Egzegeza literalna Starego Testamentu jako źródło herezji. Stanowisko Filastriusza z Brescii



Abstrakt

In the last part of the treatise Diversarum hereseon liber (from chapter 128 to 156), Filastrius of Brescia presents heresies based on the erroneous exegesis of the various biblical texts of the Old Testament. The author of the article dis­cusses several examples of the exegesis considered by Filastrius to be heretical, and wonders whether they indeed had signs of heresy and whether they could pose a significant threat to ecclesiastical orthodoxy. In the light of the examined texts, the Bishop of Brescia appears as a follower of the allegorical exegesis. As for the whole of the Alexandrian tradition from Origen, the overriding criterion of orthodox interpretation of the Scriptures was a spiritual advantage (utilitas spiritalis, scientia caelestis, scientia salutaris). If the proposed interpretation of the biblical text not carried out for such spiritual benefit, it was designated by the Bishop of Brescia as heretical, even if it did not materially harm the doctrinal truths contained in the Rule of the Church’s faith.


Słowa kluczowe

Filastriusz z Brescii; herezje; literalna i alegoryczna egzegeza biblijna

Augustinus, De haeresibus, PL 42, 21-50.
Augustinus, Epistula 222, PL 33, 999-1000.
Epiphanius, Panarion, I, ed. M. Gilski: Epifaniusz z Salaminy, Panarion. Herezje 1-33. Tekst grecki i polski, opr. i kom. A. Baron, Kraków 2015; II, ed. K. Holl, GCS 31, Leipzig 1922; III, ed. K. Holl, GCS 37, Leipzig 1933.
Epistula Pseudo-Barnabae, ed. P. Prigent – R.A. Kraft, SCh 172, Paris 1971.
Filastrius Brixiensis, Diversarum hereseon liber, ed. F. Heylen – G. Banterle, Scriptores circa Ambrosium 2, Milano – Roma 1991.
Isidorus Hispalensis, De haeresibus liber, ed. A.C. Vega, PLS 4, Paris 1970, 1815-1820, tłum. M. Cholewa: Izydor z Sewilli, Świętego Izydora, biskupa Sewilli, Księga o he¬rezjach, WST 6 (1993) 59-81.
Johannes Damascenus, Liber de haeresibus, ed. B. Kotter, w: Die Schriften des Johannes Damaskos, vol. 5: Liber de haeresibus. Opera polemica, PTS 22, Berlin 1981, 1-67, tłum. A. Zhyrkova: Jan Damasceński, O herezjach, w: Jan Damasceński, Dialektyka albo rozdziały filozoficzne. O herezjach, ŹTM 59, Kraków 2011, 105-139.
Theodoretus Cyrensis, Haereticarum fabularum compendium, PG 83, 335-556, tłum. P.M. Szewczyk: Teodoret z Cyru, O herezjach, ŹTM 77, Kraków 2016.
BanterleG., Introduzione, w: Filastrius Brixiensis, Diversarum hereseon liber, ed. F. Heylen – G. Banterle, Scriptores circa Ambrosium 2, Milano – Roma 1991, 9-18.
Crouzel H., Origène et le sens littéral dans ses „Homélies sur l’Hexateuque”, BLE 70 (1969) 241-263.
Gilski M., Epifaniusz z Salaminy i jego „Panarion”, w: Epifaniusz z Salaminy, Panarion. Herezje 1-33. Tekst grecki i polski, opr. i kom. A. Baron, Kraków 2015, 5-20.
LangeN.R.M. De, Origen and the Jews. Studies in Jewish-Christian relations in third-
century Palestine, Cambridge 1976.
Lubac H. de, Histoire et Esprit. L’intelligence de l’Écriture d’après Origène, Paris 1950.
Newman J.H., O rozwoju doktryny chrześcijańskiej, tłum. J.W. Zielińska, Warszawa 1957.
Quacquarelli A., Il triplice frutto della vita cristiana: 100, 60, 30 (Matteo 13, 8 nelle diverse interpretazioni), Roma 1953.
Simonetti M., Między dosłownością a alegorią. Przyczynek do historii egzegezy patrys¬tycznej, tłum. T. Skibiński, Kraków 2000.
Szram M., Cnota pokory w nauczaniu greckich Ojców Kościoła IV wieku, Lublin 2014.
Szram M., Duchowy sens liczb w alegorycznej egzegezie aleksandryjskiej (II-V w.), Lublin 2001.
Zagórski D., Recepcja Arystotelesowskiego ideału „mesotes” w doktrynie Klemensa Aleksandryjskiego. Problem definicji, RT 51 (2004) z. 4, 5-42.
Zarzeczny R., Melchizedek w literaturze wczesnochrześcijańskiej i gnostyckiej, SACh SN 9, Katowice 2009.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Szram, M. (2018). Egzegeza literalna Starego Testamentu jako źródło herezji. Stanowisko Filastriusza z Brescii. Vox Patrum, 67, 619-629. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3418

Mariusz Szram 
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL

 

 


Inne teksty tego samego autora

1 2 3 4 > >>