„It is utterly pointless to try to paint the Ethiopian white” – Byzantine Perception of Nomads of the Black Sea Steppe and Byzantine Policy towards Them


Abstract

The problem of relations with the nomadic peoples of the Black Sea steppes is one of the most important issues in Byzantine history. The medieval Greek-speaking Romans inherited this undisputed trouble from their ancient ancestors and had to deal with it until the end of the Empire. It is usually assumed that the long experience of contacts with steppe-dwellers meant that the Byzantine political elite gained a deep and multi-faceted knowledge of them. This study is an attempt at rethinking the communis opinio according to which precise and updated data had to be used by the Constantinopolitan diplomacy in relations with the nomadic partners. What I aim to prove, based on the material of written sources from between the 10th and 12th centuries, is that such opinions appear to have been scholarly superstitions.


Keywords

Byzantium; Nomads; Scythians; Pechenegs; Uzes; Cumans

Aeschylus, Eumenides, w: Aeschylus, tekst i tł. H.W. Smyth, LCL 146, London – Cambridge 1926, s. 269-371.
Aeschylus, Prometheus desmotes, w: Aeschylus, tekst i tł. H.W. Smyth, LCL 145, London – Cambridge 1927, s. 211-315.
Aeschylus, Fragmenta, w: Aeschylus, tekst i tł. H.W. Smyth, LCL 146, London – Cambridge 1952, s. 373-521.
Ammianus Marcellinus, Res gestae, tekst i tł. J.C. Rolfe, LCL 331, London – Cambridge 1964, s. 2-505.
Anna Komnena, Alexias, ed. D.R. Reinsch – A. Kambylis, CFHB 40/1 (Series Beroliniensis), Berlin – New York 2001, tekst i tł. O. Jurewicz, Anna Komnena, Aleksjada, t. 1-2, Biblioteka Przekładów z Literatury Antycznej 15, 19, Wrocław 1969-1972.
Aristoteles, Ethica Nicomachea, tekst i tł. H. Rackham, LCL 73, Cambridge – London 1926.
Aristoteles, Politica, tekst i tł. H. Rackham, LCL 264, London – Cambridge 1944.
Constantine Porphyrogenitus, De administrando imperio, ed. G. Moravcsik, tł. R.J.H. Jenkins, CFHB 1, Dumbarton Oaks 1967.
Eusebius, Historia Ecclesiastica, tekst i tł. K. Lake, LCL 153, London – New York 1926.
Eusthatius Metropolita Thesalonicensis, Opuscula, ed. T.L.F. Tafel, Amsterdam 1964.
Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae, tekst i tł. H.S.J. Thackeray, LCL 242, London – Cambridge 1930, tł. Z. Kubiak – J. Radożycki, Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, Warszawa 2001.
Flavius Iosephus, De bello Iudaico, tekst i tł. H.S.J. Thackeray, LCL 210, London – Cambridge 1928.
Fragmenta Hesiodea, ed. R. Merkelbach – M.L. West, Oxford 1967.
Herodotus, Historia, tekst i tł. A.D. Goodley, LCL 118, Cambridge – London 1928, tł. S. Hammer, Herodot, Dzieje, Warszawa 2002.
Hippocrates, De aere, aquis et locis, tekst i tł. A. Marchewka – M. Świder, Fontes Historiae Antiquae 31, Poznań 2014.
Homerus, Ilias, ed. A. Ludwich, Leipzig 1907.
Homerus, Odyssea, tekst i tł. A.T. Murray, LCL 104, Cambridge – London 1919.
Ioannes Cinnamus, Rerum ab Ioanne et AlexioComnenis Gestarum, ed. A. Meineke, CSHB [26], Bonn 1836, s. 1-409.
Iohannis Euchaitorum metropolitae quae in codice Vaticano graeco 676 supersunt, ed. P. de Lagarde, Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen 28, Göttingen 1882.
Ioannes Scylitzes, Compendium historiarum, ed. I. Thurn, CFHB 5 (Series Beroliniensis), Berlin – New York 1973.
Leo VI, Tactica, ed. G. Dennis, CFHB 49 (Series Washingtoniensis), Washington 2010.
Leo Diaconus, Historia, ed. C.B. Hase, CSHB 33, Bonn 1828, s. 3-178.
Michael Attaleiates, Historia, tł. A. Kaldellis – D. Krallis, Dumbarton Oaks Medieval Library 16, Cambridge – London 2012.
Michael Glykas, Annales, ed. I. Bekker, CSHB 37, Bonn 1835.
Michael Psellos, Chronographia, ed. D. Reinsch, Berlin – Boston 2014, tł. O. Jurewicz, Michał Psellos, Kronika czyli historia jednego stulecia Bizancjum (976-1077), Biblioteka Przekładów z Literatury Antycznej 26, Wrocław 1985.
Nicephorus Bryennius, Historia,ed. P. Gauthier, CFHB 9 (Series Bruxellensis), Bruxelles 1976.
Nicetas Choniates, Historia, ed. I.A. van Dieten, CFHB 11/1 (Series Beroliniensis), Berlin – New York 1975.
Pseudo-Mauricius, Strategicon, ed. G.T. Denis, CFHB 17 (Series Vindobonensis), Wien 1981.
Pseudo-Metodius, Apocalypsis,w: Apocalypse Pseudo-Methodius & An Alexandrian World Chronicle, ed. B. Garstad, Dumbarton Oaks Medieval Library 14, Cambridge – London, 2012, s. 2-71, tł. A. Tronina, Apokalipsa Pseudo-Metodego, w: Apokryfy syryjskie, red. M. Starowieyski, Kraków 2011, s. 200-238.
Ioannes Scylitzes Continuatus, ed. E.Th. Tsolakes, Thessaloniki 1968.Strabo, Geographia, tekst i tł. H.L. Jones, LCL 50, 211, Cambridge – London 1917, 1928.
Thucydides, De bello Peloponnesiaco, tekst i tł. C.F. Smith, LCL 108, London – Cambridge 1919.
Povestʹ vremennyh let, ed. D.S. Lihačev, tł. B.A. Romanova, čast 1, Moskva 1950.
Bonarek J., Bizancjum w dobie bitwy pod Mantzikert. Znaczenie zagrożenia seldżuckiego w polityce bizantyńskiej w XI wieku, Kraków 2011.
Browning R., Byzantine Empire, Washington 1992.Brzozowska Z.A. – Leszka M.J., Maria Lekapene, Empress of the Bulgarians. Neither a Saint nor a Malefactress, Byzantina Lodziensia 36, Łódź 2017.
Brzozowska Z.A. – Leszka M.J. – Marinow K., Piotr I Święty, car bułgarski (ok. 912-969). Maria Lekapena, caryca bułgarska (ok. 912-?963), Kraków 2018.
Chekin L., The Godless Ishmaelites: The Image of the Steppe in Eleventh-Thirteenth-Century Rus’,„Russian History” 19 (1992) s. 9-28.
Curta F., The Image and Archaeology of the Pechenegs, „Banatica” 23 (2013) s. 143-202.
Diaconu P., Les Coumans au Bas-Danube aux XIe et XIIe siècles, Bucureşti 1978.
Dujčev V., On the Treaty of 927 with the Bulgarians, DOP 32 (1978) s. 217-295.
Garstad B., Introduction, w: Apocalypse Pseudo-Methodius & An Alexandrian World Chronicle, ed. B. Garstad, Dumbarton Oaks Medieval Library 14, Cambridge – London 2012, s. VII-XXXIX.
Gießauf J., Barbaren – Monster – Gottesgeißeln. Steppennomaden im europäischen Spiegel der Spätantike und des Mittelalters, Graz 2006.
Harmatta J., Quellenstudien zu den Skythika des Herodot, Budapest 1941.
Hartog F., The Mirror of Herodotus. The Representation of the Other in the Writing of History, tł. J. Lloyd, London 1988.
Hatzaki M., The Good, the Bad and the Ugly, w: A Companion to Byzantium, ed. L. James, Malden – Oxford 2010, s. 93-107.
Jenkins R.J.H., The peace with Bulgaria (927) celebrated by Theodore Daphnopates, w: Polychronion. Festschrift Franz Dölger zum 75. Geburtstag, red. P. Wirth, Heidelberg 1966, s. 287-303.
Kaldellis A., Ethnography after Antiquity. Foreign Lands and Peoples in Byzantine Literature, Philadelphia 2013.
Kaldellis A., Ethnicity and Clothing in Byzantium, w: Identity and the Other in Byzantium. Papers from the Fourth International Sevgi Gönül Byzantine Studies Symposium, red. K. Durak – I. Jevtić, Istanbul 2019, s. 41-52.
Kazhdan A., A History of Byzantine Literature (800-1000), ed. Ch. Angelidi, Athens 2006.
Knâzʹkij I.O., Vizantiâ i kočevniki ûžnoruskih stepej, Sankt-Peterburg 2003.
Kozlov S.A., More than Enemies. The Description of Nomads in the Byzantine Literature of the Epoch of the First Pecheneg Incursion into Byzantium, w: Rules and Violence. On the Cultural History of Collective Violence from Late Antiquity to the Confessional Age, red. C. Dietl – T. Knäpper, Berlin – Boston 2014, s. 83-99.
Lefort J., Rhétorique et politique: trois discour de Jean Mauropous en 1047, „Travaux et Mémoires” 6 (1976) s. 265-303.
Lemerle O., Le premier humanisme byzantin. Notes et remarques sur enseignement et culture à Byzance des origines au Xe siècle, Paris 1971.
Leszka M.J., Car bułgarski Piotr (927-969) w bizantyńskiej historiografii X-XII wieku, „Vox Patrum” 70 (2018) s. 339-354.
Leszka M.J. – Marinow K., The Bulgarian State in 927-969. The Epoch of Tsar Peter I,Byzantina Lodzensia 34, Łódź 2018.
Madgearu A., The Asanids. The Political and Military History of the Second Bulgarian Empire (1185–1280), Leiden – Boston 2017.
Malamut E., L’image byzantine des Petchénègues, BZ 88 (1995) s. 105-147.
Marinow K., In the Shackels oft he Evil One: The Portrayal of Tsar Symeon I the Great (893-927) in the Oration „On the Treaty of Bulgarians”, „Studia Ceranea” 1 (2011) s. 157-190.
Marinow K., Peace in the House of Jacob. A Few Remarks on the Ideology of Two Biblical Themes in the Oration „On the Treaty with the Bulgarians”, „Bulgaria Mediaevalis” 3 (2012) s. 85-93.
Minczew G. – Skowronek M., Apokryfy i legendy starotestamentowe Słowian południowych, Kraków 2006.
Moravcsik G.,Klassizismus in der byzantinischen Geschichtsschreibung, w: Polychronion. Festschrift Franz Dölger zum 75. Geburtstag, red. P. Wirth, Heidelberg 1966, s. 366-377.
Moravcsik G., Einführung in die Byzantinologie, Darmstadt 1976.
Moravcsik G., Byzantinoturcica. Die byzantinischen Quellen der Geschichte der Türkvölker, t. 1, Berlin 1983.
Müller K.-E., Geschichte der antiken Ethnographie und ethnologischen Theoriebildung, t. 1, Wiesbaden 1972.
Opelt I. – Speyer W., Barbar, „Jahrbuch für Antike und Christentum” 10 (1967) s. 251-290.
Paroń A., „Trzeba, abyś tymi oto słowami odparł i to niedorzeczne żądanie” – wokół De administrando imperio Konstantyna VII Porfirogenety, w: Causa creandi. O pragmatyce źródła historycznego, red. S. Rosik – P. Wiszewski, Wrocław 2005, s. 345-363.
Paroń A., Pieczyngowie na kartach De administrando imperio Konstantyna VII Porfirogenety, „Classica Wratislaviensia” 27 (2007) s. 97-112.
Paroń A., Dzicy, odrażający, źli (?) – wizerunek nomadów w historiografii bizantyńskiej i łacińskiej z 2. połowy X – początku XIII wieku, w: Populi terrae marisque. Prace poświęcone pamięci Profesora Lecha Leciejewicza, red. M. Rębkowski – S. Rosik, Wrocław 2011, s. 123-137.
Paroń A., Pieczyngowie. Koczownicy w krajobrazie politycznym i kulturowym średnio-wiecznej Europy, Wrocław 2015.
Paroń A., Scytowie, Scytia i scytyjskość w starogreckiej tradycji literackiej, w: Europa w okresie od VIII wieku przed narodzeniem Chrystusa do I wieku naszej ery, red. B. Gediga – A. Grossman – W. Piotrowski, Biskupin – Wrocław 2016, s. 261-278.
Sackur E., Sibyllinische Texte und Forschungen: Pseudomethodius, Adso und die tiburtinische Sibylle, Halle 1898.
Shaw B.D., „Eaters of Flesh, Drinkers of Milk”: The Ancient Mediterranean Ideology of the Pastoral Nomads, „Ancient Society” 13-14 (1982-83) s. 5-31.
Shepard J., „Mists and portals”: the Black Sea’s north coast, w: Byzantine trade 4th-12th centuries. The archaeology of local, regional and international exchange, ed. M.M. Mango, Farnham 2009, s. 421-442.
Sinor D., The Inner Asian Warriors, „Journal of the American Oriental Society” 101 (1981) s. 133-144.
Spinei V., The Great Migrations in the East and South East of Europe from the Ninth to the Thirteenth Century, Cluj-Napoca 2003.
Spinei V., The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth Century, Leiden – Boston 2009.
Stephenson P., Byzantium’s Balkan frontier. A political study of the Northern Balkans, 900-1204, Cambridge 2000.
Ševčenko I., Re-reading Constantine Porphyrogenitus, w: Byzantine Diplomacy. Papers from the Twenty-fourth Spring Symposium of Byzantine Studies, ed. J. Shepard – S. Franklin, Aledrshot – Brookfield 1992, s. 167-195.
Tpkova-Zvimova V. – Miltenova A., Istoriko-apokaliptična knižnina vv Vizantiâ i v sredovekovna Blgariâ, Sofiâ 1996.
Tapkova-Zaimova V. – Miltenova A., Historical and Apocalyptic Literature in Byzantium and Medieval Bulgaria, Sofia 2011.
Toynbee A.J., Studium historii. Skrót dokonany przez D.C. Somervella, tł. J. Marzęcki, Warszawa 2000.
Treadgold W., A History of the Byzantine State and Society, Stanford 1997.
Treadgold, W., The Middle Byzantine Historians, London – New York 2013.
Zwolski E., Kasjodor i Jordanes: Historia gocka czyli scytyjska Europa, Lublin 1984.

Published : 2020-09-15


Paroń, A. (2020). „It is utterly pointless to try to paint the Ethiopian white” – Byzantine Perception of Nomads of the Black Sea Steppe and Byzantine Policy towards Them. Vox Patrum, 75, 375-414. https://doi.org/10.31743/vp.4778

Aleksander Paroń  par@arch.pan.wroc.pl
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Oddział we Wrocławiu  Poland