Propagowanie monoenergizmu jako wyzwanie dla tożsamości niechalcedońskiego chrześcijaństwa


Abstrakt

Artykuł omawia kwestię zależności między propagowaniem przez cesarza Herakliusza (610-641) chrystologicznej doktryny monoenergizmu a jej wpływem na poczucie religijnej tożsamości chrześcijan niechalcedońskich. Celem artykułu jest ukazanie, że propagowanie monoenergizmu zostało odebrane przez chrze­ścijan-monofizytów jako wyzwanie dla ich religijnej tożsamości ukształtowanej w okresie po Soborze Chalcedońskim (451) na podstawie odrzucenia Chalcedonu, bezwzględnej wierności nauce swoich Patriarchów oraz trzymania się terminolo­gii chrystologicznej Cyryla z Aleksandrii. Propagowanie monenergizmu stało się bodźcem do krystalizacji poczucia tożsamości religijnej u chrześcijan-monofizy­tów, które silnie rzutowało na poczucie tożsamości politycznej, wrogiej wobec rządu bizantyńskiego.


Słowa kluczowe

monoenergizm; monofizytyzm; Chalcedon; Kościół; tożsamość; chrześcijaństwo

Anastasius Sinaita, Sermo adversus Monotheletas qui communiter dicitur. Homilia tertia de creatione hominis, ed. K.-H. Uthemann, CCG 12, Turnhout 1985, 53-83.
Antiochus Monachus, Homilia 130, PG 89, 1841-1849.
Chronicon ad annum Christi 1234 pertinens, ed. and Latin transl. I.-B. Chabot, CSCO 109, Scriptores Syri 56, Louvain 1952.
Concilium Lateranense a. 649 celebratum, ed. R. Riedinger, ACO II/1, Berolini 1984.
Concilium Universale Constantinopolitanum Tertium (680-681), ed. R. Riedinger, ACO II/2,1: Actiones I-XI, Berolini 1990; ACO II/2,2: Actiones XII-XVIII. Epistulae. Indices, Berolini 1992.
Cyrus, Epistula ad Sergium, ed. R. Riedinger, ACO II/2,2, Berolini 1992, 588, 7 - 592, 4.
Cyrus, Epistula II ad Sergium, ed. R. Riedinger, ACO II/2,2, Berolini 1992, 592, 6 - 594, 15.
Doctrina Patrum de Incarnatione Verbi, ed. F. Diekamp, Münster 1907.
Evagrius Scholasticus, Historia ecclesiastica, ed. J. Bidez – L. Parmentier, London 1898.
Gregorius Barhebraeus, Chronicon Ecclesiasticum, ed. and Latin transl. J.B. Abbeloos – Th.J. Lamy, I, Lovanii 1872.
Heraclius, Novellae, ed. J. Konidaris: Die Novellen des Kaisers Herakleios, Fontes Minores 5, Band 8, Frankfurt am Main 1982, 33-106.
Historia Nestoriana, ed. and French transl. A. Scher – R. Griveua: Histoire Nestorienne (Chroniqe de Séert) II, PO 13, 435-639.
Historia Patriarcharum, ed. and English transl. B. Evetts: History of the Patriarchs of the Coptic Church of Alexandria, II: Peter I to Benjamin I (661), PO 1, 381-518.
Hormisdas Papa, Epistula 51, PL 63, 459-460.
Ioannes Nikiensis, Chronographia, English transl. R.H. Charles: The Chronicle of John, Bishop of Nikiu, London – Oxford 1916.
Le Patriarcat Byzantin, Série I: Les Regestes Des Actes Du Patriarcat de Constantinople 280 (279), vol. 1: Les Actes des Patriarches, fasc. 1: Les Regestes de 381 a 715, ed. V. Grumel, Paris 1972.
Maximus Confessor, Disputatio cum Pyrrho, PG 91, 288-353.
Michael Syrus, Chronicon, ed. and French transl. J.-B. Chabot: Michel le Syrien, Chronique, II, Paris 1901.
Narratio de rebus Armeniae, ed. et comm. G. Garitte: La narration de rebus Armeniae, CSCO 132, Subsidia 4, Louvain 1952.
Nestorius, Fragmenta, ed. F. Loofs, in: Nestoriana: Die Fragmente Des Nestorius, Halle 1905.
Satisfactio facta inter Cyrum et eos qui erant ex parte Theodosianorum, ed. R. Riedinger, ACO II/2,2, Berolini 1992, 594, 17 - 600, 20.
Sebeos, Historia Armeniae, transl. R.W. Thomson: The Armenian History attributed to Sebeos, Liverpool 1999.
Sergius Constantinopolitanus, Epistula ad Cyrum, ed. R. Riedinger, ACO II/2,2, Berolini 1992, 528, 1 - 530, 24.
Sergius Constantinopolitanus, Epistula II ad Cyrum, ed. R. Riedinger, ACO II/1, Berolini 1984, 134, 31 - 138, 37.
Sergius Constantinopolitanus, Epistula ad Honorium, ed. R. Riedinger, ACO II/2,2, Berolini 1992, 534, 1- 546, 25.
Synodicon Vetus, ed. and English transl. J. Duffy – J. Parker, CFHB 15, Washington 1979.
Theophanes Confessor, Chronographia, ed. C. de Boor, vol. 1, Leipzig 1883 = CSHB, t. 28; English transl. and comm. C. Mango – R. Scott: The Chronicle of Theophanes Confessor, Byzantine and Near Eastern History, AD 284-813, Oxford 1997.
Vita ac certamen Sancti Maximi Confessoris, PG 90, 68A - 109B.
Allen P. – Hayward C.T.R., Severus of Antioch, London – New York 2004.
Bantu V.L., Egyptian Ethnic Identity Development in Anti-Chalcedonian Coptic Literature, Washington 2015 (diss.).
Bekkum W.J. van, Jewish Messianic Expectations in the Age of Heraclius, in: The Reign of Heraclius (610-641). Crisis and Confrontation, ed. G.J. Reinink – B.H. Stolte, Leuven – Paris – Dudley 2002, 95-112.
Binns J., Ascetics and Ambassadors of Christ: The Monasteries of Palestine 314-631, New York 1996.
Booth Ph., Crisis of Empire. Doctrine and Dissent at the End of Late Antiquity, Berkeley – Los Angeles – London 2014.
Bralewski S., Kościół bizantyński przed podbojem arabskim. Historyczne-teologiczne aspekty podziałów w kościołach wschodnich, in: Bizancjum i Arabowie. Spotkanie cywilizacji VI-VIII wiek, red. T. Wolińska – P. Filipczak, Warszawa 2015, 177-229.
Brock S., The Christology of the Church of the East in the Synods of the Fifth to Early Seventh Centuries, in: Aksum-Thyateira. A Festschrift for Archbishop Methodios, ed. G. Dragas, London 1985, 125-142.
Brown P., The Rise of Western Christendom. Triumph and Diversity, A.D. 200-1000, Oxford 2013.
Cameron A., The Eastern Provinces in the 7th Century A.D. Hellenism and The Emergence of Islam, in: ‛ELLHNISMOS: Quelques jalons pour une histoire de l’identité grecque, ed. S. Said, Leiden – New York – København – Köln 1991, 287-313.
Dagron G., Kościół bizantyński i chrześcijaństwo bizantyńskie między najazdami a ikonoklazmem (VII wiek – początek VIII wieku), in: Historia chrześcijaństwa. Religia – kultura – polityka, vol. 4: Biskupi, mnisi i cesarze 610-1054, red. J.M. Mayer – Ch.I.L. Pietri – A. Vauchez – M. Venard, ed. of Polish edition J. Kłoczowski, Warszawa 1999, 17-85.
Dmitriev S., John Lydus and His Contemporaries on Identities and Cultures of Sixth- Century Byzantium, DOP 64 (2010) 27-42.
Drijvers J.W., Heraclius and the “Restitutio Crucis”. Notes on Symbolism and Ideology, in: The Reign of Heraclius (610-641). Crisis and Confrontation, ed. G.J. Reinink – B.H. Stolte, Leuven – Paris – Dudley 2002, 175-190.
Frend W.H.C., Heresy and Schism as Social and National Movements, in: W.H.C. Frend, Religion Popular and Unpopular in Early Charistian Centuries, London 1976 = “Stu¬dies in Church History” 26 (1975) fasc. 3, 37-56.
Frend W.H.C., Severus of Antioch and the Origins of the Monophysite Hierarchy, OCA 195, Roma 1973, 261-275.
Frend W.H.C., The Rise of the Monophysite Movement. Chapters in the History of the Church in the Fifth and Sixth Centuries, Cambridge 2008.
Ginkel J.J. van, Heraclius and the Saints. The ‘Popular’ Image of an Emperor, in: The Reign of Heraclius (610-641). Crisis and Confrontation, ed. G.J. Reinink – B.H. Stolte, Leuven – Paris – Dudley 2002, 227-240.
Gray P.T.R., Introduction, in: Leontius of Jerusalem. Against the Monophysites: Testimonies of the Saints and Aporiae, ed. and transl. P.T.R. Gray, Oxford 2006, 1-43.
Grillmeier A. – Hainthaler Th., Christ in Christian Tradition, vol. 2: From the Council of Chalcedon (451) to Gregory the Great (590-604), part 2: The Church of Constantinople in the Sixth Century, transl. into English P. Allen – J. Cawte, London 1995.
Grillmeier A. – Hainthaler Th., Christ in Christian Tradition, vol. 2: From the Council of Chalcedon (451) to Gregory the Great (590-604), part 4: The Church of Alexandria with Nubia and Ethiopia after 451, transl. into English O. . Dean, Louisville 1996.
Haas Ch., Alexandria in Late Antiquity. Topography and Social Conflict, Baltimore – London 1997.
Haldon J.F., Byzantium in the Seventh Century. The Transformation of a Culture, Cambridge 1997.
Hardy E.R., Christian Egypt. Church and People. Christianity and Nationalism in the Patriarchate of Alexandria, New York 1952.
Harnack A., History of Dogma, transl. into English N. Buchanan, vol. 4, Boston 1898.
Honigmann E., Juvenal of Jerusalem, DOP 5 (1950) 209-279.
Hovorun C., Will, Action and Freedom. Christological Controversies in the Seventh Century, Leiden – Boston 2008.
Hussey J.M., The Orthodox Church in the Byzantine Empire, Oxford – New York 2010.
Introduction, in: Maximus the Confessor and his Companions. Documents from Exile, ed. and transl. P. Allen – B. Neil, New York 2002, 1-46.
Jankowiak M., The Invention of Dyotheletism, StPatr 63 (2013) 335-342.
Jones A.H.M., Were Ancient Heresies National or Social Movements in Disguise?, JTS 10 (1959) 280-298.
Kaegi W.E., Byzantium and the Early Islamic Conquests, Cambridge 2000.
Kaegi W.E., Heraclius. Emperor of Byzantium, Cambridge 2003.
Lampe G.W.H., A Patristic Greek Lexicon, Oxford 1961.
Lange Ch., Miaenergetism – A New Term for the History of Dogma?, StPatr 63 (2013) 327-333.
Lint Th. M. van, The Formation of Armenian Identity in the First Millenium, “Church History and Religious Culture” 89 (2009) fasc. 1-3, 251-278.
Louth A., St. Maximus the Confessor Between East and West, StPatr 32 (1997) 332-345.
Maranci Ch., Byzantium Through Armenian Eyes. Cultural Appropriation and the Church of Zuart’noc’, “Gesta” 40 (2001) fasc. 2, 105-124.
Menze V.L., Justinian and the Making of the Syrian Orthodox Church, Oxford 2008.
Meyendorff J., Continuities and Discontinuities in Byzantine Religious Thought, DOP 47 (1993) 69-81.
Millar F., The Evolution of the Syrian Orthodox Church in the Pre-Islamic Period. From Greek to Syriac?, in: Empire, Church and Society in the Late Roman Near East: Greeks, Jews, Syrians and Saracens (Collected Studies, 2004-2014), ed. F. Millar, Leuven – Paris – Bristol 2015, 631-678.
Morgan G., Byzantium, Aylesbury 2007.
Murphy F.-X. – Sherwood P., Constantinople II et Constantinople III, Paris 1974.
Price R., The Development of a Chalcedonian Identity in Byzantium (451-553), “Church History and Religious Culture” 89 (2009) fasc. 1-3, 307-325.
Rees S., Leontius of Byzantium and His Defence of the Council of Chalcedon, HTR 24 (1931) fasc. 2, 111-119.
Reinink G.J., Tradition and the Formation of the ‘Nestorian’ Identity in Sixth- to Seventh- Century Iraq, “Church History and Religious Culture” 89 (2009) fasc. 1-3, 217-250.
Sarkissian K., The Council of Chalcedon and the Armenian Church, London 1965.
Shahîd I., The Iranian Factor in Byzantium during the Reign of Heraclius, DOP 26 (1972) 293-320.
Sharf A., Heraclius and Mahomet, “Past & Present” 9 (1956) 1-16.
Stratos A.N., Byzantium in the Seventh Century, vol. 1: 602-634, transl. M. Ogilvie- Grant, Amsterdam 1968; vol. 2: 634-641, transl. H.T. Hionides, Amsterdam 1972.
Tannous J., In Search of Monotheletism, DOP 68 (2014) 29-67.
Taylor D.G.K., The Psalm Commentary of Daniel of Salah and the Formation of Sixth- Century Syrian Orthodox Identity, “Church History and Religious Culture” 89 (2009) fasc. 1-3, 65-92.
Ter Haar Romeny B. – Atto N. – van Ginkel J.J. – Immerzeel M. – Snelders B., The Formation of a Communal Identity among West Syrian Christians: Results and Con¬clusions of the Leiden Project, “Church History and Religious Culture” 89 (2009) fasc. 1-3, 1-52.
Vliet J. van der, The Copts: ‘Modern Sons of the Pharaohs’?, “Church History and Religious Culture” 89 (2009) fasc. 1-3, 279-290.
Watt J. W., The Portrayal of Heraclius in Syriac Historical Sources, in: The Reign of Heraclius (610-641). Crisis and Confrontation, ed. G.J. Reinink – B.H. Stolte, Leuven – Paris – Dudley 2002, 63-79.
Weltecke D., Michael the Syrian and Syriac Orthodox Identity, “Church History and Religious Culture” 89 (2009) fasc. 1-3, 115-125.
Wolińska T., Opór, bierność czy kolaboracja? Chrześcijanie w Syrii i Egipcie wobec podboju arabskiego, in: Bizancjum i Arabowie. Spotkanie cywilizacji VI-VIII wiek, ed. T. Wolińska – P. Filipczak, Warszawa 2015, 362-387.
Woodward E.L., Christianity and Nationalism in the Later Roman Empire, London 1916.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Kashchuk, O. (2018). Propagowanie monoenergizmu jako wyzwanie dla tożsamości niechalcedońskiego chrześcijaństwa. Vox Patrum, 69, 257-283. https://doi.org/10.31743/vp.3263

Oleksandr Kashchuk 
Ukrainian Catholic University  Ukraina




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL

 

 


Inne teksty tego samego autora