Gniew bogów świata umarłych w wierzeniach starożytnego Bliskiego Wschodu



Abstrakt

Semici starożytnego Bliskiego Wschodu w sposób dość podobny wyobrażali sobie gniew bóstw świata podziemnego. Przede wszystkim ów gniew miał być śmiercionośny zarówno dla ludzi, jak i dla bogów. W takim kontekście często używanym obrazem jest przedstawienie czy to samych bóstw, czy to ich demonicznych pomocników, czy wreszcie pozostających pod ich rozkazami zmarłych jako pożerających swe ofiary (bogów albo ludzi). Gniew boskich władców podziemia nie jest przedstawiany jako nieodwołalny i można go ułagodzić poprzez składanie ofiar, modlitwę czy też wysławianie konkretnych bogów. Pewne elementy tego obrazu, choć zmodyfikowane ze względu na monoteistyczne tło, można znaleźć także w Biblii.


Słowa kluczowe

Boski gniew; Biblia; Ugarit; Mezopotamia; Baal; Mot; Ereszkigal; Nergal

The Ancient Near East in Pictures Relating to the Old Testament (red. J.B. Pritchard) (Princeton, NJ: University Press 21969) (=ANEP).
The Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament (red. J.B. Pritchard) (Princeton, NJ: University Press 31969) (=ANET).
Black J. – Green A., Słownik mitologii Mezopotamii (Katowice: Książnica 1998).
Borger R., Babylonisch-Assyrische Lesestücke (Analecta Orientalia 54; Roma: PIB 32006) I-II.
Considine P., „The Theme of Divine Wrath in Ancient East Mediterranean Literature”, Studi micenei ed egeo-anatolici 8 (1969) 85-159.
Dietrich M. – Loretz O., „Beschwörungen in ugaritischer Sprache”, Texte aus der Umwelt des Alten Testaments (red. R. Borger – H. Lutzmann et al.) (Gütersloh: Mohn 1988) II, 328-357.
Dietrich M. – Loretz O. – Sanmartín J., The Cuneiform Alphabetic Texts from Ugarit, Ras Ibn Hani and Other Places. KTU: second, enlarged edition (Abhandlungen zur Literatur Alt-Syrien-Palästinas und Mesopotamiens 8; Münster: Ugarit-Verlag 1995) (=KTU).
Drewnowska-Rymarz O. – Gawlikowska K. – Kapełuś M. et al, Mity akadyjskie (Antologia Literatury Mezopotamskiej; Warszawa: Agade 2000).
Edzard D.O., „Gilgameš und Huwawa A. II. Teil”, Zeitschrift für Assyriologie 81 (1991) 165-233.
Foster B.R., Before the Muses: An Anthology of Akkadian Literature (Bethesda, MD: CDL 32005).
George A.R., The Babylonian Gilgamesh Epic. Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts (Oxford: University Press 2003) I-II.
Gurney O.R. „The Sultantepe Tablets (Continued): VII. The Myth of Nergal and Ereshkigal”, Anatolian Studies 10 (1960) 105-131.
Healey J.F., „Das Land ohne Wiederkehr: Die Unterwelt im antiken Ugarit und im Alten Testament”, Theologische Quartalschrift 177 (1997) 94-104.
Heeßel N.P., „The Hands of the Gods: Disease Names, and Divine Anger”, Disease in Babylonia (red. I.L. Finkel – M.J. Geller) (Cuneiform Monographs 36; Leiden – Boston: Brill 2007) 120-130.
Keel O., The Symbolism of the Biblical World. Ancient Near Eastern Iconography and the Book of Psalms (Winona Lake, IN: Eisenbrauns 21997).
Kratz R.G., „Chemosh’s Wrath and Yahweh’s No. Ideas of Divine Wrath in Moab and Israel”, Divine wrath and divine mercy in the world of Antiquity (red. R.G. Kratz – H. Spieckermann) (Forschungen zum Alten Testament 33; Tübingen: Mohr Siebeck 2008) 92-121.
Kupper J.-R., Correspondance de Kibri-Dagan, Gouverneur de Terqa (Archives royales de Mari III; Paris: Imprimerie Nationale 1950).
Lambert W.G. – Millard A.R., Atra Ḫasīs. The Babylonian Story of the Flood, with The Sumerian Flood Story (Oxford: Clarendon Press 1969).
Lewis Th.J., Cults of the Dead in Ancient Israel and Ugarit (Harvard Semitic Monographs 39; Atlanta, GA: Scholar Press 1989).
Livingstone A., Court Poetry and Literary Miscellanea (State Archives of Assyria 3; Helsinki: University Press 1989).
Łyczkowska K. Epos o Gilgameszu (tł. K. Łyczkowska – P. Puchta – M. Kapełuś) (Antologia Literatury Mezopotamskiej; Warszawa: Agade 2003).
Münnich M., Obraz Jahwe jako władcy choroby w Biblii Hebrajskiej na tle bóstw bliskowschodnich (Lublin: KUL 2004).
Münnich M., „Przemiany pierwotnych wierzeń dotyczących świata umarłych w Biblii hebrajskiej na tle wierzeń bliskowschodnich”, Roczniki Humanistyczne 51/2 (2003) 5-27.
Del Olmo Lete G. – Sanmartín J., A Dictionary of the Ugaritic Language in the Alphabetic Tradition (Handbook of Oriental Studies. Section 1: The Near and Middle East 67; Leiden: Brill 2003) I-II.
Pardee D., Ritual and Cult at Ugarit (Writings from the Ancient World 10; Atlanta, GA: Society of Biblical Literature 2002).
Roberts J.J.M., „The Hand of Yahweh”, Vetus Testamentum 21 (1971) 244-251.
Rüterswörden U., „King of Terrors”, Dictionary of Deities and Demons in the Bible (red. K. van der Toorn – B. Becking – P. W. van der Horst) (Leiden: Brill – Grand Rapids, MI: Eerdmans 21999) 486-488.
Sokoloff M., A Syriac Lexicon: A Translation from the Latin, Correction, Expansion, and Update of C. Brockelmann’s Lexicon Syriacum (Winona Lake, IN: Eisenbrauns – Piscataway, NJ: Gorgias Press 2009).
Streck M.P., „Persönliche Frömmigkeit”, Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie (red. E. Ebeling – B. Meissner et al.) (Berlin: De Gruyter 2005) X, 424-429.
Szarzyńska K., Eposy sumeryjskie (Antologia Literatury Mezopotamskiej; Warszawa: Agade 2003).
The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (red. I.J. Gelb et al.) (Chicago: Oriental Institute 1956-2010) I-XXI (=CAD).
Toboła Ł., Cykl Baala z Ugarit (Kraków: Enigma Press 2008).
Tromp N.J., Primitive conceptions of death and the nether world in the Old Testament (Roma: Pontifical Biblical Institute 1969).
Tropper J., „«Im siebten Jahr wurde Mot wütend auf Baal». Zur Interpretation von KTU 1.6.V:8-10”, Studi Epigrafici e Linguistici sul Vicino Oriente Antico 16 (1999) 35-37.
Tropper J., Ugaritische Grammatik (Alter Orient und Altes Testament 273; Münster: Ugarit-Verlag 2000).
Pobierz

Opublikowane : 2018-11-07


Münnich, M. (2018). Gniew bogów świata umarłych w wierzeniach starożytnego Bliskiego Wschodu. Verbum Vitae, (34), 191-212. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vv/article/view/1926

Maciej Münnich  munnich@kul.pl
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II  Polska
http://orcid.org/0000-0003-0063-2799

Maciej Münnich, doktor habilitowany historii, profesor Katolickiego Uniwersytetu Jana Pawła II, pracownik Instytutu Historii tej uczelni specjalizujący się w historii religii starożytnego Bliskiego Wschodu. Szczególne zainteresowania: demonologia biblijna, wierzenia dotyczące życia pozagrobowego, archeologia starożytnego Izraela, jak również współczesna sytuacja geopolityczna na Bliskim Wschodzie. Jest kierownikiem grantu MNiSW „Teksty ugaryckie – przekład i komentarz”.




CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

  1. W myśl regulacji prawnych zawartych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Verbum Vitae". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
  2. Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Verbum Vitae" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.
  3. Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.
  4. Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Internationl