„Zazdrośnik ten bezustannie usiłuje szkodzić tym, którzy szukają Boga”. Wpływ bytów demonicznych na losy jednostek i społeczności w "Historiach" Grzegorza z Tours


Abstrakt

W „Historiach” Grzegorza z Tours diabeł i inne byty demoniczne pojawiają się pod różnymi nazwami. W historycznym dziele biskupa opisane zostało wiele sposobów oddziaływania złych duchów zarówno na jednostki, jak społeczności (przypadek wspólnoty klasztornej w Poitiers). W inspiracji diabelskiej Grzegorz widział przyczynę prześladowania chrześcijan, występowania herezji, magii, wróżbiarstwa. Kilkukrotnie w dziele uczonego biskupa pojawił się motyw kobiety będącej narzędziem diabła. Zły duch według pasterza z Tours był inspiratorem grzechów, zarówno pierworodnego, jak i innych (pijaństwo, rozboje). Grzegorz szczególnie podkreślał  „pomoc” diabła w dokonaniu samobójstwa.  Jednak działania diabła, nawet te najbardziej spektakularne, nie przesłaniały biskupowi Tours wszechmocy Bożej. W kilkukrotnie powtarzanym na kartach dzieła wyznaniu wiary Grzegorz dawał wyraz swemu przekonaniu o historycznym zwycięstwie Chrystusa nad diabłem i jego aktualizacji w cudach dokonywanych przez świętych mężów.  

 


Słowa kluczowe

Grzegorz z Tours; Historie; Galia; cuda; diabeł; szatan; demony

Athanasius, Vita Antonii, Athanase d'`Alexandrie, Vie d'`Antoine, Introduction, Texte Critique, Tradution, Notes, et Index par G. J. M. Basterlink, Sources Chretiennes No 400, Les Editions du CERF, Paris 1994. Tłum. Zofia Brzostowska i inni: Św. Atanazy Aleksandryjski, Żywot świętego Antoniego Pustelnika, w: św. Antonii Pustelnik, Pisma, Warszawa 1987.
Gregorius Turonensis, Historiarum libri X, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores Rerum Merovingicarum, I,1, wyd. 2, fasc. 1-2, ed. B. Krusch, Hannover 1937-1942, fasc. 3, ed. B. Krusch, W. Levison, W. Holtzmann, Hannover 1951. Tłum. K. Liman, T. Richter: Grzegorz z Tours, Historie. Historia Franków, Kraków 2012.
Liber Pontificalis XCVII – CXII (ann. 772-891), tłum. zbiorowe: Księga Pontyfików 97-112 (772-891), Synodi et Collectiones Legum vol. X, Źródła Myśli Teologicznej 75, Kraków 2015.
Breukelaar A.H.B., Historiography and Episcopal Authority in Sixth-Century Gaul. The Histories of Gregory of Tours interpreted in their historical context, Göttingen 1994.
Choda K.C., Facing a Second Death: Narrating and Silencing Hell in the Works of Gregory of Tours, „Graeco-Latina Brunensia” 22/2 (2017) s. 201-216.
Chudzikowska-Wołoszyn M., Pijaństwo frankońskich elit w świetle wybranych źródeł z VI–IX w., w: Oblicza alkoholu w kulturze elit od średniowiecza do współczesności, red. R. Bubczyk – B. Hołub – J. Sołtys, Lublin 2015, s. 13-28.
Dailey E.T., Queens, Consorts, Concubines. Gregory of Tours and Women of the Merovingian Elite, Leiden – Boston 2015.
Danielou J. – Marrou H.I., Historia Kościoła, t. 1, Warszawa 1986.
Fossum J., Simon Magus, w: Dictionary of Deities and Demons in the Bible, red. K. van der Toom – B. Becking – P.W. van der Horst, Leiden – Boston – Köln 1999, s. 779-781.
Le Goff J., Kultura średniowiecznej Europy, Warszawa 1970.
Heinzelmann M., Gregory of Tours: The Elements of a Biography, w: A Companion to Gregory of Tours, red. A.C. Murray, Leiden – Boston 2015, s. 7-34.
Hen Y., Paganism and Superstitions in the time of Gregory of Tours: Une question mal posée! w: The World of Gregory of Tours, red. K.A. Mitchell – I.N. Wood, Leiden 2002, s. 229-240.
Kobielus S., Bestiarium chrześcijańskie. Zwierzęta w symbolice i interpretacji. Starożytność i średniowiecze, Warszawa 2002.
Mathisen R.W., Ecclesiastical Factionalism and Religious Controversy in Fifth-Century Gaul, Washington 1989.
Nie G. de, Views from a Many-Windowed Tower. Studies of imagination in the works of Gregory of Tours, Amsterdam 1987.
Oberman H.M., Marcin Luter. Człowiek między Bogiem a diabłem, Gdańsk 2004.
Paczkowski M.C., Wczesnochrześcijańska symbolika o charakterze ponerologicznym. Wybrane przykłady, "Vox Patrum" 59 (2013) s. 39-65.
Russell J.B., Satan. The early christian tradition, Ithaca – London 1981.
Studer B., Demon, w: Encyclopedia of Ancient Christianity. Produced by the Institutum Patristicum Augustinianum, t. 1, red. A di Berardino, Westmontt 2014, s. 688-692.
Szram M., Ciało zmartwychwstałe w myśli patrystycznej przełomu II i III wieku, Lublin 2010.
Szram M., Geneza herezji wczesnochrześcijańskich w ujęciu Filastriusza z Brescii, "Vox Patrum" 65 (2016) s. 631-651.
Świdziński J.A., Święci Władcy. Leksykon, Kraków 2010.
The Prosopography of Later Roman Empire A. D. 527-641, t. 3A, red. J.R. Martindale, Cambridge 1992.
The Prosopography of Later Roman Empire A. D. 527-641, t. 3B, red. J.R. Martindale, Cambridge 1992.
Vos N., Demons and the Devil in Ancient and Medieval Christianity: Introduction, Summary, Reflection, w: Demons and the Devil in ancient and medieval Christianity, red. N. Vos – W. Otten, Leiden – Boston 2011, s. 3-36.
Wesołowski P., Geneza i istota postaci Antychrysta we wczesnochrześcijańskiej literaturze łacińskiej, „Seminare. Poszukiwania naukowe” 20 (2004) s. 423-439.
Wiśniewski R., Szatan i jego słudzy. Rola diabła i demonów w łacińskiej literaturze hagiograficznej IV-V wieku, Kraków 2003.
Wiśniewski R., Wieszczący opętani i ich klienci w późnej starożytności, red. E. Wipszycka – T. Derda, Chrześcijaństwo u schyłku starożytności. Studia Źródłoznawcze 5, Kraków 2004, s. 345-370.
Zając R., Przewodnik po niebie, piekle i ich mieszkańcach, Kraków 2014.

Opublikowane : 2020-09-15


Ludewicz, M. (2020). „Zazdrośnik ten bezustannie usiłuje szkodzić tym, którzy szukają Boga”. Wpływ bytów demonicznych na losy jednostek i społeczności w "Historiach" Grzegorza z Tours. Vox Patrum, 75, 299-316. https://doi.org/10.31743/vp.4993

Michal Jan Ludewicz  mludewicz@wp.pl
KUL  Polska




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

 


Inne teksty tego samego autora