Heretycki szał czy recepcja cesarskiego prawodawstwa w polityce religijnej królów wandalskich? Codex Theodosianus XVI a Edictum Hunirici


Abstrakt

Wiedzy o polityce religijnej królów wandalskich dostarczają wyłącznie wrogie Wandalom źródła, pisane przez wyznawców nicejskiej ortodoksji. Źródła proweniencji ariańskiej z tego okresu nawet jeżeli istniały nie zachowały się. Zachowane źródła koncentrują się na drastycznych często formach prześladowań i narzucania siłą herezji ariańskiej. Powodem bezwzględności wandalskich monarchów miała być, zdaniem autorów źródeł, dzikość barbarzyńców i fanatyczny szał typowy dla heretyków. Porównanie prawodawstwa cesarskiego z działaniami Wandalów, a szczególnie z jedynym zachowanym aktem prawnym jakim jest Edykt Huneryka pozwala ukazać działania te w innym aspekcie. Wandalscy królowie dość wiernie przejmowali i naśladowali metody zwalczania herezji zalecane w prawodawstwie rzymskim. Wiedzy o tym prawodawstwie dostarczać mogli zarówno rzymscy urzędnicy administracji królewskiej, jak i rzymskie środowiska ariańskie współpracujące z Wandalami. Król Huneryk w swoim edykcie bezpośrednio wskazuje prawa wydawane przez cesarzy jako podstawę wydanych przez niego regulacji prawnych skierowanych przeciw wyznawcom nicejskiej ortodoksji.  Dokładniejsza analiza występujących podobieństw może być ważnym przyczynkiem do badań nad szerokim wykorzystywaniem rzymskiej administracji i prawa w królestwach barbarzyński na terenach zachodniego cesarstwa rzymskiego.


Słowa kluczowe

polityka religijna; królestwo Wandalów w Afryce; prześladowania religijne; romanizacja

Chronica Gallica, Gallische Chroniken, ed. J.-M. Kötter – C. Scardino, Paderborn 2017.
Codicis Theodosiani, Liber sextus decimus, Synodi et collectiones legum 7, opr. M. Ożóg – M. Wójcik, tł. A. Caba, Kraków 2014.
Hydatius, Chronica, Chronik des Hydatius, Fortführung der spanischen Epitome, ed. J.-M. Kötter – C. Scardino, Paderborn 2019.
Isidorus Hispalensis, Historia de regibus Gothorum, Wandalorum et Sevorum, MGH Auctores Antiquissimi 11, ed. T. Mommsen, Berolini 1894.
Laterculus Regum Vandalorum et Alanorum, ed. M. Becker – J.-M. Kötter, Paderborn 2016.
Paulus Orosius, Historiarum adversus paganos libri VII, Histoires (Contre les Païens), t. 3/7, ed. M.P.A. Lindet, Paris 1991.
Procopius Caesariensis, De bello Vandalico I-II, w: Procopii Caesariensis opera omnia, t. 1, ed. J. Haury, Lipsiae 1952, s. 305-572.
Prosper Tiro, Chronica, ed. M. Becker – J.-M. Kötter, Paderborn 2016.
Victor Vitensis, Historia persecutionis Africanae provinciae sub Geiserico et Hunirico regibus Wandalorum, MGH, Auctores Antiquissimi III/1, ed. C. Halm, Berolini 1879.
Bralewski S., Symmachia cesarstwa rzymskiego z Bogiem chrześcijan, t. 1, Łódź 2018.
Castritius H., Die Vandalen. Etappen einer Spurensuche,Stuttgart 2007.
Howe T., Vandalen, Barbaren und Arianer bei Victor von Vita, Frankfurt am Main 2007.
Keunitschvon R., Die Münzprägung der Vandalischen Könige, w: Erben des Imperiums in Nordafrika. Das Königreich der Vandalen, red. C. Hattler, Karlsruhe 2009, s. 218-219.
Meier M., Geschichte der Völkerwanderung. Europa, Asien und Afrika von 3. bis zum 8. Jahrhundert n. Chr., München 2019.
Merrills A. – Miles R., The Vandals, Chichester 2010.
Modéran Y., Les Vandales et l’Empire Romain, Arles 2014.
Spychała D., Cesarze rzymscy a arianizm, od Konstantyna Wielkiego do Teodozjusza Wielkiego (312-395), Poznań 2007.
Stachura M., Heretycy, schizmatycy i manichejczycy wobec cesarstwa rzymskiego (lata 324-428, wschodnia część imperium), Kraków 2000.
Steinacher R., Die Vadalen. Aufstieg und Fall eines Barbarenreiches, Stuttgart 2016.
Strzelczyk J., Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa 2005.
Vössing K., Das Königreich der Vandalen. Geiserichs Herrschaft und das Imperium Romanum, Darmstadt 2014.
Vössing K., Victor von Vita. Kirchenkampf und Verfolgung unter den Vandalen in Africa. Herausgegeben, eingeleitet und übersetzt von Konrad Vössing, Darmstadt 2011.
Wilczyński M., Gejzeryk i „czwarta wojna punicka”, Oświęcim 2016.
Wilczyński M., Królestwo Swebów – regnum in extremitate mundi, Kraków 2011.
Wilczyński M., Polityka wyznaniowa jako ważny element polityki wewnętrznej i zewnętrznej władców wandalskich i swebskich. Próba porównania, w: Rzymianie i barbarzyńcy. Religia – polityka – kultura, red. T. Wolińska – M. Ożóg – K. Kollinger, Rzeszów 2019, s. 149-167.

Opublikowane : 2020-09-15


Wilczyński, M. (2020). Heretycki szał czy recepcja cesarskiego prawodawstwa w polityce religijnej królów wandalskich? Codex Theodosianus XVI a Edictum Hunirici. Vox Patrum, 75, 527-538. https://doi.org/10.31743/vp.5746

Marek Wilczyński  wilczynski.m@wp.pl




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.