Roma capta! – Uwagi na temat relacji o zdobyciu Rzymu w 410 i 455 r. w dziełach wybranych autorów późnoantycznych


Abstrakt

In the presented article the author analyses depictions of sieges and captures
of Rome in the years 408-410 and 455 passed on by selected authors of Latin and
Greek sources from the late antique. The scope of the research included sources
containing more extensive narratives, while sources containing only laconic
annual information solely about the fact of capturing the city were rejected. In
the depictions of the capture of Rome by Alaric in 410 the authors rather tend
to seek supernatural reasons, and less often logical explanations of the origin of
the events, contrary to the depictions of the year 455, where one can find almost
exclusively rational justifications for the course of events, determined by political
situation. While discussing the events of the year 410 the authors oftentimes
create their own original digressions and allow for deviations from the historic
reality. The relations about the year 455 are consistent and show only minor differences.
Contrary to later opinions, the capture of Rome in 410 was not considered
a gigantic tragedy outside Italy, although it was recognized as a breakthrough
moment. For the eastern historians these events are remote, taking place in lands
far from Constantinople and often their depiction is used to indicate the superiority
of the Eastern Empire over the Western Empire. Sacco di Roma by Genseric in
455, which is referred more precisely and recognized as an element of significant
history and politics of the East (Vandals corsair raids, Leo the Thracian’s expedition,
recapturing Africa during the reign of Justinian I), is treated in an entirely
different manner.


Słowa kluczowe

późny antyk; Alaryk; Gejzeryk; relacje o zdobyciu Rzymu

Augustinus, De civitate Dei, rec. E. Hoffmann, vol. 1: Libri I-XIII, CSEL 40/1, Pragae – Vindobonae – Lipsiae 1899.
Augustinus, De excidio urbis Romae (De Urbis excidio sermo), PL 40, 715-723, tłum. K. Obrycki: Augustyn, Kazanie: O zniszczeniu miasta Rzymu, WST 12 (1999) 157-170.
Augustinus, Epistolae 99 i 111, PL 33, 364-365 i 422-427.
EvagriuseScholasticus, Historia Ecclesiastica, I-III, éd. J. Bidez – L. Parmentier, in¬troduction G. Sabbah, traduction A.J. Ferstugière – B. Grillet – G. Sabbah, SCh 542, Paris 2011.
Gregorius Turonensis, Historiae, ed. B. Krusch – W. Levison, MGH Scriptores Rerum Merovingicarum I/1, 2. Aufl., Hannoverae 1951.
Ioannes Antiochenus, Fragmenta quae supersunt omnia, recensuit anglice vertit indicibus instruxit S. Mariev, Berolini 2008.
Jordanes, De origine actibusque Getarum (= Getica), ed. Th. Mommsen, MGH Auctores Antiquissimi V/1, Berolini 1882, 53-138, tłum. E. Zwolski: Kasjodor i Jordanes. His¬toria gocka czyli scytyjska Europa, Rozprawy Wydziału Historyczno-Teologicznego 49, Lublin 1984.
Jordanes, De summa temporum vel origine actibusque gentis Romanorum (= Romana), ed. Th. Mommsen, MGH Auctores Antiquissimi V/1, Berolini 1882, 1-52.
Ioannes Malalas, Chronographia, rec. L. Dindorfius, CSHB [11], Bonnae 1831.
Malchus, Fragmenta, w: The Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire. Eunapius, Olympiodorus, Priscus and Malchus, vol. 2: Text, Translation and Historiographical Notes, ARCA Classical and Medieval Texts, Papers and Monogra¬phs 10, Liverpool 1983, 402-455.
Orosius, Historiae adversvm paganos, rec. C. Zangemeister, CSEL 5, Vindobonae 1882, 1-564.
Paulus Diaconus, Historia Romana, w: Eutropi Breviarium ab urbe condita cum versio¬nibus Graecis et Pauli Landolfique additamentis, rec. et adnot. H. Droysen, MGH Auctores Antiquissimi II, Berolini 1879, 4-224, tłum. I. Lewandowski: Paweł Diakon, Historia rzymska, w: Paweł Diakon, Historia rzymska. Historia Longobardów, War¬szawa 1995, 1-196.
Philostorgius, Historia Ecclesiastica, hrsg. von J. Bidez – F. Winkelmann, GCS 21, Ber¬lin 1972, 1-150.
Priscus, Fragmenta, ed. R.C. Blockley, w: The Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire. Eunapius, Olympiodorus, Priscus and Malchus, vol. 2: Text, Translation and Historiographical Notes, ARCA Classical and Medieval Texts, Pa¬pers and Monographs 10, Liverpool 1983, 222-377.
Procopius Caesariensis, De bellis libri I-IV, rec. J. Havry, addenda et corrigenda adiecit G. Wirth, w: Procopius Caesariensis, Opera omnia, vol. 1, Lipsiae 1962.
Prosperus Tiro Aquitanus, Chronicon, ediert, übersetzt und kommentiert von M. Bec¬ker – J.-M. Kötter: Chronik. Laterculus regum Vandalorum et Alanorum, Kleine und fragmentarische Historiker der Spätantike. G 5-6, Paderborn 2016 [Chronik, 64-141; Laterculus regum Vandalorum et Alanorum, 354-361].
Socrates, Historia Ecclesiastica, hrsg. von G.Ch. Hansen, mit Beiträgen von M. Sirinjan, GCS NF 1, Berlin 1995, tłum. S.J. Kazikowski: Sokrates Scholastyk, Historia Koś¬cioła, Warszawa 1972.
Sozomenus, Historia Ecclesiastica, hrsg. von J. Bidez – G.Ch. Hansen, GCS NF 4, 2. Aufl., Berlin 1995.
Victor Vitensis, Historia persecutionis, hrsg., eingel. und übers. von K. Vössing: Viktor von Vita: Kirchenkampf und Verfolgung unter den Vandalen in Africa, Texte zur For¬schung 98, Darmstadt 2011.
Zosimos, Historia Nova, ed. L. Mendelssohn, Lipsiae 1887.
Anders F., Flavius Ricimer. Macht und Ohmacht des weströmischen Heermeisters in der zweiten Hälfte des 5 Jahrhunderts, Frankfurt am Main 2010.
Castritius H., Die Vandalen. Etappen einer Spurensuche, Stuttgart 2007.
Clover F.M., Geiseric the Statesman. A Study of Vandal Foregin Policy, Chicago 1966 (Dissertation).
DelaplaceCh. La fin de l’Empire romain d’Occident. Rome et les Wisigoths de 382 à 531, Rennes 2015.
Demandt A., Der Fall Roms. Die Auflösung des römischen Reiches im Urteil der Na¬chwelt, München 1984.
Demandt A., Die Spätantike. Das Römische Reich von Diocletian bis Justinian 284-565 n. Chr., 2. Aufl., München 2008.
Halsall G., Barbarian Migrations and the Roman West, Cambridge 2007.
Heather P., Upadek Cesarstwa Rzymskiego, tłum. J. Szczepański, Poznań 2006.
Henning D., Periclitans res publica. Kaisertum und Eliten in der Krise des Weströmischen Reiches 454/5-493 n. Chr., Historia Einzelschriften 133, Stuttgart 1999.
Hughes I., Stilicho. The Vandal Who Saved Rom, Barnsley 2010.
Hughes I., Patricians and Emperors. The Last Rulers of theWestern Roman Empire, Barn¬sley 2015.
Hughes I., Gaiseric. The Vandal Who Destroyed Rome, Barnsley 2017.
Janssen T., Das weströmische Reich vom Tode des Theodosius bis zur Ermordung Stili¬chos (395-408), Marburg 2004.
Kampers G., Geschichte der Westgoten, Padeborn – München 2008.
Kulikowski M., Barbarians in Gaul, Usurpers in Britain, „Britania” 31 (2000) 325-345.
Kulikowski M., Wojny Rzymu z Gotami od III wieku do Alaryka., Oświęcim 2015.
McEvoy M.A., Child Emperor Rule in the Late Roman West AD 367-455, Oxford 2013.
Meier M. – Patzold. S., August 410 – ein Kampf um Rom, Stuttgart 2010.
Merrills A. – Miles R., The Vandals, Chichester 2010.
Modéran Y., Les vandales et l’Empire Romain, Arles 2014.
Spychała D., Cesarze rzymscy a arianizm od Konstantyna Wielkiego do Teodozjusza Wielkiego (312-395), Poznań 2007.
Stickler T., Aëtius. Gestaltungsspielräume eines Heermeisters im ausgehenden We¬strömischen Reich, München 2002.
Steinacher R., Die Vandalen. Aufstieg und Fall eines Barbarenreichs, Stuttgart 2016.
Vössing K., Das Königreich der Vandalen. Geiserichs Herrschaft und das Imperium Ro¬manum, Darmstadt 2014.
WijnendaeleJ.W.P., Stilicho, Radagaissus, and the So-Called „Battie of Faesulae” (406 CE)., „Journal of Late Antiquity” 9 (2016) nr 1, 267-284.
Wilczyński M. Germanie w służbie zachodniorzymskiej w V w. n.e. Studium historyczno¬-prosopograficzne, Kraków 2001.
Wilczyński M., Gejzeryk i „czwarta wojna punicka”, Oświęcim 2016.
WolframH., Die Goten. Von den Anfängen bis zur Mitte des sechsten Jahrhunderts. En¬twurf einer historischen Ethnographie, 3. Aufl., München – Wien 1990.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-12


Wilczyński, M. (2018). Roma capta! – Uwagi na temat relacji o zdobyciu Rzymu w 410 i 455 r. w dziełach wybranych autorów późnoantycznych. Vox Patrum, 70, 311-338. https://doi.org/10.31743/vp.3212

Marek Wilczyński 
Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie  Polska




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL

 

 


Inne teksty tego samego autora