Emotions that Foster Learning: Wonder and Shock in Proclus

Corentin Tresnie

Université Libre de Bruxelles / KU Leuven, Belgium , Belgium


In his Commentaries, Proclus (Neoplatonic philosopher, 5th century A.D.) describes the ways in which a teacher can awaken the desire for knowledge and philosophy in a given soul, and help this soul to make cognitive and moral progress. He considers such an intervention to be a case of providence, analogous to both the action of divine Pronoia and the care of one's personal daemon. As the soul being thus educated is still unaware of the merits of rational thought, the teacher needs to use the emotions of his student to stimulate him; he might even want to generate desirable emotions in his soul. I focus here on two emotions: wonder and shock. The first serves to stimulate interest while preserving autonomy. The second allows deeper commitment at the price of reduced autonomy of the pupil. Both are complementary aspects of philosophical perplexity.


Proclus, Neoplatonism, Emotion, Surprise, Fear, Anxiety, Wonder, Fright, Thauma, Learning, Teaching, Autonomy, Mysteries, Reversion, Philosophy, Reason, Passion

Anonymous, Prolegomena Philosophiae Platonicae, ed. L.G. Westerink, Amsterdam 1962.

Aristoteles, Metaphysica, ed. W. Jaeger, Oxford 1957.

Iamblichus, De anima, ed. J. Dillon, Leiden 2002.

Iamblichus, In Platonis Dialogos Commentariorum Fragmenta, ed. J. Dillon, Leiden 1973.

Olympiodorus, In Platonis Alcibiadem primum, ed. L.G. Westerink, Amsterdam 1956.

Olympiodorus, Prolegomena et in Categorias Commentarium, ed. A. Busse, Berlin 1902.

Plato, Alcibiades maior, ed. N. Denyer, Cambridge 2001, tr. W.R.M. Lamb, London 1955.

Plato, De republica, ed. S.R. Slings, Oxford 2003.

Plotinus, Opera, ed. P. Henry – H.-R. Schwyzer, Oxford 1964.

Proclus, De decem dubitationibus circa providentiam, ed. D. Isaac, Paris 1977.

Proclus, De malorum subsistentia, ed. D. Isaac, Paris 1982.

Proclus, De providentia et fato et eo quod in nobis ad Theodorum mechanicum, ed. D. Isaac, Paris 1979.

Proclus, Elementatio Theologica, ed. E.R. Dodds, Oxford 1963.

Proclus, In Platonis Alcibiadem primum, ed. A.-P. Segonds, Paris 1985-1986.

Proclus, In Platonis Parmenidem commentaria, ed. C. Luna – A.-P. Segonds, Paris 2007-2021.

Proclus, In Platonis Rempublicam commentarii, ed. W. Kroll, Leipzig 1899-1901.

Proclus, In Platonis Timaeum commentaria, ed. E. Diehl, Leipzig 1903-1906.

Proclus, In primum Euclidis elementorum librum commentarii, ed. G. Friedlein, Leipzig 1873.

Proclus, Theologia Platonica, ed. H.D. Saffrey – L.G. Westerink, Paris 1968-1997.

Stobaeus, Anthologium, ed. C. Wachsmuth – O. Hense, Berlin 1884-1912.

Addey C., The Daimonion of Socrates: Daimones and Divination in Neoplatonism, in: The Neoplatonic Socrates, ed. D.A. Layne – H. Tarrant, Philadelphia 2014, p. 51-72.

Ambury J.M., Socratic Character: Proclus on the Function of the Erotic Intellect, in: The Neoplatonic Socrates, ed. D.A. Layne – H. Tarrant, Philadelphia 2014, p. 109-117.

Beierwaltes W., Proklos’ Begriff des Guten aus der Perspektive seiner Platon-Deutung, in: Being or Good? Metamorphoses of Neoplatonism, ed. A. Kijewska, Lublin 2004, p. 99-120.

Bowden H., Mystery Cults of the Ancient World, Princeton 2010.

D’Andrès N., Socrate néoplatonicien: Une science de l’amour dans le commentaire de Proclus sur le Premier Alcibiade, Paris 2020.

Erler M., Hilfe der Götter und Erkenntnis der Selbst: Sokrates als Göttergeschenk bei Platon und den Platonikern, in: Metaphysik und Religion: Zur Signatur des spätantiken Denkens, ed. T. Kobusch – M. Erler, Leipzig 2002, p. 387-413.

Festugière A.J., L’ordre de lecture des dialogues de Platon aux Ve/VIe siècles, “Museum Helveticum” 26/4 (1969) p. 281-296.

Graf F., Eleusis und die orphische Dichtung Athens in vorhellenisticher Zeit, Berlin 1974.

Giel L.I.S. et al., Fear of failure: A polynomial regression analysis of the joint impact of the perceived learning environment and personal achievement goal orientation, “Anxiety, Stress & Coping” 33/2 (2020) p. 123-139.

Hadot P., L’union de l’âme avec l’intellect divin dans l’expérience mystique plotinienne, in: Proclus et son influence (Actes du Colloque de Neuchâtel, juin 1985), ed. G. Boss – G. Seel, Zürich 1987, p. 3-27.

Helmig C., What is the systematic place of abstraction and concept formation in Plato’s philosophy? Ancient and modern readings of Phaedrus 249b-c, in: Platonic ideas and concept formation in ancient and medieval thought, ed. A. Macé – G. Van Riel, Leuven 2004, p. 83-97.

Helmig C., Forms and Concepts: Concept Formation in the Platonic Tradition, Berlin 2012.

Helmig C., Proclus on Epistemology, Language, and Logic, in: All From One: A Guide to Proclus, ed. P. d’Hoine – M. Martijn, Oxford 2017, p. 183-206.

Hoffman P., What was Commentary in Late Antiquity? The Example of the Neoplatonic Commentators, in: A Companion to Ancient Philosophy, ed. M.L. Gill – P. Pellegrin, Oxford 2006, p. 597-622.

L’Ecuyer C., The Wonder Approach to Learning, “Frontiers in Human Neuroscience” 8 (2014), in: https://doi.org/10.3389/fnhum.2014.00764 (accessed: 15.03.2022).

MacIsaac D.G., The Nous of the Partial Soul in Proclus’ Commentary on the First Alcibiades of Plato, “Dionysius” 29 (2011) p. 29-60.

Nussbaum M.C., The Therapy of Desire: Theory and Practice in Hellenistic Ethics, Princeton 1994.

O’Meara D.J., La science métaphysique (ou théologique) de Proclus comme exercice spirituel, in: Proclus et la théologie platonicienne: Actes du Colloque international de Louvain, 13-16 mai 1998, en l’honneur de H.D. Saffrey et L.G. Westerink, ed. A.P. Segonds – C. Steel, Louvain – Paris 2000, p. 279-290.

O’Meara D.J., Platonopolis: Political Philosophy in Late Antiquity, Oxford 2003.

Oudeyer P.-Y. – Gottlieb J. – Lopes M., Intrinsic motivation, curiosity, and learning: Theory and applications in educational technologies, “Progress in Brain Research” 229 (2016) p. 257-284.

Rist J.M., Integration and the Undescended Soul in Plotinus, “The American Journal of Philology” 88/4 (1967) p. 410-422

Robinson D.L., Brain function, mental experience and personality, “The Netherlands Journal of Psychology” 64 (2009) p. 152-167.

Sheppard A., Studies on the 5th and 6th essays of Proclus’ Commentary on the Republic, Göttingen 1980.

Sheppard A., The Poetics of Phantasia. Imagination in Ancient Aesthetics, London 2014.

St-Germain P., Mythe et éducation: Proclus et la critique platonicienne de la poésie, “Laval théologique et philosophique” 62/2 (2006) p. 301-318.

Steel C., The Changing Self. A Study on the Soul in Later Neoplatonism: Iamblichus, Damascius and Priscianus, Brussels 1978.

Steel C., Providence and Evil, in: All From One: A Guide to Proclus, ed. P. d’Hoine – M. Martijn, Oxford 2017, p. 240-257.

Tarrant H. – Renaud F. – Baltzly D. – Layne D.A., Brill’s Companion to the Reception of Plato in Antiquity, Leiden 2018.

Timotin A., La démonologie platonicienne: Histoire de la notion de daimōn de Platon aux derniers néoplatoniciens, Leiden – Boston 2012.

Tornau C., Der Eros und das Gute bei Plotin und Proklos, in: Proklos: Methode, Seelenlehre, Metaphysik, ed. M. Perkams – R.-M. Piccione, Leiden 2006, p. 206-229.

Tresnie C., Orgueil et enseignement: À propos de quelques remarques du Commentaire au Premier Alcibiade de Proclus, “Philosophie Antique” 20 (2020) p. 237-261.

Tresnie C., Conflict and Violence in Neoplatonism: From Cosmic Justice to Cognitive Step, “Philosophical Journal of Conflict and Violence” 5/2 (2021) p. 71-84.

Trouillard J., Le sens des médiations proclusiennes, “Revue philosophique de Louvain” 47 (1957) p. 331-342.

Tyng C.M. – Amin H.U. – Saad M.N.M. – Malik A.S., The Influences of Emotion on Learning and Memory, “Frontiers in Psychology” 8 (2017) p. 14-54.

van den Berg R.M., Proclus and Iamblichus on Moral Education, “Phronesis” 59/3 (2014) p. 272-296.

van den Berg R.M., Proclus’ Hymns: Essays, Translations, Commentary, Leiden 2001.

van den Berg R.M., Proclus on Hesiod’s Works and Days and ‘Didactic’ Poetry, “Classical Quarterly” 64/1 (2014) p. 383-397.


Tresnie, C. (2022). Emotions that Foster Learning: Wonder and Shock in Proclus. Vox Patrum, 82, 237–262. https://doi.org/10.31743/vp.12969

Corentin Tresnie  corentin.tresnie@ulb.be
Université Libre de Bruxelles / KU Leuven, Belgium https://orcid.org/0000-0002-1446-3001


Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.