Problems with the concept of “human nature” in the current philosophical, theological and scientific discourse against a backdrop of a Jonathan Haidt’s research on foundations of morality


Abstrakt

W chrześcijańskim dyskursie etycznym i antropologicznym koncepcja „natury ludzkiej” stanowi jedno z głównych kryteriów, z którym pochodzą normy etyki społecznej i indywidualnej. Epoka Oświecenia była związana z poważną krytyką tego konceptu, odrzucając jego metafizyczne uzasadnienie. Nowe koncepcje przeważały w filozoficznym i naukowym dyskursie tamtej epoki. Odrzucono istnienie wspólnych antropologicznych determinant i zaczęto opowiadać się za tezą, iż istoty ludzkie są przede wszystkim formowane przez społeczeństwo oraz że koncepcja „ludzkiej natury” zawiera w sobie ryzyko nadużycia władzy, promując tylko jedną wizję człowieka. Niniejszy artykuł zawiera analizę tego konceptu we współczesnej dyskusji, sięgając po perspektywę psychologii społecznej Jonathana Haidta, która, jak twierdzi jej twórca, pozwala lepiej zrozumieć ludzką naturę. Standardowa metafizyczna i teologiczna definicja ludzkiej natury, która dominuje w dyskursie chrześcijańskim, musi być poszerzona poprzez dokonania nauk społecznych i ścisłych. Mogą one stać się odpowiednim środkiem do podjęcia dialogu z pluralistycznym otoczeniem i poszerzyć granice poznania ludzkiej natury.


Słowa kluczowe

natura ludzka, filozofia, teologia, psychologia społeczna, etyka

Anzenbacher A., Úvod do etiky, Praha: Zvon 1994.
Dancák P., Premeny myslenia o Bohu ako prejav hľadačskej povahy človeka, in: P. Dancák et al. (eds.), Súčasné premeny náboženského myslenia, Prešov: Prešovská Univerzita v P rešove, Gréckokatolícka Teologická Fakulta 2013, p. 6 – 33.
Haidt J., Hypotéza štěstí, Praha: Nakladatelství Dokořán 2014.
Haidt J., Morálka lidské mysli, Praha: Nakladatelství dybbuk 2013.
Hrubý R., Ondrejka I., Nosáľová G., Základy teórie osobnosti podľa C. R. Cloningera, „Psychiatria” 14 (2017), no. 2-3, p. 114-120.
Hruška D., Duchovný rozmer konca doby veľkých metafyzických narácií, in: R. Šoltés, D. Hruška, P. Dancák (eds.), Disputationes quodlibetales. Duša a Európa, Prešov:
Prešovská univerzita v P rešove, Gréckokatolícka Teologická Fakulta 2012, p. 12 – 23.
Kant I., Kritika čistého rozumu, Bratislava: Pravda 1979.
Koukolík F., Nejspanilejší ze všech bohů. Eseje, Praha: Karolinum 2012.
Mlodinow L., Vědomí podvědomí. Jak naše podvědomí ovládá naše chování, Praha: Argo 2013.
Nakonečný M., Sociální psychologie, Praha: Academia 1999.
Zaviš M., Spirituálna neuroveda ako nová paradigma interreligiózneho dialógu, in: K. Kardis, G. P aľa (eds.), Globalizácia a náboženstvo, Prešov: Prešovská Univerzita
v P rešove, Gréckokatolícka Teologická Fakulta 2011, p. 160 – 170.

Opublikowane : 2020-02-02


Šoltés, R. (2020). Problems with the concept of “human nature” in the current philosophical, theological and scientific discourse against a backdrop of a Jonathan Haidt’s research on foundations of morality. Studia Nauk Teologicznych PAN, (14), 174-186. https://doi.org/10.31743/snt.2019.14.11

Radovan Šoltés 
University in Prešov  Słowacja
https://orcid.org/0000-0002-0497-2152

Wykładowca i pracownik Wydziału Teologii Greckokatolickiej Uniwersytetu
w P reszowie. Na tym samym uniwersytecie otrzymał doktorat z teologii katolickiej
w 2008 r. Obszary badawcze: chrześcijańska etyka społeczna, teoria poznania, relacje
między religią, filozofią a psychologią. Jest autorem szeregu monografii: Základné pojmy
spirituality v súvislostiach duchovných cvičení Ignáca z Loyoly a temnej noci Jána
z Kríža (2014); Politika a etika v živote kresťana (Politické a ekonomické systémy v reflexii
kresťanskej sociálnej etiky) (2017); Propaganda, manipulácia a logické klamy (O hraniciach
a možnostiach nášho usudzovania a rozhodovania) (2017); oraz skryptów: Úvod do
filozofie (2010); Teórie pravdy (2012); Úvod do fenomenológie náboženstva vo filozoficko-
-teologických súvislostiach (2013); Poznámky k filozofickej reflexii náboženstva (2015).
Adres do korespondencji: radovan.soltes@unipo.sk.