Teologiczne znaczenie „monarchii” a pojęcie Boga w De trinitate Nowacjana



Abstrakt

The Novatian’s tractate does not use the term, instead, the person of Sabellius takes a prominent place. Hence, in order to better understand Novatian himself, the present study demonstrates how the term was used by such authors as Tertullian, Hippolytus, or the author of the Refutatio. An attempt has also been made to establish the place that monarchy took in Patripassian theology. Novatian does not mention monarchy because his polemic against Patripassianism is in rea­lity a confrontation with Sabellianism, as it was known in Rome in the first half of the third century. Novatian directly opposes Sabellius who, at least during his Roman period, did not use the concept to defend and substantiate his heresy. Patripassianism, such as Novatian came to know in Rome, was indeed Sabellianism. The Roman theologian refers to ideas contained in the term when he defends monotheism (against Gnostics and Marcion) and refutes the charges of ditheism from Patripassians. The author of De Trinitate continues his polemic against Gnostic and Marcionite dualism, when he acts in defense of monotheism and the creative act of God. He refers to the content of the term to rule out the existence of a god superior to the Creator. Divine agenesia guaranties, ac­cording to Novatian, that there is no god superior to God the Creator. The Roman author engages in a polemic with the Marcionite concept (the distinction between good and just God). He presents interrelationship between the goodness of God and creation. Evil originates in the free will of man, and is not connected with matter or attributed to God in His creative act. In order to refute Gnostic dualism, Novatian refers to the content of monarchy. In the same way he substantiates the immutability of God. In his view, the fun­damental source of God’s immutability is His agenesia. Refuting the concept of eternal matter, not created by and independent from God, the Roman theologian once again uses the content of the term. In De Trinitate Novatian conti­nues the line of thinking of these authors who developed the concept of monarchy. Novatian quotes Rom 11:36, which text is usually interpreted in the Trinitarian sense. The Roman author uses it to write about creative mediation of the Word. The Roman theologian also quotes biblical evidence for the divinity of Christ in his polemic with Adoptianists and Patripassians: Jn 1:1 (the key text of the theology of the Logos); Jn 1:14 (most frequently quoted text in De Trinitate) and Rom 9:5. Novatian points out that Scripture does not contradict itself, presenting both unity and diversity between the Divine persons.


Słowa kluczowe

Nowacjan; De trinitate; monarchia

Amann E., Novatien et Novatianisme, DThC XI 827
Courth F., Trinität in der Schrift und Patristik, Freiburg – Basel – Wien 1988
Daly C.B., Novatian and Tertulian. A Chapter in the History of Puritanism, ITQ 19 (1952) 33-43
Daniélou J., Les origines du Christianisme Latin. Histoire des doctrines chrétiennes avant Niceé III, París 1978
Decker M., Die Monarchianer. Frühchristliche Theologie im Spannungsfeld zwischen Rom und Kleinasien, Hamburg 1987
Hagemann H., Die Römische Kirche und ihre Einfluß auf Disciplin und Dogma in den ersten drei Jahrhunderten, Freiburg 1864
Hermann Th., Das Verhältnis von Novatianus De Trinitate zu Tertullians Adversus Praxean, Marburg 1918
Hippolytus, Contra Noetum, PG 10
Kriebel M., Studien zur älteren Entwicklung der abendländischen Trinitätslehre bei Tertulian und Novatian, Marbourg-Ohlau 1932
Loi V., La latinità cristiana nel «DeTrinitate» di Novaziano, „Rivista di Cultura Classica e Medievale” 13 (1971)
Loi V., La Trinità, introduzione, testo critico, traduzione e commento di V. Loi, Corona Patrum 2, Torino 1975
Mohrmann Ch., Les origines de la latinité chrétienne à Rome, VigCh 3 (1949) 67-106
Novatianus, De Trinitate, ed. G.F. Diercks, CCL 4, Turnholti 1972, tłum. G. Jaśkiewicz, Nowacjan, O Trójcy Świętej, ŹMT 35, Kraków 2005
Pelland G., Un passage difficile de Novatien sur I Cor 15,27-28, „Gregorianum” 66 (1985) 25-52
Ps-Hippolytus, Refutatio omnium haeresium, ed. P. Wendland, GCS 26, Leipzig 1916
Simonetti M., Due note su Ippolito: Ippolito interprete di Genesi 49. Ippolito e Tertuliano, w: Ricerche su Ippolito, SEA 13, Roma 1977
Simonetti M., Il problema dell’unità di Dio a Roma da Clemente a Dionigi, RSLR 22 (1986)
Simonetti M., Sabellio e il sabellianismo, „Studi Storico-Religiosi” 4 (1980) 7-28
Slusser M., The Scope of Patripassianism, StPatr 17 (1982) 169-175
Sordyl K., Wczesnochrześcijańskie pojęcie Boga. Polemiczne aspekty teologii Nowacjana w „De Trinitate”, Kraków 2007
Spanneut M., Le stoicisme des Pères de l’Église, Paris 1957
Tertullianus, Adversus Hermogenem
Tertullianus, Adversus Praxean
Tertullianus, De carne Christi
Uríbarri G., Monarquía y Trinidad. El concepto teolόgico «monarchia» en la controversia «monarquiana», Madrid 1996
Waszink J.H., Tertulian. The Treatise against Hermogenes, London 1956
Weyer H., Novatianus. De Trinitate. Über den dreifaltigen Gott (Text und Übersetzung mit Einleitung und Kommentar), Düsseldorf 1962
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Sordyl, K. (2018). Teologiczne znaczenie „monarchii” a pojęcie Boga w De trinitate Nowacjana. Vox Patrum, 53, 521-539. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/4483

Krzysztof Sordyl 
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL

 

 


Inne teksty tego samego autora