Toxaris albo O przyjaźni Lukiana z Samosat - ideał czy parodia?


Abstrakt

Chociaż Toksaris Lukiana jest formalnie dialogiem, jego zawartość stanowi zbiór fantastycznych i sentymentalnych historii o przyjaźni, przedstawianych przez Greka Mnesipposa i Scytę Toksarisa w formie retorycznego agonu, mającego dowieść wyższości jednej z nacji. Interpretacja dialogu stanowi problem: może być on odczytywany jako utwór, który w rozrywkowej formie przekazuje pochwałę tradycyjnej przyjaźni, lub też jako typowa dla Lukiana parodia, skierowana przeciwko sentymentalnym poglądom na męską przyjaźń, przedstawianym w romantycznych powieściach, legendach i mitach. W artykule tym sugeruję, że w Toksarisie Lukian posługuje się humorem przede wszystkim po to, aby podważyć powszechne stereotypy na temat Greków i „barbarzyńców”, a także pokazać nową formę przyjaźni – przyjaźń pomiędzy ludźmi dzielącymi podobne wartości, opartą na wspólnej paidei.


Słowa kluczowe

Lukian; Toksaris; przyjaźń

EPICURUS, Gnomologium Varicanum Epicureum, w: Epicuro, Opere, ed. G. Arrighetti, Turin 1973, 141-157, tłum. A. Krokiewicz: Sentencje, w: Epikur, Listy, maksymy i sentencje, De Agostini, Warszawa 2003, 101-121.
ARISTOTELES, Ethica Nicomachea, w: Aristotle, vol. XIX: Nicomachean Ethics, Loeb Classical Library 1926, tłum. D. Gromska: Etyka nikomachejska, w: Arystoteles, Dzieła wszystkie, t. 5, PWN, Warszawa 1996, 7-300.
ARISTOTELES, Ethica Eudemia, w: Aristotle, vol. XX: Athenian Constitution, Eudemian Ethics, Virtues and Vices, Loeb Classical Library 1935, tłum. W. Wróblewski: Etyka eudemejska, w: Arystoteles, Dzieła wszystkie, t. 5, PWN, Warszawa 1996, 385-493.
ARISTOTELES, Magna Moralia, w: Aristotle, vol. XVIII: Metaphysics 10-14, Oeconomica, Magna Moralia, Loeb Classical Library 1935, tłum. W. Wróblewski: Etyka wielka, w: Arystoteles, Dzieła wszystkie, t. 5, PWN, Warszawa 1996, 301-383.
LUCIANUS, Amores, w: Lucian, vol. I, Loeb Classical Library 1967, tłum. W. Madyda: Bogowie miłości, w: Lukian, Dialogi, t. III, Ossolineum-De Agostini, Wrocław 2006, 30-62.
LUCIANUS, Anacharsis, w: Lucian, vol. IV, Loeb Classical Library 1925, tłum. W. Madyda: Anacharsys albo O ćwiczeniach fizycznych, w: Lukian, Dialogi, t. III, Ossolineum-De Agostini, Wrocław 2006, 99-121.
LUCIANUS, Hermotimus, w: Lucian, vol. VI, Loeb Classical Library 1959, tłum. W. Madyda: Hermotimos albo O szkołach filozoficznych, w: Lukian, Dialogi, t. III, Ossolineum-De Agostini, Wrocław 2006, 246-301.
LUCIANUS, Scytha, w: Lucian, vol. VI, Loeb Classical Library 1959, tłum. W. Madyda: Scyta albo Opiekun państwowy, w: Lukian, Dialogi, t. III, Ossolineum-De Agostini, Wrocław 2006, 410-416.
LUCIANUS, Toxaris vel amicitia, w: Lucian, vol. V, Loeb Classical Library 1955, tłum. W. Madyda: Toksaris albo O przyjaźni, w: Lukian, Dialogi, t. III, Ossolineum-De Agostini, Wrocław 2006, 31-98.
PLATO, Lysis, w: Plato, vol. III: Lysis, Symposium, Gorgias, Loeb Classical Library 1983, tłum. J. Sowa: Platon, Lizys. O przyjaźni, „Collectanea Philologica” XI, Wyd. UŁ, Łódź 2008.
PLATO, Symposium, w: Plato, vol. III: Lysis, Symposium, Gorgias, Loeb Classical Library 1983, tłum. W. Witwicki: Uczta, w: Platon, Uczta, Eutyfron, Obrona Sokratesa, Kriton, Fedon, PWN, Warszawa 1988, 5-135.
PLUTARCHUS, Amatorius, w: Plutarch, Moralia, vol. IX, Loeb Classical Library 1961, tłum. Z. Abramowiczówna: Plutarch, Dialog o miłości erotycznej, w: Plutarch, Moralia, t. I, PWN, Kraków 1977, 309-371.
PLUTARCHUS, De amicorum multitudine, w: Plutarch, Moralia, vol. II, Loeb Classical Library 1928.
PLUTARCHUS, Qumodo adulator ab amico internoscatur, w: Plutarch, Moralia, vol. I, Loeb Classical Library 1927, tłum. M. Szarmach: Plutrach, Jak odróżnić pochlebcę od przyjaciela, Wyd. Naukowe UMK, Toruń 2015.
XENOPHON, Memorabilia, w: Xenophon, vol. IV: Memorabilia, Oeconomicus, Symposium, Apology, Loeb Classical Library 2013, tłum. L. Joachimowicz: Wspomnienia o Sokratesie, w: Ksenofont, Pisma sokratyczne, PWN, Kraków 1967, 17-237.
XENOPHON, Symposium, w: Xenophon, vol. IV: Memorabilia, Oeconomicus, Symposium, Apology, Loeb Classical Library 2013, tłum. L. Joachimowicz: Uczta, w: Ksenofont, Pisma sokratyczne, PWN, Kraków 1967, 241-297.
ANDERSON G., Studies in Lucian’s Comic Fiction, „Mnemosyne” Supplements 43, Brill, Leiden 1976.
BOMPAIRE J., Lucien ecrivain: imitation et creation, E. de Boccard, Paris 1958.
DAN A., Toxaris, 2008, Egkuklopa…deia Me…zonoj EllhnismoÚ, EÚxeinoj PÒntoj, http://www.ehw.gr/l.aspx?id=10764
DZIOB A. M., Aristotelian Friendship. Self-Love and Moral Rivalry, „Review of Metaphysics” 46 (1992-1993) 781-801.
HOCK R. F., An Extraordinary Friend in Chariton’s Callirhoe. The Importance of Friendship in the Greek Romances, w: Greco-Roman Perspectives on Friendship, ed. J. T. Fitzgerald, Society of Biblical Literature 43, Atlanta 1997, 145-162.
KONSTAN D., Friendship in the Classical World, Cambridge University Press 1997.
KONSTAN D., Friendship, Frankness and Flattery, w: Friendship, Flattery, and Frankness of Speech: Studies on Friendship in the New Testament World, ed. J. Fitzgerald, Brill, Leiden – New York – Köln 1996, 7-15.
JONES C. P., Culture and Society in Lucian, Harvard University Press, Cambridge, Mass. 1986.
KORUS K., Od retoryki do satyry greckiej. Lukian z Samosat, Wyd. PAN, Kraków 1988, Nauka dla Wszystkich, nr 423.
KORUS K., Lukian z Samosat, w: Literatura Grecji starożytnej, red. H. Podbielski, t. II, TN KUL, Lublin 2005, 270-293.
KUIN I., Being a Brbarian. Lucian and Otherness in the Second Sophistic, „Historisch Tijdschrift Groniek” 211 (2017) 131-143.
PERRY B. E., The Ancient Romances: A Literary-Historical Account of Their Origin, University of California Press, Berkeley 1967.
PERVO R. I., With Lucian: Who Needs Friends? Friendship in the Toxaris, w: Greco-Roman Perspectives on Friendship, ed. J. T. Fitzgerald, Society of Biblical Literature 43, Atlanta 1997, 163-180.
SCHACHTER M., Translating Friendship in the Circle of Marguerite de Navarre: Plato’s Lysis and Lucian’s Toxaris, w: Men and Women Making Friends in Early Modern France, eds. L. C. Seifert, R. M. Wilkin, Ashgate Publishing, Farnham 2015, 99-118.
SINKO T., Zarys historii literatury greckiej, t. II, PWN, Warszawa 1959.
SOWA J., Eros paidikos kontra miłość małżeńska w „Uczcie” i „Ekonomiku” Ksenofonta – początek starożytnego sporu, „Collectanea Philologica” 16 (2013) 21-33.
SOWA J., Eros paidikos kontra miłość do kobiety w „Dialogu o miłości erotycznej” Plutarcha i „Bogach miłości” Lukiana, „Collectanea Philologica” 17 (2014) 5-18.
SOWA J., Czas jako budowniczy i niszczyciel związków przyjaźni w Etyce nikomachejskiej Arystotelesa, w: Kategorie i funkcje czasu w ujęciu starożytnych, red. J. Czerwińska i in., Wyd. UŁ, Łódź 2009, 107-116.
SOWA J., Współdziałanie i współzawodnictwo w obrazie przyjaźni u Platona i Arystotelesa, w: Humanitas grecka i rzymska, red. R. Popowski, Wyd. KUL, Lublin 2005, 73-85
SWAIN S., Dio and Lucian, w: Greek Fiction, eds. J. R. Morgan, R. Stoneman, Routledge, London 1994, s. 166-180.
TAGLIABUE A., Heliodorus’ Reading of Lucian’s Toxaris, „Mnemosyne” 68 (2015) 1-23.
Pobierz


Opublikowane : 2019-07-02


Sowa, J. (2019). Toxaris albo O przyjaźni Lukiana z Samosat - ideał czy parodia?. Vox Patrum, 71, 447-474. https://doi.org/10.31743/vp.3978

Joanna Sowa  glauks@wp.pl
Uniwersytet Łódzki  Polska
https://orcid.org/0000-0002-6130-293X




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL