Proso w gastronomii antyku i wczesnego bizancjum



Abstrakt

The present article deals with some culinary applications of millet in Antiquity and Byzantine period, as demonstrated in select Greek and Roman literary sources (Athenaeus of Naucratis, Pedanius Dioscurides, Galen, Oribasius, Aetius of Amida, Alexander of Tralles, Symeon Seth, Geoponica, Byzantine lexi­ca, Cato, Columella, Antimus and Apicius). The authors of the article start their analysis with presenting two kinds of millet, which ancient and Byzantine people were familiar with, namely Latin – milium, i.e. broomcorn millet, Latin – panicum, i.e. foxtail millet. Subsequently, they demonstrate suitability of the cereals for bread baking. As result, they prove that millet bread was fairly popular and appreciated, even though Greek dietitians promoted the doctrine that millet was suitable for the purpose of bread production only in the time of scarcity of other, better quality grains. Accordingly, they specify various kinds of bread and describe diverse sorts of ov­ens (furnus, furniculus) it was baked in. The authors also write about one of the ancient desserts, occasionally made of millet flour, namely about libum. Then, the authors of the article discuss Roman puls, which were two kinds of foods eaten (instead of bread) by a considerable fraction of an­cient and Byzantine society and which could also be prepared from the analyzed cereal. The discussion is exemplified with some extant recipes. Ultimately, the authors of the study refer to the evidence left by medical writers (Galen, Oribasius, Aetius of Amida, Alexander of Tralles), as they discuss soups/ gruels and beverages prepared from millet, which were said to possess some medical values (and, as the sources re­veal, were profited from mostly to cure alimentary tract disorders).


Słowa kluczowe

antyczna i bizantyńska gastronomia; antyczna i bizantyńska medycyna; antyczne i bizantyńskie potrawy zbożowe; konsumpcja prosa zwyczajnego i włośnicy w starożytności i Bizancjum

Aetii Amideni Libri medicinales I-VIII, ed. A. Olivieri, I-II, Lipsiae – Berolini 1935-1950
Aetius Amidinus, Iatricorum lib.
Alcock J.P., Food in the Ancient World, Westport – London 2006
Alexander Trallianus, Therapeutica
Alexander von Tralles: Original-Text und Übersetzung nebst einer einleitenden Abhandlung: Ein Beitrag zur Geschichte der Medicin, I-II, Vienna 1878-1979
André J., L’alimentation et la cuisine à Rome, Paris 1961
Anthimi De observatione ciborum (Ad Theodoricum regem Francorum epistula), ed. E. Liechtenhan, Berolini 1963
Apicius, A Critical Edition with an Introduction and an English Translation of the Latin Recipe Text Apicius, Text and Commentary Ch. Grocock – S. Grainger, Totnes 2006; tłum. I. Mikołajczyk – S. Wyszomirski: Apicjusz, O sztuce kulinarnej ksiąg dzie¬sięć, Toruń 1998
Aristophanes, The Acharnians, The Knights, The Clouds, The Wasps, with the English Translation of B.B. Rogers, I, London – Cambridge Mass. 1967
Aristophanes, Vespae
Arnobii Adversus nationes libri VII, recensuit et commen¬tario critico instruxit A. Reifferscheid, Vindobonae 1875
Athenaei Naucratitae Dipnosophistarum libri XV, recensuit G. Kaibel, I-III, Lipsiae 1887-1890
Athenaeus, Deipnosophistae
Aulus Cornelius Celsus, De medicina
Berdowski P., Przysmaki Katona, czyli o najstar¬szych przepisach kulinarnych Rzymian, „Nowy Filomata” 3 (1998)
Braun T., Barley Cakces and Emmer Bread, w: Food in Antiquity, ed. J. Wilkins, D. Harvey, M. Dobson, Exeter 1999
Cassianus Bassus, Geoponica
Cato Marcius Porcius, De agri cultura
Columella, Res rustica
Corpus Hippocraticum, por. V. Nutton, Ancient Medicine, London – New York 2007
Cubberley A., Bread – Baking in Ancient Italy. Clibanus and Sub Testu in the Roman World: Further Thoughts, w: Food in Antiquity, ed. J. Wilkins, D. Harvey, M. Dobson, Exeter 1999
Cutris R.I., Ancient Food Technology, Leiden – Boston – Köln 2001
Dalby A., Food in the Ancient World from A to Z, London, New York 2003
Dalby A., Siren Feasts. A History of Food and Gastronomy in Greece, London – New York 1996
Dalby A. – Grainger S., The Classical Cookbook, London 2000
Dioscurides Pedanius, De materia medica lib.
Faas P., Around the Roman Table, trans. S. Whiteside, Chicago – London 2005
Forbes R.J., Studies in Ancient Technology, III, Leiden 1965
Galeni De sanitate tuenda libri VI, De alimentorum facultatibus libri III, De bonis malisque sucis liber, De victu attenuante liber, De ptisana liber, Lipsiae – Berolini 1923
Galenus, De alimentorum facultatibus lib.
Galeni In Hippocratis de victu acutorum commentaria, ed. G. Helmreich, Lipsiae 1914
Galenus, De rebus boni malique suci libellum
Geoponica sive Cassiani Bassi Scholastici de re rustica eclogae, recensuit H. Beckh, Lipsiae 1895
Grant M., Roman Coockery. Ancient Recipes for Modern Kitchens, London 2002
Griffith M., Horsepower and Donkeywork: Equids and the Ancient Greek Imagination, CPh 3 (2006)
Grocock Ch. – Grainger S., Introduction, w: Apicius, A Critical Edition with an Introduction and an English Translation of the Latin Recipe Text Apicius, Text and Commentary Ch. Grocock – S. Grainger, Totnes 2006; tłum. I. Mikołajczyk – S. Wyszomirski: Apicjusz, O sztuce kulinarnej ksiąg dzie¬sięć, Toruń 1998
Hieronymus, Epistula
Hill S. – Bryer A., Byzantine Porridge Tracta, Trachanás and Trahana, w: Food in Antiquity, ed. J. Wilkins, D. Harvey, M. Dobson, Exeter 1999
Hippocrates, De diaeta
Horace, Satires, Epistles and Ars Poetica, with an English Translation by H.R. Fairclough, London – Cambridge 1961
Kokoszko M. – Rzeźnicka Z. – Jagusiak K., Health and Culinary Art in Antiquity and Byzantium in the Light of „De re coquinaria”, „Studia Ceranea” 2 (2012) 145-164
Lucius Apuleius, Metamorphoses
Lucius Junius Moderatus Columella, Res rustica
Marcus Terentius Varro, De lingua latina, ed. Varro, On the Latin language, with an Engish Translation by R.G. Kent, I, London – Cambridge 1958
Oribasii Collectionum medicarum reliquiae, ed. I. Raeder, I-IV, Lipsiae – Berolini 1928-1933
Oribasii Synopsis ad Eustathium. Libri ad Eunapium, ed. I. Raeder, Lipsiae – Berolini 1926
Ovid’s Fasti, with an English Translation by Sir J.G. Frazer, London – Cambridge 1959
Pedanii Dioscuridis Anazarbei De materia medica libri quinque, ed. M. Wellmann, I-III, Berolini 1906-1914
Physici et medici Graeci minores, II, Amsterdam 1963
Pliny, Natural History, with an English Translation in Ten Volumes, transl. H. Rackham, London – Cambridge 1938-1963
Polybii Historiae, editionem a L. Dindorfio curatam retractavit T. Büttner-Wobst, I-V, Lipsiae 1889-1905
Porci Catonis M., De agri cultura liber, rec. H. Keil, Lipsiae 1895
Publius Ovidius Naso, Fasti
Quintus Horacius Flaccus, Satirae
Schmidt M., Hesychii Alexandrini Lexicon, I-V, Ienae 1858-1868
Simeon Sethus, Syntagma de alimentorum facultatibus, ed. B. Langkavel: Simeonis Sethi Syntagma de alimentorum facultatibus, Lipsiae 1868
Solomon J., Tracta: A Versatile Roman Pastry, „Hermes” 106 (1978) 539-556
Sparkes B.A., The Greek Kitchen, „Journal of Hellenic Studies” 82 (1962)
Strabon, Géographie, t. 2: Livres III-IV, Paris 1966; t. 3: Livres V-VI, Paris 1967
The Homeric Hymns and Homerica, with an English Translation by H.G. Evelyn-White, London – Cambridge 1959
Thurmond L.D., A Handbook of Food Processing in Classical Rome, Leiden – Boston 2006
Titus Maccius Plautus, Mostellaria, ed. Nixon, III, London – Cambridge 1957
Titus Maccius Plautus, Pseudolus, ed. Plautus, with an English Translation by P. Nixon in Five Volumes, IV, London – Cambridge 1959
Wilkins J.M. – Hill S., Food in the Ancient World, Malden – Oxford – Victoria 2006
Winniczuk L., Chleb u starożytnych Greków i Rzymian, „Meander” 5 (1950)
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Rzeźnicka, Z., & Kokoszko, M. (2018). Proso w gastronomii antyku i wczesnego bizancjum. Vox Patrum, 59, 401-419. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/4051

Zofia Rzeźnicka 
Uniwersytet Łódzki  Polska
Maciej Kokoszko 
Uniwersytet Łódzki  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL

 

 


Inne teksty tego samego autora