Ornamenta sunt ista non vincula – paradoksalne przewartościowanie narzędzi tortur we wczesnochrześcijańskich pismach o męczeństwie



Abstrakt

Zgodnie z teologią Nowego Testamentu śmierć chrześcijanina jest przejściem do życia wiecznego. Więcej, sam proces umierania, w myśl ewangelicznej dyna­miki obumierania ziarna, jest rodzeniem się do nowego życia. Autorzy wczesno­chrześcijańskiej literatury męczeńskiej mieli świadomość tego paradoksu. Już jej pobieżna lektura uzmysławia, jak wielką przykładali do niego wagę: nie tylko śmierć męczennika, ale także narzędzia kaźni, jakiej zostaje poddany, stają się już tu na ziemi objawieniem rzeczywistości zbawienia. Celem niniejszego artykułu jest wynotowanie i uporządkowanie tych miejsc z wczesnochrześcijańskiej litera­tury męczeńskiej, gdzie mamy do czynienia z owym paradoksalnym przewarto­ściowaniem (podział na: więzienie, venationes, spalenie na stosie) oraz zestawie­nie ich z odpowiadającymi im miejscami z Pisma Świętego.


Słowa kluczowe

męczeństwo; tortury; acta martyrum; chrześcijański paradoks; życie wieczne

Achilles Tatius, Leucippe et Clitophon, transl. S. Gaselee: Achilles Tatius, The Adventures of Leucippe and Clitophon, ed. E. Capps – W.H.D. Rouse, London 1917
Artemidorus Daldianus, Onirocriticon, ed. R.A. Pack, Artemidori Daldani Onirocriti¬con libri V, Leipzig 1963
Atti e Passioni dei Martiri, Scrittori Greci e Latini, ed. A.A.R. Bastiaensen – A. Hilhorst – G.A.A. Kortekaas – A.P. Orbán – M.M. van Assendelft, Milano 1987
Baslez M.-F., Les persécutions dans l’Antiquité. Victimes, héros, martyrs, Paris 2007
Bastiaensen A.A.R., Commento alla Passio Perpetuae et Felicitatis, in: Atti e Passioni dei Martiri
Baumeister Th., Genèse et évolution de la théologie du martyre dans l’Église ancienne, Bern 1991
Benko S., Pagan Rome and the Early Christianity, Bloomington 1984
Brown J.P., Israel and Hellas, vol. 2: Sacred Institutions with Roman Counterparts, Beihefte zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 276, Berlin 2000
Buschmann G., Das Martyrium des Polykarp übersetzt und erklärt, Kommentar zu den Apostolischen Vätern 6, Göttingen 1998
Cassius Dio, Historiae Romanae, ed. H.B. Foster, in: Dio’s Roman History, ed. T.E. Page et allii, vol. 8, Cambridge 1961
Clemens Alexandrinus, Paedagogus, ed. M. Marcovich: Clementis Alexandrini Paedagogus, Supplements to VigCh 61, Leiden – Boston 2002, 135, transl. A.C. Coxe, ANF 2, Grand Rapids 1983
Cyprianus, Liber de mortalitate, ed. M. Simonetti, CCL 3a, Turnhout 1976, 28-29, transl. A.C. Coxe, ANF 5, Grand Rapids 1981
Cyprianus Carthaginiensis, Epistula, ed. G.F. Diercks, CCL 3c, Turnhout 1996, 608- 610, transl. A.C. Coxe, ANF 5
Dehandschutter, Polycarpiana; F. Avemarie – J.-W. van Henten, Martyrdom and Noble Death. Selected Texts from Graeco-Roman, Jewish and Christian Antiquity, London – New York 2002
Delehaye H., Les passions des martyrs et les genres lit¬téraires, Subsidia Hagiographica 13, Bruxelles 1966
Dessau H., Inscriptiones Latinae selectae, vol. 2/1, Berlin 1902
Dio Chrysostom, Orationes, ed. J.W. Cohoon, in: Dio Chrysos¬tom, Discourses, ed. T.E. Page et allii, vol. 1, New York 1932
Edsman C.-M., Ignis Divinus. Le feu comme moyen de rajeunissement et d‘immortalité: Con¬tes légendes mythes et rites, Lund 1949
Eusebius Caesarensis, HE, ed. T.E. Page et allii: Eusebius, The Ecclesiastical His¬tory, vol. 2, Cambridge 1964
Evangelium Thomae Copticum, ed. and transl. H.G. Bethge, in: Synopsis quattuor Evan-gliorum: Locis parallelis evangeliorum apocryphorum et Patrum adhibitis, ed. K. Aland, Stuttgart 1996
Glare P.G.W., Oxford Latin Dictionary, Oxford 1968
Gunderson E., The Ideology of the Arena, “Classical Antiquity” 15 (1996)
Hartog P., Polycarp’s Epistle to the Philippians and the Martyrdom of Polycarp: Intro¬duction, Text, and Commentary, Oxford 2013
Heffernan T.J. – Shelton J.E., Paradisus in carcere: The Vocabulary of Imprisonment and the Theology of Martyrdom in the “Passio Sanctarum Perpetuae et Felicitatis”, JECS 14 (2006) 217-223
Herodous, Historiae, ed. Ph.-E. Legrand: Hérodote, Histoires, Paris 1932
Ignatius Antiochenus, Ad Romanos, ed. P.T. Camelot, SCh 10, Paris 1969, 132, transl. W. Schoedel: Ignatius of Antioch: a Commentary on the Letters of Ignatius of Antioch, Philadelphia 1985
Ignatius Antiochenus, Epistula ad Ephesios
Ignatius Antiochenus, Epistula ad Filadelphios
Ignatius Antiochenus, Epistula ad Magnesios
Ignatius Antiochenus, Epistula ad Polycarpum
Ignatius Antiochenus, Epistula ad Romanos
Ignatius Antiochenus, Epistula ad Smyrnaeos
Ignatius Antiochenus, Epistula ad Trallianos
Josephus Flavius, Bellum Judaicum, ed. H.St.J. Thackeray, in: Josephus, The Jewish War, Books IV-VII, ed. T.E. Page et allii, Cambridge 1957
Justinus, Apologia, ed. C. Munier, SCh 507, Paris 2006, 356, transl. T.B. Falls: The Fathers of the Church: A New Translation (Patristic Series), vol. 6, Washington D.C. 2008
Karłowicz D., Arcyparadoks śmierci. Męczeństwo jako kategoria filozoficzna – pytanie o dowodową wartość męczeństwa, Warszawa 2007
Keresztes P., From the Great Persecution To the Peace of Galerius, VigCh 37 (1983)
Kozłowski J.M., ”And He Saw His Pillow Be¬ing Consumed by Fire” (Martyrium Polycarpi 5, 2). A Proposal of Interpretation, EThL 85 (2009)
Kozłowski J.M., Płonął ogniem, a nie spalał się. Analiza i interpretacja Martyrium Polycarpi 15, 2, Warszawa 2014
Kötting B., Wohlgeruch der Heiligkeit, in: Jenseitsvorstellungen in der Antike und Chris¬tentum. Gedenkschrift für A. Stuiber, JbAC Ergänzungsband 9, ed. Th. Klauser – E. Dassmann – K. Thraede, Münster 1982
Martyrium Lugdunensium, ed. and transl. H. Musurillo, in: The Acts of the Christian Martyrs
Martyrium Pionii, ed. and transl. H. Musurillo, in: The Acts of the Christian Martyrs, Oxford 1972
Martyrium Polycarpi, ed. B. Dehandschutter, Polycarpiana. Studies on Martyrdom and Persecution in Early Christianity. Collected Essays, ed. J. Leemans, Bibliotheca Ephemeridum Theologicarum Lovaniensium 205, Leuven 2007, 19, transl. P. Hartog: Polycarp’s Epistle to the Phi¬lippians and the Martyrdom of Polycarp: Introduction, Text, and Commentary, Oxford 2013
Minucius Felix, Octavius, ed. B. Kytzler, München 1965, 68, transl. R.E. Wallis, ANF 4, Buffalo 1885
Moss C.R., Ancient Christian Martyrdom: Diverse Practices, Theologies, and Traditions, New Haven 2012
Moss C.R., The Other Christs: Imitating Jesus in Ancient Christian Ideologies of Martyrdom, New York 2010
Novum Testa¬mentum Graece et Latine, ed. E. Nestle – E. Nestle – B. Aland – K. Aland et alii, Stuttgart 2001
Orbán A.P., Comento al “Martyrium Polycarpi”, in: Atti e Passioni dei Martiri
Origenes, Exhortatio ad martyrium, ed. P. Koetschau, GCS 2 (OW 1), Leipzig 1899
Passio Perpetuae et Felicitatis, ed. and transl. H. Musurillo, in: The Acts of the Chris¬tian Martyrs
Poly¬carpus, Epistula ad Philippenses, ed. P.-Th. Camelot, SCh 10, Paris 1969, 176, transl. P.N. Harrison: Polycarp’s Two Epistles to the Philippians, Cambridge 1936
Poly¬carpus, Martyrium Lugdunensium
Poly¬carpus, Martyrium Polycarpi
Saxer V., Bible et hagiographie. Textes et thèmes bib¬liques dans les Actes des martyrs authentiques des premiers siècles, Bern 1986
Schoedel W., Ignatius of Antioch: a Commentary on the Letters of Ignatius of Antioch, Philadelphia 1985
Spanoudakis K., Icarius Jesus Christ? Dionysiac Passion and Biblical Narrative in Nonnus’ Icarius Episode (Dion. 47, 1-264), “Wienner Studien” 120 (2007)
Tertullianus, Ad martyras, ed. E. Dekkers, CCL 1, Turnhout 1954, 4, transl. S. Thelwall, ANF 3, Grand Rapids 1980
Tertullianus, Apologeticum, ed. E. Dekkers, CCL 1, 169, transl. S. Thelwall, ANF 3
Tertullianus, De baptismo, ed. J.G.Ph. Borleffs, CCL 1, 290, transl. S. Thelwall, ANF 3
Tertullianus, De pudicitia, ed. E. Dekkers, CCL 2, Turnhout 1954
The Acts of the Chrisitan Martyrs, ed. H. Musurillo, Oxford 1972
Thompson L.L., The Martyrdom of Polycarp: Death in the Roman Games, “The Jour¬nal of Religion” 82 (2002)
Wipszycka E., Prześladowania w Państwie Rzymskim, in: Męczennicy, ed. E. Wipszycka – M. Starowieyski, OŻ 9, Kraków 1991, 77-78
Wysocki M., Eschatologia okresu prześladowań na podstawie pism Tertuliana i Cypriana, Lublin 2010

Opublikowane : 2018-12-16


Kozłowski, J. (2018). Ornamenta sunt ista non vincula – paradoksalne przewartościowanie narzędzi tortur we wczesnochrześcijańskich pismach o męczeństwie. Vox Patrum, 63, 227-242. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3561

Jan M. Kozłowski 
Uniwersytet Warszawski  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

 


Inne teksty tego samego autora