Rola carycy Marii-Ireny Lekapeny w recepcji elementów bizantyńskiego modelu władzy w pierwszym państwie bułgarskim



Abstrakt

Maria Lekapene was the granddaughter of Byzantine Emperor Romanos I Lekapenos. In 927 she married Peter I of Bulgaria. Her marriage in Constantinople aimed to strengthen the newly signed Byzantine-Bulgarian peace treaty. Historians attributed to the Empress a significant impact on the political moves of her hus­band. The Empress was also to introduce a lot of elements of the Byzantine theory of power in Bulgaria and even to play the role of spy of Constantinople at the Preslav court. These views have not been corroborated in surviving source mate­rial. The Byzantine authors, who provided a lot of information about the wed­ding of Maria and Peter, did not write anything about the subsequent behavior of the Empress in her new homeland. The political activity of the wife of Peter is not mentioned in indigenous Bulgarian sources or foreign ones (e.g. Liutprand of Cremona). The thesis that Maria wielded real political power can be confirmed only in sigillographic materials. In 927-945 the Bulgarian ruler was always rep­resented on his own official seals accompanied by his wife. However it was not a reflection of her status as a real co-emperor. These seals were propagandic arti­facts which were made to commemorate the peace of 927. The seals could also be seen as a tool legitimizing the imperial title of Peter. It is hard to consider Mary as the initiator of the Byzantinization of the culture of tenth-century Bulgaria. In 927 Lekapene arrived at the court, which was already quite familiar with the Byzantine civilization. This does not exclude the possibility of her personal im­pact on the new court. However, most likely the impact did not go beyond the walls of the Emperor’s headquarters.


Słowa kluczowe

Maria-Irena Lekapena; Piotr I; pierwsze państwo bułgarskie; stosunki bizantyńsko-bułgarskie; pokój z 927 r.; bizantyńska myśl polityczna; wpływ bizantyński na kulturę starobułgarską

Bułgarska kronika apokryficzna. Słowo proroka Izajasza o tym, jak został przez anioła wyniesiony do siódmego nieba, tłum. M. Skowronek, w: Apokryfy i legendy staro¬testamentowe Słowian Południowych, red. G. Minczew – M. Skowronek, Kraków 2006, 62-69.
Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, ed. G. Moravcsik, CFHB 1, Washington 1967.
Constantinus Porphyrogenitus, De caeremoniis aulae byzantinae, ed. I.I. Reiske, CSHB [7], Bonnae 1829.
Continuation of the Experiences of the Nations by Abu Shuja’ Rudhrawari, Vizier of Muqtadi and Hilal b. Muhassin, Vizier’s secretary in Baghdad, tłum. D.S. Margo¬liouth, w: The Eclipse of the Abbasid Caliphate. Original Chronicles of the Fourth Islamic Century, ed. H.F. Amedroz – D.S. Margoliouth, t. 6, London 1921.
Georgius Monachus, Vitae imperatorum recentiorum, ed. I. Bekker, CSHB [48], Bonnae 1838, 761-924.
Histoire de Yahya-ibn-Sa`ïd d’Antioche, continuateur de Sa`ïd-ibn-Bitriq, ed. I. Kratchkov¬sky – A. Vasiliev, II, PO 23/3, Paris 1932, 347-520.
Joannes Scylitzes, Synopsis historiarum, ed. I. Thurn, CFHB (Series Berolinensis) 5, Berolini 1973, tłum. A. Kotłowska: Jan Skylitzes, Zarys historii, w: Testimonia naj¬dawniejszych dziejów Słowian. Seria grecka, z. 6: Pisarze wieku XI, red. A. Kotłow¬ska – A. Brzóstkowska, Warszawa 2013, 106-269.
Joannes Zonaras, Epitomae historiarum, ed. Th. Büttner-Wobst, CSHB [31], Bonnae 1897.
LeoGrammaticus, Chronographia, ed. I. Bekker, CSHB [34], Bonnae 1842.
Liudprandus Cremonensis, Antapodosis, ed. Chiesa, CCCM 156, Turnholti 1998, 5-150.
Liudprandus Cremonensis, Relatio de legatione constantinopolitana, ed. Chiesa, CCCM 156, Turnholti 1998, 185-218.
Symeon Magister et Logotheta, Chronicon, rec. S. Wahlgren, CFHB (Series Berolinen¬sis) 44/1, Berolini – Novi Eboraci 2006.
Theophanes Continuatus, ed. I. Bekker, CSHB [48], Bonnae 1838, 1-481.
Лаврентьевская летопись, ed. И.Ф. Карский, Полное собрание русских летописей 1, Ленинград 1926-1928, tłum. F. Sielicki: Powieść minionych lat. Najstarsza kronika kijowska, Wrocław 2005.
Bell P.N., Agapetus – „Advice“: his Sources, Methods and Thought, w: Three Political Voices from the Age of Justinian. Agapetus, „Advice to the Emperor”. „Dialogue on Political Science”. Paul the Silentiary, „Description of Hagia Sophia”, ed. P.N. Bell, Liverpool 2009, 27-46.
Brzozowska Z., „Schede basilike” konstantynopolitańskiego diakona Agapeta i jego wpływ na myśl polityczną średniowiecznej Rusi, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia historica” 87 (2011) 329-342.
Dvornik F., Byzantine Political Ideas on Kievian Russia, DOP 9-10 (1956) 73-121.
Georgieva S., The Byzantine Princesses in Bulgaria, „Byzantinobulgarica” 9 (1995) 163-201.
Grierson Ph., Byzantine Coins, London – Berkeley – Los Angeles 1982.
Henry P., A Mirror for Justinian: The Ekthesis of Agapetus Diaconus, GRBS 8 (1967) 281-308.
Irmscher J., Das Bild des Untertanen im Fűrstenspiegel des Agapetos, „Klio” 60 (1978) 507-509.
Jordanov I., Corpus of Byzantine Seals from Bulgaria, t. 3/1, Sofia 2009.
Kompa A., Mieszkańcy Konstantynopola w oczach intelektualistów miejscowej prowenien¬cji, w: A. Kompa – M.J. Leszka – T. Wolińska, Mieszkańcy stolicy świata. Konstan¬tynopolitańczycy między starożytnością a średniowieczem, Byzantina Lodziensia 17, Łódź 2014, 3-306.
Leszka M.J., Wizerunek władców pierwszego państwa bułgarskiego w bizantyńskich źró¬dłach pisanych (VIII – pierwsza połowa XII w.), Byzantina Lodziensia 7, Łódź 2003.
Leszka M.J. – Marinow K., Carstwo bułgarskie. Polityka – społeczeństwo – gospodarka – kultura. 866-971, Warszawa 2015.
Maksimovich K., Byzantine Law in Old Slavonic Translations and the Nomocanon of Methodius, „Byzantinoslavica” 65 (2007) 9-18.
Marinow K., In the Shackles of the Evil One. The Portrayal of Tsar Symeon I the Great (893-927) in the Oration On the treaty with the Bulgarians, „Studia Ceranea” 1 (2011) 157-190.
Marinow K., Kilka uwag na temat ideologiczno-eschatologicznej wymowy Bułgarskiej kroniki apokryficznej, „Fundamenta Europaea” 6/7 (2007) 61-75.
Marinow, Peace in the House of Jacob. A Few Remarks on the Ideology of Two Biblical Themes in the Oration On the Treaty with the Bulgarians, „Bulgaria Mediaevalis” 3 (2012) 85-93.
Oikonomides N., A Collection of Dated Byzantine Lead Seals, Washington 1986.
Pac G., Kobiety w dynastii Piastów. Rola społeczna piastowskich żon i córek do połowy XII w. – studium porównawcze, Toruń 2013.
Podskalsky G., Chrześcijaństwo i literatura teologiczna na Rusi Kijowskiej (988-1237), tłum. J. Zychowicz, Kraków 2000.
Runciman S., The Emperor Romanus Lecapenus and His Reign. A Study of Tenth-Century Byzantium, Cambridge 1969.
Shepard J., A marriage too far? Maria Lekapena and Peter of Bulgaria, w: The Empress Theophano. Byzantium and the West at the turn of the first millennium, ed. A. Davids, Cambridge 1995, 121-149.
ŠevčenkoI., Agapetus East and West: the Fate of a Byzantine „Mirror of Princes”, w: Ide¬ology, Letters and Culture in the Byzantine World, London 1982, 3-44.
Ševčenko, „Ljubomudrĕjšij Kÿr” Agapit Diakon: On a Kiev Edition of a Byzantine „Mir¬ror of Princes”, w: Byzantium and the Slavs in Letters and Culture, Cambridge – Na¬poli 1991, 497-557.
Ševčenko, A Neglected Byzantine Source of Muscovite Political Ideology, w: Byzantium and the Slavs in Letters and Culture, Cambridge – Napoli 1991, 49-87.
Ševčenko, On Some Sources of Prince Svjatoslav’s Izbornik of the Year 1076, w: Byzan¬tium and the Slavs in Letters and Culture, Cambridge – Napoli 1991, 241-261.
Vašica J., K otázce původu Zakona sudného ljudem, „Slavia” 30 (1961) 1-19.
Wolińska T., Konstantynopolitańska misja Liutpranda z Kremony (968), w: Cesarstwo bizantyńskie. Dzieje. Religia. Kultura. Studia ofiarowane Profesorowi Waldemarowi Ceranowi przez uczniów na 70-lecie Jego urodzin, red. P. Krupczyński – M.J. Leszka, Łask – Łódź 2006, 201-223.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Brzozowska, Z. (2018). Rola carycy Marii-Ireny Lekapeny w recepcji elementów bizantyńskiego modelu władzy w pierwszym państwie bułgarskim. Vox Patrum, 66, 443-458. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3469

Zofia A. Brzozowska 
Uniwersytet Łódzki  Polska


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL