Periodyzacja historii w Księdze Daniela


Abstrakt

W Księdze Daniela pojawia się charakterystyczna dla pism apokaliptycznych specyficzna koncepcja historii mająca wymiar uniwersalny, która swoim zasięgiem obejmuje dzieje całego świata. Historia w Księdze Daniela jest ukazana przede wszystkim w aspekcie teologicznym, ponieważ jedynie Bóg jest Panem historii objawiającym w niej swoją królewską władzę, potęgę i majestat, jak również Władcą kontrolującym bieg wydarzeń w dziejach wielkich imperiów ziemskich. Cechą koncepcji historii ukazanej w Księdze Daniela (Dn 2 i 7) jest jej periodyzacja, której podłożem jest tzw. schemat czterech królestw, co wyraża prawdę o tym, że  historia zmierza do swego kresu. Dzieje świata są ukazane jako kolejno następujące po sobie imperia ziemskie, z których każde następne jest gorsze od poprzedniego, co uwypukla prawdę o ich stopniowej degradacji moralnej. Z powodu nasilającego się zła, wszystkie ziemskie imperia będą unicestwione, a na ich miejscu zostanie ustanowione przez Boga wieczne i niezniszczalne królestwo. W odmienny sposób periodyzacja historii została ujęta w Dn 9, gdzie w nawiązaniu do chronologii „szabatowej” (Kpł 25-26), historia została podzielona na „siedemdziesiąt tygodni (lat)”, a przy końcu tego okresu nastanie „wieczna sprawiedliwość”, czyli era ostatecznego zbawienia.


Słowa kluczowe

Księga Daniela; periodyzacja historii; schemat czterech królestw

Baumgartner W., „Zu den vier Reichen von Daniel 2”, Theologische Zeitschrift 1 (1945) 17–22.
Bentzen A., Daniel (HAT 19; Tübingen: Mohr 1952).
Burkert W., „Apokalyptik im frühen Griechentum: Impulse und Transformationen”, Apocalypticism in the Mediterranean World and the Near East. Proceedings of the International Colloquium on Apocalypticism, Uppsala, August 12-17, 1979 (red. D. Hellholm) (Tübingen: Mohr Siebieck 1983) 235–254.
Caquot A., „Les quatre betes et le ‘Fils d’homme’ (Daniel 7)”, Semitica 17 (1967) 37–71.
Caquot A., „Sur les quatre betes de Daniel VII”, Semitica 5 (1955) 5–13.
Caragounis C.C., „History and Supra-History: Daniel and the Four Empires”, The Book of Daniel in the Light of New Findings (red. A.S. van der Woude) (BETL 106; Leuven: Peeters 1993) 387–397.
Collins J.J., Daniel. A Commentary on the Book of Daniel (Hermeneia; Minneapolis: Fortress Press 1993).
Collins J.J., „Stirring up the Great Sea: The Religio-Historical Background of Daniel 7”, The Book of Daniel in the Light of New Findings (red. A.S. van der Woude) (BETL 106; Leuven: Peeters 1993) 121–136.
Day J., God’s Conflict with the Dragon and the Sea (Cambridge: Cambridge University Press 1985).
Dimant D., „The Seventy Weeks Chronology (Dan 9,24-27) in the Light of New Qumranic Texts”, The Book of Daniel in the Light of New Findings (red. A.S. van der Woude) (BETL 106; Leuven: Peeters 1993) 57–76.
Doukhan J., „The Seventy Weeks of Daniel 9”, Andrews University Seminary Studies 17 (1979) 1–22.
Eddy S.K., The King is Dead: Studies in the Near Eastern Resistance to Hellenism 334-31 B.C. (Lincoln: University of Nebraska Press 1961).
Flusser D., „The Four Empires in the Fourth Sibyl and in the Book of Daniel”, Israel Oriental Studies 2 (1972) 148–175.
Gardner A.E., „Daniel 7,2-14: Another Look at its Mythic Pattern”, Biblica 82 (2001) 244–252.
Goldingay J.E., Daniel (WBC 30; Dallas: Word Books 1989).
Gruenthaner M.J., „The Four Empires of Daniel”, Catholic Biblical Quarterly 8 (1946) 72–82, 201–212.
Gunkel H., Schöpfung und Chaos in Urzeit und Endzeit: Eine religionsgeschichtliche Untersuchung über Gen 1 und Ap Joh 12 (Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht 1895).
Hartman L.F. – DiLella A.A., The Book of Daniel. A New Translation with Introduction and Commentary (AB 23; Garden City: Doubleday 1978).
Homerski J., Księga Daniela. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, ekskursy (PŚST XI/2; Poznań: Pallottinum 2008).
Koch K., „Die mysteriösen Zahlen der judäischen Könige und die apokalyptischen Jahrwochen”, Vetus Testamentum 28 (1978) 433–441.
Kratz R.G., Translatio imperii. Untersuchungen zu den aramäischen Danielerzählungen und ihrem theologiegeschichtlichen Umfeld (WMANT 63; Neukirchen–Vluyn: Neukirchener Verlag 1991).
Kvanvig H.S., „An Akkadian Vision as Background for Dan 7”, Studia Theologica – Nordic Journal of Theology 35 (1981) 85–89.
Kvanvig H.S., Roots of Apocalyptic: The Mesopotamian Background of the Enoch Figure and the Son of Man (WMANT 61; Neukirchen–Vluyn: Neukirchener Verlag 1988).
Lacocque A., The Book of Daniel (tłum. D. Pellauer) (Atlanta: John Knox Press 1979).
Milik J.T., The Books of Enoch. Aramaic Fragments of Qumrân Cave 4 (Oxford: Clarendon Press 1976).
Montgomery J.A., A Critical and Exegetical Commentary on the Book of Daniel (ICC; Edinburgh: T. & T. Clark 1927).
Mosca P.G., „Ugarit and Daniel 7: A Missing Link”, Biblica 67 (1986) 496–517.
Newman R.C., „Daniel’s Seventy Weeks and the Old Testament Sabbath-Year Cycle”, Journal of the Evangelical Theological Society 16 (1973) 229–234.
Parchem M., Księga Daniela. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz (NKB.ST 26; Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2008).
Parchem M., Pojęcie królestwa Bożego w Księdze Daniela oraz jego recepcja w pismach qumrańskich i w apokaliptyce żydowskiej (RSB 9; Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Vocatio” 2002).
Parchem M., „Symbolika teriomorficzna w żydowskich pismach apokaliptycznych okresu Drugiej Świątyni na przykładzie Księgi Daniela (Dn 7–8), Apokalipsy zwierząt (1 Hen 85–90) i Czwartej Księgi Ezdrasza (4 Ezd 11–12)”, Studia Gdańskie 36 (2015) 15–42.
Rhodes A.B., „The Kingdoms of Men and the Kingdom of God. A Study of Daniel 7:1-14”, Interpretation 15 (1961) 415–420.
Rowley H.H., Darius the Mede and the Four World Empires in the Book of Daniel (Cardiff: University of Wales Press Board 1964).
Singer K.H., Die Metalle Gold, Silber, Bronze, Kupfer und Eisen im Alten Testament und ihre Symbolik (Forschung zur Bibel 43; Würzburg: Echter Verlag 1980).
Staub U., „Das Tier mit den Hörnern: Ein Beitrag zu Dan 7,7f”, Freiburger Zeitschrift für Philosophie und Theologie 25 (1978) 351–397.
Swain J.W., „The Theory of the Four Monarchies: Opposition History under the Roman Empire”, Classical Philology 35 (1940) 1–21.
Walton J., „The Anzu Myth as Relevant Background for Daniel 7?”, The Book of Daniel. Composition and Reception (red. J.J. Collins – P.W. Flint) (VT.S83/1; Leiden: Brill 2001) I, 69–89.
Wellejusz Paterkulus, Historia rzymska (tłum. E. Zwolski) (Biblioteka Przekładów z Literatury Antycznej 16; Warszawa – Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1979).
West M.L., Wschodnie oblicze Helikonu. Pierwiastki zachodnioazjatyckie w greckiej poezji i micie (tłum. M. Filipczuk, T. Polański) (Kraków: Wydawnictwo Homini 2008).
Widengren G., „Les quatre âges du monde”, Apocalyptique iranienne et dualisme qoumrânien (red. G. Widengren et al.) (Recherches intertestamentaires 2; Paris: Adrien Maisonneuve 1995) 23–63.
Yarbro Collins A., „Numerical Symbolism in Jewish and Early Christian Apocalyptic Literature”, Aufstieg und Niedergang der römischen Welt (red. W. Haase – H. Temporini) (Berlin: Walter de Gruyter 1984) II 21.2, 1221–1287.
Pobierz

Opublikowane : 2019-05-01


Parchem, M. (2019). Periodyzacja historii w Księdze Daniela. Verbum Vitae, (35), 121-144. https://doi.org/10.31743/vv.3315

Marek Parchem  m.parchem@uksw.edu.pl
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa  Polska
https://orcid.org/0000-0001-7233-4702

Ks. Marek Parchem, prezbiter diecezji pelplińskiej, profesor zwyczajny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, kierownik Katedry Literatury Międzytestamentalnej na Wydziale Teologicznym UKSW oraz wykładowca w WSD w Pelplinie, autor kilku książek i kilkudziesięciu artykułów naukowych dotyczących Biblii i literatury żydowskiej z okresu Drugiej Świątyni. Ostatnie publikacje: Obraz Boga w pismach apokaliptycznych okresu Drugiej Świątyni (Biblica et Judaica 1; Bydgoszcz: KRD 2013); Biblijny język aramejski: gramatyka, kompletne preparacje, słownik (Biblica et Judaica, 5; Pelplin: Bernardinum 2016).






Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

  1. W myśl regulacji prawnych zawartych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Verbum Vitae". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
  2. Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Verbum Vitae" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.
  3. Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.
  4. Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Internationl