Kosmos i jego bogowie według Pistis sophia IV 136



Abstrakt

Der Gegenstand des Artikels ist die Analyse des kurzeń kosmogonischen Mythos in Pistis Sophia IV 136. Am Anfang prasentiert die Autorin den Inhalt des Mythos und unterscheidet zwei Hauptmotive. Das erste stellt den Zusammenbruch Sabaoths und seiner Archonten (die urspriinglich zum Kónigreich des Lichts gehórten Geister) dar. Das zweite zeigt die Gestaltung des Kosmos durch Gott Jeu ais Gefangnis fur gefallene Geister. Die Autorin zeigt den gnostizischen/gnostischen Motiv der Archonten mit der Geschichte von gefallenen Engeln, die in der Form von Midrasch zu Genesis 6, 2-4 im athiopischen Buch Hennoch entwickeln wurde. Dann richtet sie die Aufmerk-samkeit auf die im Mythos enthaltenen astrologischen Fragen, wie die Wirkung des Schicksals (heimarmene), die Berufung der planetari- schen Gótter - Kronos (Saturn), Ares (Mars), Hermes (Merkur), Aphrodite (Ven- us) und Zeus (Jupiter) und auch der Kalender. In der Frage des Kalenders erklart sich die Verfasserin fur die Anschauung von Benno Przybylski, dargestellt im Auf- satz The Role of Calendrical Data in Gnostic Literaturę, VigCh 34 (1989) 56-70, daB die agyptische Zeitrechnung in Pistis Sophia angenommen worden ist. Ihrer Mei- nung nach zeugen davon die Zahlen: 360 Archonten und 5 planetarische Gótter (den 5 agyptischen Góttem entsprechen 5 epagomenale Tage), was die Ziffer 365 gibt, also die Zahl der Tage im agyptischen Jahr. Die Verfasserin behauptet, daB die Annahme des agyptischen Kalenders verdeutlicht, warum in dieser Erzahlung zwei Planeten - Mond und Sonne - unbeachtet bleiben.


Słowa kluczowe

Pistis sophia; kosmos

A Coptic Dictionary, compiled W.E. Crum, Oxford 1979
A Greek-English Lexicon, compiled by H.G. Liddell - R. Scott, Oxford 1958
Ameisenowa Z., Animal-Headed Gods, Evangelists, Saints and Righteous Men, „Journal of the Warburg and Courtauld Institutes” 12 (1949)
Apokryfy Nowego Testamentu: Ewangelie apokryficzne, cz. 1, red. M. Starowieyski, Kraków 2003
Apokryfy Starego Testamentu, Warszawa 2000
Arnold C.E., Returning to the Domain of the Powers: „Stoicheia” as Evil Spirits in Galatians 4:3, 9, „Novum Testamentum” 38 (1996) 55-76
Arystoteles, Phisica
Augustyn, De Genesi ad litteram
Bousset W., Hauptprobleme der Gnosis, Gottingen 1973
Bultman R., Primitive Christianity in its contemporary setting, New York 1959
Cicero, De divinatione
Cicero, De natura deorum
Corpus Hermeticum, texte etabli par A.D. Nock, 1.1, Paris 1978
Cumont F., Astrology and Religion among the Greeks and Romans, New York 1912
Diogenes Laertios, De vita philosophorum, tłum. K. Leśniak: Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, Warszawa 1988
Eliade M., Mit wiecznego powrotu, tłum. K. Kocjan, Warszawa 1998
Euzebiusz, Demonstratio evangelica
Evangelium Veritatis, NHC I 2:, Teksty z Nag Ham- madi, z jęz. kopt. tłum. A. Dembska - W. Myszor, PSP 20
Fragmenta Hesiodica, ed. Mercelbach-West, Oxford 1967
Glasson T.F., Greek Influence in Jewish Eschatology, London 1961
Graves R. - Patai R., Mity hebrajskie: Księga Rodzaju, tłum. R. Gromacka, Warszawa 1993
Greswell E., Origines Kalendariae Hellenicae: or the History of the Primitive Calendar among the Greeks, vol. 6, Oxford 1862
Harper W.R., The Sons of God and the Daughter of Men: Genesis VI, „The Biblical World”, 3 (1894)
Hendel R.S., Of Demigods and the Deluge: Towards on Interpretation of Genesis 6:1-4, JBL 106 (1987)
Hendel R., The Nephilim were one the Earth: Genesis 6,1-4 and its Ancient Near Eastern Context, w: The Fali of the Angels, ed. Ch. Auffarth - L.T. Stuckenbruck, Leiden 2004,11-33
Hieronim, In Isaiam
Poerster W., Die Gnosis, Bd. 1, Zurich 1969
Greenfield J.C. - Stone M.E., 'The Books of Enoch’ and the Traditions of Enoch, „Numen” 24 (1979) 89-103
Hodge M.J., Gnostic Liberation from Astrological Determinism: Hipparchon ‘Trepidation’ and the Breaking of Fate, VigCh 51 (1997) 359-373
Irenaeus, Adversus haereses
Kahn Ch.H., Religion and Natural Philosophy in Empedocles’ Doctrine of the Soul, w: Essays in Ancient Greek Philosophy, ed. J.P. Anton - G.L. Kustas, Albany 1971
Kakosy L., Decans in Late-Egyptian Religion, „Oikumene” 3 (1982)
Kierul J., Ład świata: od kosmosu Arystotelesa do wszechświata wielkiego wybuchu, Warszawa 2007
Komorowska J., Apologia teorii astrologicznej w Firmikusa Maternusa „Metheseos libri octo”, „Meander” 53 (1998)
Kuntzman R., Le symbolisme des jumeaux Proche-Orient ancien: naissance, fonction et evolution d’un symbole, Paris 1983
Laisegang H., Die Gnosis, Leipzig 1924
Lee J.Y., Interpreting the Demonie Powers in Pauline Thought, „Novum Testamentum” 12 (1970) 54-69
MacDermont V., Jntroduction, w: Pistis Sophia, ed. by C. Schmidt, transl. and notes by V. MacDermot (NHS 9), Leiden 1978
Meijering E.P., God Cosmos History: Christian and Neo-Platonic Views on Divine Revelation, VigCh 28 (1974) 248-276
Myszor W., Pistis Sophia, w: M. Starowieyski, Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa Wschodu, Warszawa 1999
Myszor W., Stwórca świata i szatan w pismach gnostyków, w: Demonologia w nauce Ojców Kościoła, ŹMT 17
Nag Hamadi Codex, ed. B. Layton, Leiden 1989
Neugebauer O., The History of Ancient Astronomy: Problems and Methods, „Journal of Near Eastem Studies” 4 (1945) 1-38
Nickelsburg G.W.E., Apocaliptic and Myth in 1 Enoch 6-11, JBL 96 (1977) 383-405
Origenes, Contra Celsum
Origenes, In Ezechielem hom.
Ovidius, Tristiae
Philo Judaeus, De decalogo
Philo Judaeus, De vita contemplativa
Podręczny słownik koptyjsko-polski, oprac. A. tembska - W. Myszor, Warszawa 1996
Przybylski B., The Role of Calendarical Date in Gnostic Literature, VigCh 34 (1980)
Reale G., Historia filozofii starożytnej, t. 3, Lublin 1999
Reale G., Historia filozofii starożytnej, tłum. E.I. Zieliński, t. 5, Lublin 2002
Rubinkiewicz R., „Duchy zamknięte w więzieniu”: interpretacja 1P 3, 19 w świetle Hen 10, 4, 12, RTK 28 (1981) z. 1, 77-86
Rubinkiewicz R., Eschatologia Hen 9-11 a NT, Lublin 1984
Rudolph K., Gnoza: istota i historia późnoantycznej formacji religijnej, tłum. G. Sowiński, Kraków 1998
Show I. - Nicholson P., The Dictionary of Ancient Egypt, New York 2003
Siwek P., Wstęp, w: Arystoteles, O niebie, tłum., wstępem i komentarzem opatrzył P. Siwek, Warszawa 1980
Słownik grecko-polski, red. Z. Abramowiczówna, t. 3, Warszawa 1962
Sołtysiak A., Bogowie nocy: motywy astralne w religiach starożytnej Mezopotamii, Kraków 2003
Szram M., Duchowy sens liczb w alegorycznej egzegezie aleksandryjskiej (II-V w.), Lublin 2001
Tertullianus, Contra Valentinianos
Testamentum Salomonis, tłum. F.C. Conybeare: Testament of Salomon, „The Jewish Quarterly Review” 11 (1898)
The Books ofJeu and the untitled Text in the Bruce Codex, ed. C. Schmidt, transl. and notes by V. MacDermont, NHS 13, Leiden 1978
Varro, De natura rustica
Welburn A.J., Reconstructing the Ophite Diagram, „Novum Testamentum” 23 (1981) 261-287
Welburn A.J., The Identity ofthe Archonts in the „Apocryphon Johannes”, VigCh 32 (1978)
Wright J.E., The Early History of Heaven, Oxford 2002
Zmorzanka A.Z., Lucyfer, PEF VI 556-557
Zmorzanka A.Z., Pistis Sophia, PEF 8, Lublin 2007
Pobierz

Opublikowane : 2008-03-10


Zmorzanka, A. (2008). Kosmos i jego bogowie według Pistis sophia IV 136. Vox Patrum, 52(2), 1355-1369. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/6508

Anna Zmorzanka 
Katolicki Uniwersytet Lubelski  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.