Patrząc na przemoc. Postawa, odczucia i bezsilność człowieka wobec okropności wojny w świetle retoryki okresu średniobizantyńskiego



Abstrakt

The second and third decade of the 10th century was marked by an armed conflict between the East Roman Empire and Bulgaria. A conflict, which nearly brought about the downfall of Byzantium, was caused by ambitious plans of Sy­meon I (893-927), the Bulgarian ruler who desired to impose his supremacy upon the empire and gain new territories on the Balkan Peninsula at its cost. Only his death let the Byzantines take a breath and conclude a peace treaty with his son and follower, Peter I (927-969). Theodore Daphnopates (890/900 - after 961), the alleged author of a rhetoric work On the Treaty with the Bulgarians, praising the freshly concluded peace (in 927), reminded the atrocities of war. He also built up the image of a suffering human who had become a witness to the violence inflic­ted to the soil, temples and villages, as well as and first of all to humans during war operations. And although that image was in many aspects a cliché of the Byzantine literature through multiplying the images of suffering, present in other similar works, it referred to the deeply inrooted pattern of such feelings, based on the experience of many generations of Byzantines themselves and of the human­kind in general. So, despite being a customary topos it reflected the possible or perhaps actual human experience of meeting with violence. In my presentation I will present and characterize the attitudes and emotions which accompanied the Byzantine author he had experienced (or at least said he had), being a witness and hearing the relations of atrocities of a fratricidal war.


Słowa kluczowe

przemoc; studia nad wojną; emocje; toposy literackie; retoryka bizantyńska

'Epˆ tÍ tîn Boulg£rwn sumb£sei, w: I. Dujčev, On the Treaty of 927 with the Bulga¬rians, DOP 32 (1978) 217-253 (wstęp), 254-295 (krytyczne wydanie tekstu, tłuma¬czenie i komentarz).
Herodotus, Historiae, ed. H.R. Dietsch, editio altera, vol. 1, Lipsiae 1901.
Hesiodus, Opera et dies, ed. T.E. Page – W.H.D. Rouse, transl. by H.G. Evelyn-White, w: Hesiod, the Homeric Hymns and Homerica, LCL 57, London – New York 1914, 2-65.
Homerus, Ilias, pars 1: Ilias I-XII, ed. G. Dindorf – C. Hentze, Lipsiae 19275.
Nicephorus Gregoras, Byzantina historia, vol. 1-2, rec. L. Schopen, CFHB [4 i 9], Bon¬nae 1829-1830.
Nicolaus Misticus, Epistulae, ed. R.J.H. Jenkins – L.G. Westernik, w: Nicholas I Pa¬triarch of Constantinople, Letters, CFHB 6, Washington 1973.
Theodorus Daphnopata, Epistulae, éd. et trad. par J. Darrouzès – L.G. Westernik: Théodo¬re Daphnopаtès, Correspondance, Le Monde Byzantin, Paris 1978.
Theophanes Continuatus, rec. I. Bekker, CSHB [31], Bonnae 1838, 3-483.
Vita S. Mariae iunioris, ed. H. Delehaye – P. Peeters, ASanc, nov. 4, 692A-705E.
Antonopoulou Th., A textual source and its contextual implications: On Theodore Daph¬nopates’ sermon on the birth of John the Baptist, „Byzantion” 81 (2011) 9-18.
Aлександров E., Дипломатическая переписка царя Симеона с императором Романом Лакапином, „Palaeobulgarica” 14 (1990) nr 2, 16-22.
Beck H.-G., Kirche und Theologische Literatur im byzantinischen Reich, München 1959.
Cichocka H., Mimesis and Rhetoric in the Treatises by Dionysius of Halicarnassus and the Byzantine Tradition (selected problems), JÖB 60 (2010) 35-45.
Cichocka H., Mimesis i retoryka w traktatach Dionizjusza z Halikarnasu a tradycja bizan¬tyńska, Warszawa 2004.
Hunger H., On the Imitatio (mίmhsij) of Antiquity in Byzantine Literature, DOP 23-24 (1969-1970) 15-38.
Jenkins R.J.H., The Hellenistic Origins of Byzantine Literature, DOP 17 (1963) 39-52.
Jenkins R.J.H., The Peace with Bulgaria (927) celebrated by Theodore Daphnopates, w: Polychronion. Festschrift F. Dolger zum 75. Geburtstag, hrsg. von P. Wirth, Heidel¬berg 1966, 287-303.
Kaldellis A., Hellenism in Byzantium. The Transformation of Greek Identity and the Re¬ception of the Classical Tradition, Cambridge 2007.
Karlin-Hayter P., The Homily on the Peace with Bulgaria of 927 and the „Coronation” of 913, JÖB 17 (1968) 29-39.
KazhdanA. – Constable G., People and Power in Byzantium. An Introduction to Modern Byzantine Studies, Washington 1982.
KazhdanA., Daphnopates Theodore, w: The Oxford Dictionary of Byzantium, vol. 1, ed. A. Kazhdan, Oxford – New York 1991, 588.
KazhdanA.P., History of Byzantine Literature, vol. 2: 850-1000, ed. C. Angelidi, Athens 2006.
Leszka M.J., Symeon I Wielki (893-927) – twórca Pierwszego Carstwa Bułgarskiego, w: M.J. Leszka – K. Marinow, Carstwo Bułgarskie. Polityka – Społeczeństwo – Gospo¬darka – Kultura, 866-971, Warszawa 2015, 100-141.
Maier C., Die Klage der Tochter Zion: Ein Beitrag zur Weiblichkeitsmetaphorik im Jere¬miabuch, „Berliner Theologische Zeitschrift” 15 (1998) 176-189.
Maier C., Tochter Zion im Jeremiabuch: Eine literarische Personifikation mit altorien¬talischem Hintergrund, w: Prophetie in Israel. Beiträge des Symposiums „Das Alte Testament und die Kultur der Moderne” anlässlich des 100 Geburtstags Gerhard von Rad (1901-1971), Heidelberg, 18.-21. Oktober 2001, hrsg. von I. Fischer – R.G. Kratzes, Altes Testament und Moderne 11, Münster 2003, 157-167.
Marinow K., In the Shackles of the Evil One: The Portrayal of Tsar Symeon I the Great (893-927) in the Oration „On the Treaty with the Bulgarians”, „Studia Ceranea” 1 (2011) 157-190.
Marinow K., Mit jako kod polityczny i kulturowy. Przykład mowy „Na pokój z Bułgara¬mi” (927), w: Florilegium. Studia ofiarowane Profesorowi Aleksandrowi Krawczuko¬wi z okazji dziewięćdziesiątej piątej rocznicy urodzin, red. E. Dąbrowa – T. Grabowski – M. Piegdoń, Kraków 2017, 489-500.
Marinow K., Peace in the House of Jacob: A Few Remarks on the Ideology of Two Bibli¬cal Themes in the Oration „On the Treaty with the Bulgarians”, „Bulgaria Mediaeva¬lis” 3 (2012) 85-93.
Markopoulos A., Théodore Daphnopаtès et la Continuation de Théophane, JÖB 35 (1985) 171-182.
NilssonI., Erotic Pathos, Rhetorical Pleasures. Narrative Technique and Mimesis in Eu¬mathios Makrembolites’ Hysmine & Hysminas, Uppsala 2001.
NilssonI., Static imitation or creative transformation? Achilles Tatius in Hysmine & Hy¬sminas, w: The Ancient Novel and Beyond, ed. S. Panayotakis – M. Zimmerman – W. Keulen, Leiden 2003, 371-380.
SalamonM., Dafnopata Teodor, w: Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. O. Jurewicz, Warszawa 2002, 133.
Treadgold W., The Middle Byzantine Historians, New York – Basingstoke 2013.
Tronzo W., Mimesis in Byzantium. Notes toward a history of the function of the image, „Anthropology and Aesthetics” 25 (1994) 61-76.
Wischnowsky M., Tochter Zion: Aufnahme und Überwindung der Stadtklage in dem Pro-phetenschriften des Alten Testaments, Wissenschaftlichen Monographien zum Alten und Neuen Testament 89, Neukirchen-Vluyn 2001.
Божилов Ив., България при цар Петър (927-969), w: Ив. Божилов – В. Гюзелев, Ис¬тория на средновековна България VII-XIV век, София 1999, 271-307.
Божилов Ив., Цар Симеон Велики (893-927): от „варварската” държава до хрис¬тиянското царство, w: Ив. Божилов – В. Гюзелев, История на средновековна България VII-XIV век, София 1999, 229-270.
Златарски В.Н., Писмата на византийския императоръ Романа Лакапена до бъл¬гарския царъ Симеона, „Сборник за Народни Умотворения, Наука и Книжнина” 13 (1896) 282-322.
Кузнецовъ И., Писмата на Лъва Магистра и Романа Лакапина и словото „'Epˆ tÍ tîn Boulg£rwn sumb£sei” като изворъ за историята на Симеоновска Бъл¬гария, „Сборник за Народни Умотворения, Наука и Книжнина” 16-17 (1900) 179-245.
Малахов С.Н., Концепция мира в политической идеологии Византии первой поло¬вины X в.: Николай Мистик и Феодор Дафнопат, „Античная древность и сред¬ние века” 27 (1995) 19-31.
Маринов К., Византийската имперска идея и претенциите на цар Симеон според словото „За мира с българите”, w: Кирило-Методиевски студии, ред. Сл. Бър¬лиева, т. 25, София 2016, 342-352.
Сюзюмов, М. Об историческом труде Θеодора Дафнопата, „Византийское обозре¬ние” 2 (1916) 295-302.
Тодоров Т., „Слово за мира с българите” и българо-византийските политически отношения през последните години от управлението на цар Симеон, w: Бълга¬рия, българите и техните съседи през вековете. Изследвания и материали от научната конференция в памет на доц. д-р Христо Коларов, 30-31 октомври 1998 г., Велико Търново, ред. Й. Андреев, Велико Търново 2001, 141-150.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


MarinowК. (2018). Patrząc na przemoc. Postawa, odczucia i bezsilność człowieka wobec okropności wojny w świetle retoryki okresu średniobizantyńskiego. Vox Patrum, 69, 449-465. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3269

Кirił Marinow 
Uniwersytet Łódzki  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL