic Rhetoric, GRBS 24 (1983) nr 3, 259-272
Phillips E.D., Greek Medicine, London 1973
Photius, Bibliotheca
Pigulewska N.W., Kultura syryjska we wczesnym średniowieczu, tłum. C. Mazur, Warszawa 1989
Pormann P., Paulos v. Aigina, AML 681
Sarton G., Galen of Pergamon, Lawrence Ks. 1954
Scarborough J., Early Byzantine Pharmacology, DOP 38 (1984) 213-235
Schmid W., Eunapios, RE VI 1121-1124
Schröder H.O., Oreibasios, RE Suppl. VII 797-812
Sideras A., Aetius und Oribasius. Ihre gemeinsamen Exzerpte aus der Schrift des Rufus von Ephesos „Über die Nie¬ren- und Blasenleiden” und ihr Abhängigkeitsverhältnis, ByZ 67 (1974) 110-130
Sideras A., Einleitung, w: Rufus Ephesius, De renum et vesicae morbis, edidit et in linguam Germanicam vertit A. Sideras, Berlin 1977, 58-69
Singer C., The Herbal in Antiquity, „The Journal of Hellenic Studies” 47 (1927) 1-31
Stamatu M., Diosku¬rides, AML 227-229
Steinschneider M., Die arabischen Übersetzungen aus dem griechischen, Leipzig 1897
Temkin O., Galenism. Rise and Decline of a Medical Philosophy, Ithaca – London 1974
The Works of the Emperor Julian, with an English translation by W.C. Wright, III, London – Cambridge 1969
Tieleman T., Galen, w: Antike Medizin. Ein Lexikon, München 2005
Ullmann M., Islamic Medicine, Edinburgh 1978
Weisser U., Arabische Medizin, AML 74-75
Wellmann M., Aetios (8), RE I 703
Wellmann M., Athenaios aus Attalia, RE II 2034-2036
Well¬mann M., Dieuches (3), RE V 480
Wellmann M., Diokles (53), RE V 802-812
Wellmann M., Dioskurides (12), RE V 1131-1142
Wilson N.G., Scholars of Byzantium, London 1996
Zimmerman L.M. – Veith I., Great Ideas in the History of Surgery, San Francisco 1993
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Jagusiak, K., & Kokoszko, M. (2018). Pisma Orybazjusza jako źródło informacji o pożywieniu ludzi w późnym Cesarstwie Rzymskim. Vox Patrum, 59, 339-357. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/4035

Krzysztof Jagusiak 
Uniwersytet Łódzki  Polska
Maciej Kokoszko 
Uniwersytet Łódzki  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL

 

 


Inne teksty tego samego autora