Miejsce ekfrazy w bizantynistycznej historiografii artystycznej


Abstrakt

In Byzantium, writing ekphrases was one of the standard literary skills, de­veloped during school instruction. Yet, in Byzantine art history, the analysis of Byzantine ekphrases had long been beyond the scope of researchers who favoured rather the iconographic and formal comparative methods. It was not until the dis­covery of the role of rhetoric in the shaping of pictorial formulae and iconographic programmes of paintings, by H. Maguire, that the importance of ekphrases was fully recognised – especially as far as interpretation of the contents of art works and the understanding of mechanisms governing the development of iconographic and compositional programmes that ‘defied’ the canon were concerned. The examples of ‘reversed’ compositional schemes in the Christ’s Entry into Jerusalem scene in the Church of the Virgin at Daphni or the Holy Myrrhbearers at the Sepulchre in the Mileševa Monastery, discussed in the present paper, consi­dered within a broad context of architectural space and the liturgy, have demons­trated that the Byzantine artist was able to freely shape his pictorial formulae while looking for new ways of visualising dogmatic content, especially in the period after the Iconoclastic Controversy (726-843). An example of Michael Psellos’ ekphrasis of an image of the Crucifixion fur­ther proves that also Byzantine writers were faced with a similar problem of fin­ding adequate forms for expressing dogmatic content in keeping with the literary canon. In his description of the image, Psellos not only identified its particular elements (schemata) but also referred to the experience and knowledge of the recipient who was supposed to be able to discern in the picture also the reality that could not be represented using artistic means. Thus, the above affinity between the artistic and literary stances seems to re­lease the researchers of Byzantine art from strict adherence to stereotypical inter­pretations in keeping with the methodological canon.


Słowa kluczowe

Ekphrasis; ekfraza Michała Psellosa; wizualizująca treści dogmatycznych

Biblia Tysiąclecia, Poznań 1980.
Gregorius Nyssenus, De sancto Theodoro martyre, PG 46, 736-748.
Barasch M., Gesture of Despoir in Medieval and Early Renaisance Art, New York 1976.
BeltingH., Bild und Kult. Eine Geschichte des Bildes vor dem Zeitalter der Kunst, Mün¬chen 1990.
BeltingH., Obraz i kult. Historia obrazu przed epoką sztuki, tłum. T. Zatorski, Gdańsk 2010.
Białostocki J., Symbole i obrazy w świecie sztuki, Studia i Rozprawy z Dziejów Sztuki i Myśli o Sztuce, Warszawa 1982.
Boskovits M. – Jászai G., Kreuzabnahme, w: Lexikon der christlichen Ikonographie, Bd. 2: Allgemeine Ikonographie: Fabelwesen – Kynokephalen, hrsg. von E. Kirschbaum, 2. Aufl., Rom 1994, 590-595.
Demus O., Byzantine Mosaic Decoration. Aspects of Monumental Art in Byzantium, Lon¬don 1948.
Downey G., Ekphrasis, 4: Dogma II – Empore, RACh IV 921-944.
Galavaris G., The Illustrations of the Preface in Byzantine Gospels, Byzantina Vindobo¬nensia 9, Wien 1979.
Gautier P., Le typikon de la Théotokos Kécharitôménè, REB 43 (1985) 5-165.
Gautier P., Un sermon inédit de M. Psellos sur la crucifixion, „Byzantina” 14 (1987) 5-65.
Grabar A., Martyrium: Recherches sur le culte de reliques et l’art chrétien antique, t. 1: Architecture, t. 2: Iconographie, Paris 1946, 19712.
HohlwegA., Ekphrasis, w: Reallexikon für byzantinische Kunst, Bd. 2: Durchzug durch das Rote Meer – Himmelfahrt, hrsg. von K. Wessel, Stuttgart 1971, 33-76.
Kitzinger E., The Hellenistic Heritage in Byzantine Art, DOP 17 (1963) 95-115.
Krautheimer R., Introduction to an „Iconography of Mediaewal architecture”, „Journal of Warburg and Courtauld Institut” 5 (1942) 3-20.
Krautheimer R., Review of Andre Grabar, Martyrium, „Art Bulletin” 35 (1953) 57-61.
Lauer Ph. – Moé É.A. van, Bibliographie des travaux de M. Henri Omont, Paris 1933.
Maguire H., Art and Eloquence in Byzantium, Princeton 1981.
Maguire H., The Depiction of Sorrow in Middle Byzantine Art, DOP 31 (1977) 123-174.
Mango C., The Art of the Byzantine Empire 312-1453. Sources and Documents, Engle¬wood Cliffs 1972.
Millet G., Recherches sur l’iconographie de l’Evangile aux XIVe, XVe et XVIe siècles d’après les monuments de Mistra, de la Macédoine et du Mont-Athos, Paris 1916.
NelsonR.S., The Iconography of Preface and Miniature in the Byzantine Gospel Book, New York 1980.
Onasch K., Liturgie und Kunst der Ostkirche in Stichworten, Leipzig 1981.
Pallas D.I., Die Passion und Bestattung Christi in Byzanz. Der Ritus – das Bild, Miscel¬lanea Monacensia Bavarica 2, München 1965.
Ratkowska P., The Iconography of the Deposition without St. John, „Journal of the War¬burg and Courtauld Institutes” 27 (1964) 312-317.
Schiller G., Ikonographie der christlichen Kunst, t. 2, Gütersloh 1968, 177-181.
Sedlmayr H., Die Entstehung der Kathedrale, Zürich 1950.
Shorr D.C., The Iconographic Development of the Presentation in the Temple, „Art Bul¬letin” 28 (1946) 17-32.
SmorągRóżycka M., Kompozycja dedykacyjna w cerkwi Wniebowstąpienia w Milesze¬wej: O eschatologicznym aspekcie przedstawień „historycznych” w sztuce bizantyń¬skiej, w: Tajemnica czasy i religii, red. I. Trzcińska, Kraków 2005, 132-145.
Studenica et l’art byzantin autour de l’année 1200. À l’occasion de la célébration de 800 ans du monastère de Studenica et de centieme anniversaire de l’Academie Serbe des Sciences et des Arts, Septembre 1986, édit. scient.: V. Korać, Colloques Scientifiques 41/Classe des Sciences Historiques 11, Beograd 1988.
Weitzmann K., Ancient Book Illumination, Cambrigde (Mass.) 1959.
Wessel K., Acheiropoietos, w: Reallexikon zur byzantinischen Kunst, Bd. 1: Abendmahl – Dura-Europos, hrsg. von K. Wessel, Stuttgart 1966, 22-28.
Wessel K., Gesten, w: Reallexikon zur byzantinischen Kunst, Bd. 2: Durchzug durch das Rote Meer – Himmelfahrt, hrsg. von K. Wessel, Stuttgart 1971, 766-783.
Wittkower R., Architectural Principles in the Age of Humanism, London 1949.
ВздорновГ.И., История открития и изучения русской средневековой живописи. XIX век, Москва 1986.
КондаковH.П., История византийского искусства и иконографии по миниатюрам греческих рукописей, Пловдив 2012.
Петковић П., Манастир Студеница, Београд 1924.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-12


Smorąg Różycka, M. (2018). Miejsce ekfrazy w bizantynistycznej historiografii artystycznej. Vox Patrum, 70, 471-484. https://doi.org/10.31743/vp.3217

Małgorzata Smorąg Różycka 
Uniwersytet Jagielloński  Polska


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL