Ausonius’ cento nuptialis as an example of the ancient Latin cento

Tatiana Krynicka

Uniwersytet Gdański


The term „cento” comes from the Latin cento, which means „a cloak made of patches,” „patchwork,” as the Greek does. Poems of Homer and Vergil were favorite sources for the ancient cento poets, who rearranged their frag­ments into totally different stories. The oldest preserved Latin cento is the tragedy „Medea” composed by Hosidius Geta from the fragments of Vergilian poetry circa 200 AD. We know, however, about other centos having been written before that date. Altogether, sixteen Virgilian and one Ovidian cento have been preserved. Thirteen of them, including the earliest and the latest of all extant Latin centos, are contained in the Codex called Salmasianus. Since the terminus ante quem for this manuscript is 534 AD, we assume that all preserved centos have been written between 200 AD, the broadly acknowledge date for Medea, and 534 AD. Ancient Virgilian centos mainly deal with well-known classical myths (8 of 13). Four of them have Christian themes, two treat trivial matters of everyday life, two are wedding-poems. The involvement of Decimus Ausonius Magnus (ca 310-394), a renowned teacher, rhetorician and poet, with the cento is not limited to being the author of a Virgilian cento, which he composed as a response to a similar poem by the Emperor Valentinian I (321-375). Ausonius is the only ancient author we know to have described cento in more detail and to have laid down the rules of the genre. In the introductory letter to the Cento nuptialis, addressed to his friend Axius Paulus, Ausonius maintains that verses of an original text, taken over to the cento, may be divided at any of the caesurae which occur in hexameter. No section longer than one line and a half should be taken over. The quotation may not be changed, although its meaning may change according to the new context. Ausonius compares activity of the cento poets to playing the game of stomachion. Doing so he emphasizes unity within cento and its playfulness as the particularly important traits of the genre. Ancient authors usually followed the technical rules put forth by Ausonius, although not all of them would have agreed with him about the similarity between writing a cento and playing a game. While some twentieth century scholars had treated cento with undeserved contempt, the research of the last decades has given it its honour back. Centos still require our attention, especially that, through their analysis, we may try to obtain a more faithful portrait of the well educated ancient reader. This reader knew his Virgil by heart, worshipped Virgil as the divinely inspired prince of Latin poetry, and preferred Virgil’s words to his own when he ventured to describe his world.


Ausonius, cento

Adams J.N., Ausonius „Cento nuptialis” 101-131, „Studi Italiani di Flologia Classica” 53 (1981) 199-215
Adams J.N., The Latin sexual vocabulary, London 1982
Albrecht M. von, A history of Roman literature from Livius Andronicus to Boethius, vol. 2, Leiden 1997
Alfieri A.M., La tecnica compositiva nel centone di Eudocia Augusta, „Sileno” 14 (1988) 137-156
Anthologia latina, ed. A. Riese, I/2, Leipzig 1906
Anthologia Latina, ed. D.R. Shackleton Bailey, Stuttgart 1982
Apuleius, Metamorphoses
Augustinus, De civitate Dei
Ausonius, Cento nuptialis
Ausonius, Epicedion in patrem
Ausonius, Gratiarum actio
Ausonius, Liber protrepticus ad nepotem Ausonium
Ausonius, Praefationes variae
Bas¬sus C., De metris, ed. H. Keil: Grammatici Latini, VI/2, Leipzig 1880
Bayless M., Parody in the Middle Ages: the Latin tradition, Michigan 1996
Berardi¬no A. Di, NDPAC I 988-989
Bright D.F., Theory and practice in the Vergilian Cento, „Illinois Classical Studies” 9 (1984)
Burnier A., Démonter Virgile et bâtir un classique: le „Centon nuptial” d’Ausone comme jeu de re-construction, „Ítaca” 21 (2005)
Carbone G., Il Centone de Alea, Napoli 2002
Cato, De agri cultura
Cesjusz Bassus, De metris, ed. Keil: Grammatici Latini
Cieślikowska T., Tekst literacki wobec tekstu wzorca, w: tejże, W kręgu genologii, intertekstualno¬ści, teorii sugestii, Warszawa – Łódź 1995
Columella, De re rustica
Crusius O., RE III
Curtius E.R., Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, tłum. A. Borowski, Kraków 1997
Cytowska M. – Szelest H., Literatura rzymska. Okres augustowski, Warszawa 1990
Cytowska M. – Szelest H., Literatura rzymska. Okres cesarstwa, Warszawa 1992
Dane N., The Medea of Hosidius Geta, „Classical Journal” 46 (1950)
Desbordes F., Le Corps Étranger. Notes sur le centon en général et la Médée d’Hosidius Geta en particulier, w: tenże, Argonautica. Trois études sur l’imitation dans la littérature antique, Brussels 1979, 83-103
Diogenes Laertios, Vitae philosophorum
Diomedes, Ars grammatica II, ed. Keil: Grammatici Latini
Ehrling S., De inconexis continuum. A study of the late antique Latin wedding centos, Göteborg 2011
Erazm z Rotterdamu, Opera omnia, vol. 2, Hildesheim 1961
Evelyn White H.G., Ausonius, I, Cambridge 1951
Frontinus, Strategemata
Głowiński M., Komunikacja literacka jako sfera napięć, w: tegoż, Style odbioru. Szkice o komunikacji literackiej, Kraków 1977
Green R.P.H., Il centone di Proba e la poesia centonaria la¬tina, Roma 1909
Green R.P.H., Proba’s Cento: its date, purpose and recep¬tion, CQ 45 (1995) 551-563
Green R.P.H., Proba’s Introduction to her Cento, CQ 47 (1997) 548-559
Hardy P.R., Polyphony or Babel? Hosidius Geta’s „Medea” and the poetics of the Cento, w: Severan Culture, ed. S. Swain – S. Harrison – J. Elsner, Cambridge 2007
Hieronymus, Epistula
Ireneusz z Lyonu, Adversus haereses
Isidorus Hispalensis, De viris illustribus, PL 83
Isidorus Hispalensis, Sententiae
Kocur M., We władzy teatru. Aktorzy i widzowie w antycznym Rzymie, Wrocław 2005
Krynicka T., Auzoniuszowe „Parentalia”: charakter i kompozycja zbiorku, VoxP 28 (2008) t. 52/1, 549-561
Livius, Ab urbe condita
Marcjalis, Epigrammata
Mariusz Wiktoryn, Ars grammatica III 1, ed. Keil: Grammatici Latini
McGill S., Virgil recomposed. The mythological and secular centos in antiquity, New York 2005
Moretti P.F., Tragedy outside tragedy: Hosidius Geta’s Virgilian cento „Medea”. With some observations on its possible Nachleben, „Mo¬saïque” 1 (2009) 1-25
Pastorino A., Opere di Decimo Magno Ausonio, Torino 1971
Patrologia, ed. A. Di Berardino – J. Quasten, Casale 1978
Petronius, Satyricon, por. tłum. M. Brożek: Petroniusz, Satyryki, BN II 154, Wrocław – Warszawa 1968
Plezia M., Słownik łacińsko-polski, II, Warszawa 1998
Proba, Cento Vergilianus
Prudencjusz, Wieńce męczeńskie (Peristephanon). Przedsłowie, Epilog, tłum. M. Brożek, wstęp i oprac. M. Starowieyski, Kraków 2006
Quintilianus, Institutio oratoria
Rankin H.D., Sophists, socratics and cynics, New Jersey 1983
Riese A., Anthologia Latina sive poesis Latinae supplementum, ed. F. Bue¬cheler – A. Riese, Leipzig 1894
Schelkle K.H., RACh II 972-973
Seneca, Epistulae ad Lucilium
Sivan H., Anician women, the Cento of Proba and aristocratic conversion in the fourth century, VigCh 47 (1993) 140-157
Skwara E., Historia komedii rzym¬skiej, Warszawa 2001
Słapek D., Prostytucja grobowa w Rzymie. Sacrum czy profanum?, „Res Historica” 14 (2002)
Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, wyd. 2, Wrocław – Warsza¬wa 1989
Springer C.P.E., The Gospel as epic in late antiquity. The „Paschale carmen” of Sedulius, Leiden 1988
Strzelecki W., Zarys metryki łacińskiej, w: Metryka grecka i łacińska, red. M. Dłuska, Wrocław 1959
Szelest H., „Sylwy” Stacjusza, Wrocław 1971
Tertullianus, De praescriptione haereticorum
The Works of Ausonius, edited with introduction and commentary by R.P.H. Green, Oxford 1991
Theocritus, Idyllia, tłum. A. Sandauer: Teokryt, Sielanki, Warszawa 1973
Tuwin J., Pegaz dęba, Warszawa 2006
Usher M.D., Homeric stitchings: the Homeric Centos of the Empress Eudocia, Lanham 1998
Usher M.D., Prolegomenon to the Homeric Centos, „The American Journal of Philology” 118 (1997) 305-321
Waltzing J.P., Étude historique sur les corporations professionnelles chez les Romains depuis les origines jusqu’ à la chute de l’Empire d’Occident, II : Les collèges professionnels considèrés comme institutions officielles, Louvain 1896
Wiedermann T.F.J., Adults and children in the Roman Empire, London 1989
Wieniawa-Długoszowski B., Moja para, w: T. Wittlin, Szabla i koń. Gawęda o Wieniawie, Łomianki 2010
Wilken R.L., The Homeric cento in Irenaeus, „Adversus haereses” I 9, 4, VigCh 21 (1967) 25-33
Zarzycka-Stańczak K., „Idem aliter”. Przybliżenia owidiańskie, Lublin 1999
Zarzycka-Stańczak K., „Iterum digna legi”. Przybliżenia wergiliańskie, Lublin 1995
Ziolkowski J.M. – Putnam M.C.J., The Vergilian Tradition: the first fifteen hundreed years, Yale 2008
Aвcoний, Cтиxoтвopeния, peд. M. Гacпapoв, Mocквa 1993
Брокгауз Ф.А. – Ефрон И.А., Энциклопедический словарь, Сaнкт-Пeтepбypг 1890-1907
Рузина Е.Г., „Центон” Фальтонии Пробы (вергилианские стихи и христианские темы), Античный мир и археология” 3 (1977) 46-63
Cepгeeнкo M., Жизнь Дpeвнeгo Pимa, Caнкт-Пeтepбypг 2000


Krynicka, T. (2012). Ausonius’ cento nuptialis as an example of the ancient Latin cento. Vox Patrum, 57, 359–378.

Tatiana Krynicka 
Uniwersytet Gdański


Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.



Most read articles by the same author(s)

1 2 3 > >>