Zwierzęcość człowieka w świetle pism filozoficznych św. Augustyna


Abstrakt

Człowiek jako istota cielesna jest częścią świata materialnego, żyje i podle­ga procesom podobnym do tych, które panują w świecie zwierząt, a przewyższa go tylko dzięki posiadaniu duszy rozumnej. Chociaż więc ciało umożliwia za­istnienie i funkcjonowanie zwierzęcości w człowieku, to jednak jej istota, czyli podobieństwo człowieka do zwierząt, jest określone przede wszystkim przez re­lację duszy do ciała. Ponieważ zwierzęta nie posiadają rozumu, to zwierzęcość rozumianą na poziomie ontologicznym, jaką dzieli człowiek ze zwierzętami, św. Augustyn opisuje jako przeżywanie i doświadczanie doznań cielesnych przez byt o charakterze zmysłowym, który jako zwrócony w stronę rzeczy materialnych i żyjący w świecie doznań cielesnych, znajduje w nich właściwe sobie miejsce. Jest więc ona bezrozumnym rozkoszowaniem się sprawami cielesnymi. Zwierzęcość człowieka jest również rozważana jako możliwość bycia, co oznacza, że jest ona przedmiotem wyboru woli i przyjmuje postać procesu upodobnienia się do zwierząt rozumianego w sensie moralnym. Polega ona na tym, że człowiek, który został stworzony na obraz i podobieństwo Boga, będąc ze swej natury zwrócony ku Niemu, poprzez grzech pychy odwraca się od Niego i od kontemplacji prawd wiecznych zwracając się poprzez pożądliwość w stro­nę świata cielesnego. Ciesząc się dobrami doczesnymi oraz kierując ku nim swe pragnienia, człowiek przyzwyczaja się do przebywania pośród rzeczy cielesnych, zapomina o Bogu oraz o własnej rozumnej naturze, a dąży do zmysłowej przy­jemności. Konsekwencją odwrócenia się od Stwórcy i pożądliwego skierowania się ku rzeczom doczesnym jest więc zaślepienie prowadzące do niewoli cielesno­ści i bałwochwalstwa.


Słowa kluczowe

bałwochwalstwo; błąd; Bóg; ciało; człowiek; dusza; pamięć; pożądliwość; przyjemność; przyzwyczajenie; rozum; zmysłowość; zwierzęcość

Augustinus, Confessiones, ed. C. Carena, NBA 1, Roma 1965, 4-503.
Augustinus, De immortalitate animae, ed. D. Gentili, NBA 3/1, Roma 1970, 508-547.
Augustinus, De libero arbitrio, ed. A. Trapè – D. Gentili, NBA 3/2, Roma 1976, 156-377.
Augustinus, De musica, ed. A. Trapè – D. Gentili, NBA 3/2, Roma 1976, 400-707.
Augustinus, De quantitate animae, ed. D. Gentili, NBA 3/2, Roma 1976, 14-133.
Augustinus, De vera religione, ed. A. Pieretti, NBA 6/1, Roma 1995, 16-157.
Augustinus, Solliloquia, ed. D. Gentili, NBA 3/1, Roma 1970, 382-487.
Origenes, Contra Celsum VII-VIII, ed. M. Borret, SCh 150, Paris 1969.
Theophilus Antiochenus, Ad Autolycum, ed. G. Bardy – J. Sender, SCh 20, Paris 1948.
Agostino Dizionario Enciclopedico, ed. A Fitzgerald, ed. italiana L. Alici – A. Pieretti, Roma 2007.
Augustinus-Lexicon, hrsg. C. Mayer et al., ed. K.H. Chelius – A.E.J. Grote, Basel – Stutt¬gart, vol. I/1-2, 1986: A-Ani; 3, 1988: An-Asi; 4, 1990: As-Be; 5-6, 1992: Be-Ciu; 7-8, 1994: Ciu-Con; vol. II/1-2, 1996: Cor-De; 3-4, 1999: De-Do; 5-6, 2001, Do-Ep; 7-8, 2002: Ep-Fi; vol. III/1-2, 2004: Fi-Hie; 3-4, 2006: Hie-Inst.
Baltes M., Animal, AL I 357-358.
Bolis G., L’idolatria in S. Agostino. Una prospectiva antropologica, Roma 2004.
Bonner G., Concupiscentia, AL I 1113-1122.
Bonner G., Cupiditas, AL II 166-172.
Bouton-Touboulic A.I., L’ordre caché. La notion d’ordre chez saint Augustin, Paris 2004.
Burnell P., Concupiscenza, in: Agostino Dizionario Enciclopedico, ed. A Fitzgerald, ed. italiana L. Alici – A. Pieretti, Roma 2007, 443-448.
Cipriani N., L’influsso di Varrone sul pensiero antropologico e morale nei primi scritti di p. Agostino, in: L’etica cristiana nei secoli III e IV: eredità e confronti, XXV Incontro di Studiosi dell’antichità cristiana, SEA 53, Roma 1996, 369-400.
Cipriani N., Memoria, in: Agostino Dizionario Enciclopedico, ed. A Fitzgerald, ed. italia¬na L. Alici – A. Pieretti, Roma 2007, 934-935.
Cipriani N., Molti e uno solo in Cristo. La spiritualità di Agostino, Roma 2009.
Czyżewski B., Życie doczesne człowieka w ocenie Ojców Kościoła, in: Człowiek w per¬spektywie doczesności i wieczności. Antropocentryzm Ojców Kościoła, red. B. Częsz, Poznań 2006 = TPatr 3 (2006) 25-42.
DeSimone R.J., Introduzione alla teologia del Dio Uno e Trino da Tertuliano ad Agostino, “Sussidi Patristici” 9 (1995) 7-119.
Duffy S.J., Antropologia, in: Agostino Dizionario Enciclopedico, ed. A Fitzgerald, ed. italiana L. Alici – A. Pieretti, Roma 2007, 202-213.
Eckmann A., Przebóstwienie człowieka w pismach wczesnochrześcijańskich, Lublin 2003.
Eckmann A., Symbol apostolski w pismach świętego Augustyna, Lublin 1999.
FitzgeraldA.D., Consuetudine, in: Agostino Dizionario Enciclopedico, ed. A Fitzgerald, ed. italiana L. Alici – A. Pieretti, Roma 2007, 461-463.
FitzgeraldA.D., Corpo, in: Agostino Dizionario Enciclopedico, ed. A Fitzgerald, ed. italiana L. Alici – A. Pieretti, Roma 2007, 478-481.
Horn C., Antropologie, in: Augustin Handbuch, ed. V.H. Drecoll, Tübingen 2007, 479-487.
Kowalczyk S., Człowiek i Bóg w nauce świętego Augustyna, Lublin 2007.
Maryniarczyk A., Człowiek – istota otwarta na prawdę i dobro, „Człowiek w kulturze” 11 (1998) 185-201.
Mayer C., Caro – Spiritus, AL I 743-759.
O’Connel R.J., The “Enneads” and St. Augustine’s Image of Happiness, VigCh 17 (1963) 129-164.
O’Connel R.J., The Plotinian Fall od the Soul in St. Augustine, “Traditio” 19 (1963) 1-35.
O’Daly G.J.P, Anima, animus, AL I 315-340.
Reale G., Historia filozofii starożytnej, tłum. E.I. Zieliński, IV, Lublin 1999.
Rombs R., Saint Augustine and the Fall of the Soul. Beyond O’Connell and His Critics, Washington 2006.
Špidlik T. – GarganoI. – Grossi V., Historia duchowości, vol. 3: Duchowość Ojców Koś¬cioła, transl. K. Stopa, Kraków 2004.
Stróżyński M., “Visus iste non a carne trahebatur”. Rola zmysłów w kontemplacji w księ¬dze VII i IX “Wyznań” Augustyna, VoxP 33 (2013) vol. 60, 339-358.
Stróżyński M., Filozofia jako terapia w pismach Marka Aureliusz, Plotyna i Augustyna, Poznań 2014.
Teske R.J., Anima, in: Agostino Dizionario Enciclopedico, ed. A. Fitzgerald, ed. italiana L. Alici – A. Pieretti, Roma 2007, 189-195.
Woźniak R.J., Materialno-biologiczny wymiar obrazu Bożego w człowieku, “Scientia et Fides” 2 (2014) vol. 2, 271-288.
Zumkeller A., Consuetudo, AL I 1253-1266.
Żelazny J.W., Patrystyczna doktryna o powołaniu człowieka do udziału w życiu i godnoś¬ci Boga. Rola Ducha Świętego, in: Człowiek w perspektywie doczesności i wieczno¬ści. Antropocentryzm Ojców Kościoła, red. B. Częsz, Poznań 2006 = TPatr 3 (2006) 57-83.

Opublikowane : 2018-12-16


Terka, M. (2018). Zwierzęcość człowieka w świetle pism filozoficznych św. Augustyna. Vox Patrum, 67, 631-652. https://doi.org/10.31743/vp.3419

Mariusz Terka 
Wyższy Instytut Teologiczny w Częstochowie  Polska




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

 


Inne teksty tego samego autora