Antiochia Syryjska jako ośrodek ascezy i monastycyzmu w drugiej połowie IV w.


Abstrakt

The article presents a particular phase in the evolution of Christian asceticism, as exemplified by the monastic-ascetic milieu of Syrian Antioch. The writings of John Chrysostom, Theodoret of Cyprus and Libanius, which all refer to ascetic and monastic life in Antioch and its environs in the second half of the fourth century, are examined. These analyses allow us to identify three types among Antiochian ascetics. First group described included lay inhabitants of Antioch, both male and female, who endeavored to conduct a deeper spiritual life; this group included also persons practicing syneisaktism – a specific mode of ascetic life in which female virgins consecrated to God lived together with men (especially clergy) practicing ascesis. The second group consisted of rustic ascetics, to wit both lay and clergy inhabitants of villages around Antioch who conduced an ascetic lifestyle. The third group were those ascetics who observed monastic (or semi-monastic) life in the Antiochian mountains, especially on Mount Silpios. Monks were held in considerably high esteem, enjoying great respect among the inhabitants of Antioch. This resulted in their occasionally ignoring the rules of detachment from the world and of solitary life, as they entertained visitors or guests and – for serious reasons (e.g. during the trial of inhabitants of Antioch following the tax rebellion in 387) – visited the city. Our analysis thus depicts Antioch and its vicinity as a center of ascetic and monastic life. The clear-cut conclusion that emerges is that pre-monastic and monastic forms of ascetic life both existed in Antioch in the second half of the fourth century.


Słowa kluczowe

monastycyzm; asceza; synezakt; Antiochia Syryjska; Jan Chryzostom; Teodoret z Cyru; Libaniusz

Afraates, Demonstratio Sexta. De monachis, ed. J. Parisot, w: Aphraatis Sapientis Per¬sae Demonstrationes, PSyr 1, Paris 1894, 19802, 240-312, tłum. A. Uciecha, Afrahat, O synach przymierza (Demonstratio Sexta. De monachis. PSyr 1, 240-312), SSHT 44 (2011) fasc. 1, 177-197 (tłumaczenie z języka syryjskiego i komentarz).
Concilium Ancyranum (314), Canones, ŹMT 37 [wyd. grecko-łacińsko-polskie, układ i opracowanie A. Baron – H. Pietras, tłum. S. Kalinkowski], SCL 1, Kraków 2006, 62-68*.
Concilium Antiochenum (268/269), Epistula synodalis, w: Eusebius Caesariensis, HE VII 29, 1 - 30, 17, ed. i tłum. ŹMT 70 [wyd. grecko-polskie, oprac. H. Pietras, tłum. A. Caba na podstawie tłum. A. Lisieckiego], Kraków 2013, 532-541.
Concilium Eliberitanum (circa 306), Canones, ŹMT 37 [wyd. grecko-polskie, układ i oprac. A. Baron – H. Pietras, tłum. A. Baron – H. Pietras], SCL 1, Kraków 2006, 49-61*.
Concilium Nicaenum (325), Canones, ŹMT 24 [wyd. grecko-łacińsko-polskie, układ i oprac. A. Baron – H. Pietras, tłum. T. Wnętrzak], DSP 1, Kraków 2001, 26-47.
Eusebius Emesenus, Sermones, ed. E.M. Buytaert, Eusèbe d’Émèse. Discours conservés en latin. Textes en partie inédits, t. 1: La collection de Troyes, Spicilegium Sacrum Louaniense 26, Louvain 1953.
Joannes Chrysostomus, Ad Demetrium de compunctione liber 1, PG 47, 393-410.
Joannes Chrysostomus, Ad populum Antiochenum hom, PG 49, 15-222, tłum. J. Iluk: Św. Jan Chryzostom, Mowy do Antiocheńczyków o posągach, Gdańsk 2017.
Joannes Chrysostomus, Ad Theodorum lapsum libri 1-2, éd. J. Dumortier, SCh 117, Paris 1966, tłum. W. Kania: Do Teodora po jego upadku (2. List do mnicha Teodora zamie¬rzającego opuścić klasztor, pojąć żonę i zająć się sprawami świata; 1. Do Teodora po jego upadku i o pokucie), w: Św. Jan Chryzostom, O małżeństwie, wychowaniu dzieci i ascezie, BOK 19, Kraków 2000, 125-178.
Joannes Chrysostomus, Adversus Iudaeos or., PG 48, 843-942, tłum. J. Iluk, ŹMT 41, Kraków 2007.
Joannes Chrysostomus, Adversus oppugnatores vitae monasticae, PG 47, 319-386.
Joannes Chrysostomus, Catecheses ad illuminandos, éd. A. Wenger, SCh 50bis, Paris 1970, tłum. W. Kania, w: Św. Jan Chryzostom, Katechezy chrzcielne (homilie kate¬chetyczne do tych, którzy mają być oświeceni oraz do neofitów, U Źródeł Katechume¬natu 1, Lublin 1993, 23-118.
Joannes Chrysostomus, Contra eos qui subintroductas habent virgines, ed. J. Dumortier: Saint Jean Chrysostome, Les cohabitations suspectes. Comment observer la virgini¬té, Paris 1955, 44-94, tłum. R. Sawa: Święty Jan Chryzostom, Przeciw duchownym mieszkającym wspólnie z dziewicami, VoxP 13-15 (1993-1995) t. 24-29, 413-420 [wstęp], 421-446 [tekst].
Joannes Chrysostomus, De Lazaro con., PG 48, 992, tłum. fragmentu homilii 3, 1 A. Bo¬ber, w: AP, s. 95-96.
Joannes Chrysostomus, De sacerdotio, éd. A.-M. Malingrey, SCh 272, Paris 1980, tłum. W. Kania: Św. Jan Chryzostom, Dialog «O kapłaństwie», BOK 1, Kraków 1992.
Joannes Chrysostomus, De virginitate, éd. H. Musurillo, SCh 125, Paris 1966.
Joannes Chrysostomus, Expositiones in Psalmos, PG 55, 39-498, przekł. homilii na temat Psalmu 121 W. Kania, w: Św. Jan Chryzostom, Homilie i kazania wybrane, PSP 8, Warszawa 1971, 44-49.
Joannes Chrysostomus, In epistulam ad Ephesios hom., PG 62, 9-176.
Joannes Chrysostomus, In epistulam ad Romanos hom., PG 60, 391-682, tłum. W. Sinko: Św. Jan Chryzostom, Homilie na list św. Pawła do Rzymian, oprac. A. Baron, t. 1-2, Kraków 1995-1998.
Joannes Chrysostomus, In epistulam I ad Timotheum hom., PG 62, 501-600, tłum. T. Sin¬ko, w: Św. Jan Złotousty, Homilie na Listy Pasterskie św. Pawła i na List do Filemona (Tym. I, II. Tyt. Filem.), przełożył i wstępem opatrzył T. Sinko, Kraków 1949, 25-192.
Joannes Chrysostomus, In Genesim hom. PG 53, 21 - 54, 580.
Joannes Chrysostomus, In Isaiam, éd. J. Dumortier, SCh 304, Paris 1983.
Joannes Chrysostomus, In Matthaeum hom., PG 57, 13 - 58, 794, tłum. J. Krystyniacki (ho¬milie 1-40 i 61-90) – A. Baron (homilie 41-60): Św. Jan Chryzostom, Homilie na Ewan¬gelię według św. Mateusza, oprac. A. Baron, t. 1-2, ŹMT 18 i 23, Kraków 2000-2001.
Joannes Chrysostomus, Quod regulares feminae viris cohabitare non debeant, éd. J. Du¬mortier: Saint Jean Chrysostome, Les cohabitations suspectes. Comment observer la virginité, Paris 1955, 95-137, tłum. R. Sawa: Święty Jan Chryzostom, Bogu poświęco¬ne niewiasty nie powinny mieszkać z mężczyznami, VoxP 16 (1996) t. 30-31, 433-435 [wstęp], 435-460 [tekst].
Libanius, Epistulae, ed. R. Foerster: Libanii Opera, t. 10: Epistulae 1-839, t. 11: Epistulae 840-1544. Una cum pseudoepigraphis et basilii cum Libanio commercio epistolico. Fragmenta, Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Lipsiae 1921-1922.
Libanius, Orationes, ed. R. Foerster: Libanii Opera, t. 1-4, Bibliotheca Scriptorum Grae¬corum et Romanorum Teubneriana, Lipsiae 1903-1908, tłum. mów: 7, 11, 17, 25, 30, 45, 47, 57 i 64 L. Małunowiczówna, w: Libanios, Wybór mów, Wrocław 2006.
Palladius, Dialogus de vita Iohannis Chrysostomi, ed. A.M. Malingrey – P. Leclercq, SCh 341, Paris 1988.
Socrates, Historia ecclesiastica, ed. G.C. Hansen, SCh 505 (Livres: IV-VI), Paris 2006, tłum. S.J. Kazikowski: Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, Warszawa 1986.
Sozomenus, Historia ecclesiastica, éd. J. Bidez – G.C. Hansen, SCh 495 (Livres: V-VI), Paris 2005; SCh 516 (Livres: VII-IX), Paris 2008, tłum. S. Kazikowski: Hermiasz Sozomen, Historia Kościoła, Warszawa 1989.
Theodoretus Cyrensis, Historia ecclesiastica, ed. L. Parmentier – G.C. Hansen, SCh 530 (Livres III-V), Paris 2009.
Theodoretus Cyrensis, Historia religiosa, ed. P. Canivet – A. Leroy-Molinghen, SCh 234, Paris 1977, tłum. K. Augustyniak, ŹM 7, Kraków – Tyniec 1994.
Achelis H., Virgines subintroductae: ein Beitrag zum VII. kapitel des I. Korintherbiriefs, Leipzig 1902.
Amand de MendietaD., La virginité chez Eusèbe d’Émèse et l’ascetismé familial dans la prèmiere moitié du IV siècle, RHE 50 (1955) 777-820.
Browning R., The Riot of A.D. 387 in Antioch. The Role of the Theatrical Claques in the Later Empire, JRS 42 (1952) 13-20.
Canivet P., Le monachisme syrien selon Théodoret de Cyr, Paris 1977.
Carter R., Chrysoston’s „Ad Theodorum lapsum” and the Early Chronology of Theodore of Mopsuestia, VigCh 16 (1961) 87-101.
Clark E.A., John Chrysostom and the „Subintroductae”, ChH 46 (1977) 171-185.
Colombás G.M., El concepto de monje y vida monastica hasta fines del siglo V, SMon 1 (1959) 338-342.
Coquin R.G., Le «bîma» des églises syriennes, OrSyr 10 (1965) 443-474.
Czerwień J., Melecjusz, EK XII 497.
Dauvillier J., L’ambon ou bêma dans les textes de l’Église chaldéenne et de l’Église sy¬rienne au Moyen Âge, „Cahiers Archéologiques” 6 (1952) 11-30.
Downey G., A History of Antioch in Syria from Seleucus to the Arab Conquest, Princeton 1961.
Dumortier J., La date des deux traités de saint Jean Chrysostome aux moines et aux vier¬ges, MSR 6 (1949) 247-252.
Festugière A.J., Antioche païenne et chrétienne. Libanius, Chrysostome et les moines de Sy¬rie, Bibliothèque des Écoles Françaises d’Athènes et de Rome, Fascicule 194, Paris 1959.
Filipczak P., Bunty i niepokoje w miastach wczesnego Bizancjum (IV wiek n.e.), Byzantina Lodziensia 12, Łódź 2009.
French D., Rhetoric and the rebellion of A.D. 387 in Antioch, „Historia” 47 (1998) 468-484.
Greek-English Lexicon, ed. H.G. Liddell – R. Scott, Oxford 1940.
Grillet B., Introduction générale, w: SCh 125, 7-75.
Guillaumont A., Le nom des „agapètes”, VigChr 23 (1969) 30-37.
Haddad G., Aspects of Social Life in Antioch, Chicago 1949.
Illert M., Johannes Chrysostomus und das antiochenisch-syrische Mönchtum. Studien zu Theologie, Rhetorik und Kirchenpolitik im antiochenischen Schrifttum des Johannes Chrysostomus, Zurich 2000.
Iluk J., Wstęp, w: Św. Jan Chryzostom, Mowy do Antiocheńczyków o posągach, s. VII-XIII.
Jargy E.G.S., Les „fils et filles du pacte” dans la littérature monastique syriaque, OCP 17 (1951) 304-320.
KaniaW., Diodor z Tarsu, EK III 1332.
Kelly J.N.D., Złote usta. Jan Chryzostom – asceta, kaznodzieja, biskup, tłum. K. Krakow¬czyk, Bydgoszcz 2001.
LaboaJ.M., Mnisi Wschodu i Zachodu. Historia monastycyzmu chrześcijańskiego, tłum. G. Jaworska – K. Malecha, Warszawa 2009.
Lampe G.W.H., A Patristic Greek Lexikon, Oxford 1976.
Leyerle B., John Chrysostom on the Gaze, JECS 1 (1993) 159-174.
Leyerle B., Theatrical Shows and Ascetic Lives. John Chrysostom’s Attack on Spiritual Marriage, Berkeley – Los Angeles – London 2001.
Liebeschuetz J.H.W.G., Ambrose and John Chrysostom: Clerics between Desert and Em¬pire, Oxford 2011.
Longosz S., Pisma przeciw synezaktom, VoxP 13-15 (1993-1995) t. 24-29, 337-376.
MalejW., Syneizakty, EK XVIII 1335.
Mayer W., John Chrysostom as Bishop: The View from Antioch, JEH 55 (2004) 455-466.
Mayer W., The Homilies of St John Chrysostom: Provenance. Reshaping the Founda¬tions, OCA 273, Rome 2005.
Mayer W., What Does It Mean to Say that John Chrysostom Was a Monk?, StPatr 41 (2006) 451-455.
Nelz R., Die theologischen Schulen der morgenländischen Kirchen während der sieben ersten christlichen Jahrhunderte in ihrer Bedeutung für die Ausbildung des Klerus, Bonn 1916.
O’Brien Wicker K., „The Politics of Paradise” Reconsidered: Chrysostom and Porphyry, w: Gnosticism and the Early Christian World, ed. J.E. Goehring – Ch.W. Hedrick – J.T. Sanders, Sonoma CA 1990, 116-133.
Paverd F. van de, St. John Chrysostom, The Homilies on the Statues. An Introduction, OCA 239, Roma 1991.
Rader R., Christian Pre-monastic Forms of Asceticism: Syneisaktism, or „Spiritual mar¬riage”, w: The Continuing Quest for God: Monastic Spirituality in Tradition & Tran¬sition, ed. W. Skudlarek, Collegeville 1982, 80-87.
Reynolds R.E., Virgines subintroductae in Celtic Christianity, HTR 61 (1968) 547-566.
Roux G., Mezopotamia, tłum. B. Kowalska – J. Kozłowska, Warszawa 1998.
Sachs A.J. – Wiseman D.J., A Babylonian King List of the Hellenistic Period, „Iraq” 16 (1954) 202-211.
Schweizer E., Diodor von Tarsus als Egseget, ZNW 40 (1941-1942) 33-37.
Simonetti M., Diodoro di Tarso, NDPAC I 1426-1427.
Simonetti M., Melezio di Antiochia, NDPAC II 3190-3191.
Simonetti M., Teodoro di Mopsuestia, NDPAC III 5252-5257.
Skibiński T., Teodor z Mopsuestii, EK XIX 624-626.
Słownik grecko-polski, red. Z. Abramowiczówna, I-IV, Warszawa 1958-1965.
Sypt L. van der, A Practical Solution to Late Antique Asceticism: Syneisaktism, StPatr 72 (2014) 211-217.
Szczur P., Rewolta podatkowa w Antiochii (387) w świetle przekazów Jana Chryzostoma i Libaniusza. Retoryka i fakty historyczne, „Roczniki Historii Kościoła” 1(56) (2009) 49-75.
Tamas H. – Sypt L. van der, Asceticism and syneisaktism in Asterius’ „Liber ad Renatum monachum”, ZACh 17 (2013) 504-525.
Tiersch C., Johannes Chrysostomus in Konstantinopel (398-404). Weltsicht und Wirken eines Bischofs in der Hauptstadt des Oströmischen Reiches, Studien und Texte zu Antike und Christentum 6, Tübingen 2002.
UciechaA., „Walka” Złego z „synami przymierza” na podstawie wybranych Mów Afra¬hata, perskiego Mędrca, VoxP 33 (2013) t. 59, 209-223.
UciechaA., Idea walki w ascezie „synów przymierza” na podstawie „Mów” Afrahata, w: Między sensem a bezsensem ludzkiej egzystencji. Teologiczna odpowiedź na funda¬mentalne pytania współczesnego człowieka. VIII Kongres Teologów Polskich (Poznań 13-16 IX 2010), Poznań 2012, 526-535.
UciechaA., Rola i miejsce „synów przymierza” w Kościele perskim IV w. (na przykładzie „Mów” Afrahata), VoxP 22 (2002) t. 42-43, 161-175.
UciechaA., Rola i znaczenie „córek przymierza” w Kościele Perskim IV i V wieku, VV 19 (2011) 233-246.
UciechaA., Sekrety duchowej walki w mowie „O wojnach” Afrahata, perskiego Mędrca, VoxP 35 (2015) t. 63, 389-396.
Vööbus A., The Institution of the „Benai Qeiama” and „Benat Qeiama” in the Ancient Syrian Church, ChH 30 (1961) 19-27.
Wenger A., Introduction, w: SCh 50bis, Paris 1970, 7-107.
Wet C.L. De, Revisiting the Subintroductae: Slavery, Asceticism, and „Syneisaktism” in the Exegesis of John Chrysostom, „Biblical Interpretation” 25 (2017) 58-80.
Winn R.E., Eusebius of Emesa: Church and Theology in the Mid-Fourth Century, Wa¬shington 2011.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-12


Szczur, P. (2018). Antiochia Syryjska jako ośrodek ascezy i monastycyzmu w drugiej połowie IV w. Vox Patrum, 70, 45-69. https://doi.org/10.31743/vp.3197

Piotr Szczur 
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II  Polska




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL

 

 


Inne teksty tego samego autora

<< < 1 2 3 4 5 6 > >>