The Widow in the Gospel of Luke as a Symbol of the Church in the Latin Tradition

Krzysztof Bardski

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa , Poland

Abstract

The article analyzes ancient and medieval interpretations of the figure of the widow in the Gospel of Luke in the tradition of the Western Church. From Ambrose (+397), through Bede the Venerable (+735), to the compilation Glossa Ordinaria (twelfth century), the figure of the widow was mostly associated with Ecclesia, or the Church. The following research problems were addressed in the course of the deliberation: How does the biblical text suggest such an association? What potential symbol-forming motifs of the biblical text lead to this association, and what are the further implications? What was the interpretative procedure of the commentators of that time, which led to the creation of such symbolism? And finally, to what extent can it be inspiring for the modern audience? The widow Anna, who longs with hope to see God's face (Lk 2:36-38), the widow of Zarephath of Sidon, who is threatened with starvation (Lk 4:25-26), the widow of Nain, who suffers from the death of her son (Lk 7:11-17), the widow persistently begging the judge to intercede for her (Lk 18:1-8) and the widow throwing two pennies into the treasury (Lk 21:1-4) portray the Church looking with hope for the resurrection in the last times, receiving the spiritual nourishment of the Body of the Lord, trusting in the power of Christ, who restores life to her spiritually dead sons, persistently praying to God and basing her entire existence on Him.

Keywords:

widow, Church, symbolism, allegorical interpretation, Latin Tradition

Alcuinus, Contra Elipandum. Epistola Albini Magistri ad Elipandum Toletanum Episcopum, Cohortatoria in catholica fide, PL 101, 231-270.

Ambrosius Mediolanensis, De viduis, PL 16, 233-262.

Ambrosius Mediolanensis, Expositio Evangelii secundum Lucam, ed. M. Adriaen, CCL 14, Turnhout 1957, tł. W. Szołdrski, Ambroży, Wykład Ewangelii według świętego Łukasza, PSP 16, Warszawa 1977.

Anselmus Laudunensis et schola, Glossa Ordinaria, w: Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. M. Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018, w: http://gloss-e.irht.cnrs.fr/index.php (dostęp: 18.03.2022).

Augustinus Hipponensis, Confessiones, ed. L. Verheijen, CCL 27, Turnhout 1981, tł. Z. Kubiak, Augustyn, Wyznania, Warszawa 1987.

Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos, ed. E. Dekkers – J. Fraipont, CCL 38-40, Turnhout 1956, tł. J. Sulowski, Augustyn, Objaśnienia Psalmów, PSP 37-42, Warszawa 1986.

Augustinus Hipponensis, In Ioannis Evangelium tractatus, ed. A. Mayer, CCL 36, Turnhout 1954, tł. W. Szołdrski – W. Kania, Augustyn, Homilie na Ewangelię świętego Jana, PSP 15, Warszawa 1977.

Augustinus Hipponensis, Quaestiones Evangeliarum, ed. A. Mutzenbecher, CCL 44B, Turnhout 1980.

Augustinus Hipponensis, Sermones de Scripturis, 1-50: Discorsi 1. Sul Vecchio Testamento, ed. B. Bellini – F. Cruciani – V. Tarulli, OSA 29, Milano 1979; 51-85: Discorsi 2. Sul Nuovo Testamento, ed. L. Carrozzi, OSA 30/1, Milano 1982; 86-116: Discorsi 2. Sul Nuovo Testamento, ed. L. Carrozzi, OSA 30/2, Milano 1983; 117-150: Discorsi 3. Sul Nuovo Testamento, ed. M. Recchia, OSA 31/1, Milano 1990; 151-183: Discorsi 3. Sul Nuovo Testamento. ed. M. Recchia, OSA 31/2, Milano 1990.

Beda Venerabilis, Allegorica expositio in Samuelem, ed. D. Hurst, CCL 119 Turnhout 1962, 1-272.

Beda Venerabilis, Homiliae, ed. D. Hurst, CCL 122, Turnhout 1955, s. 1-378.

Beda Venerabilis, In Evangelium S. Lucae, ed. D. Hurst, CCL 120, Turnhout 1960, s. 5-425.

Beda Venerabilis, In Evangelium S. Marci, ed. D. Hurst CCL 120, Turnhout 1960, s. 431-648.

Caesarius Arelatensis, Sermones, ed. G. Morin, CCL 103-104, Turnhout 1953, tł. S. Ryznar, Cezary z Arles, Kazania, PSP 52, Warszawa 1989 (kazania 1-55).

Claudius Taurinensis, Commentarii in Libros Regum, PL 50, 1047-1208; 104, 623-810.

Cyprianus Carthaginensis, De opere et eleemosynis, ed. M. Simonetti, CCL 3A, Turnhout 1976, s. 55-72.

Eucherius Lugdunensis, Formulae spiritalis intelligentiae, ed. C. Wotke, CSEL 31/1, Wien 1984, s. 3-62.

Garnerius Longinensis (Pseudo), Allegoriae in universam Sacram Scripturam, PL 112, 849-1088, w: G. Colvenerius, Hrabani Mauri opera quae reperi potuerunt omnia in sex tomos distincta, t. 5, Köln 1626, s. 749-823, tł. P.G. di Domenico, Rabano Mauro (pseudo), Allegorie sulla Scrittura, Città del Vaticano 2002; tł. P. Throop, Anonymous, Allegories in All Holy Scripture, Charlotte 2009.

Haymo Autissiodorensis, Homiliae de tempore, PL 118, 11-815.

Hieronymus Stridonensis (Pseudo), Expositio Evangeliorum, PL 30, 531-590 (549-601) = PL 114, 861-888.

Hieronymus Stridonensis, Epistulae, ed. I. Hilberg, CSEL 54-56, Wien 1910-1918; ed. J. Divjak, CSEL 88, Wien 1981, tł. J. Czuj, Hieronim, Listy, t. 1-3, Warszawa 1953.

Isidorus Hispalensis, Allegoriae sacrae Scripturae, PL 83, 99-130.

Isidorus Hispalensis, Etymologiarum sive originum libri XX, PL 82, 73-728.

Melito Sardensis (Pseudo), Clavis, w: J.-P. Laurant, Symbolisme et Écriture. Le cardinal Pitra et la „Clef” de Meliton de Sardes, Paris 1988.

Pacianus Barcinonensis, Epistula 3 ad Sympronianum, ed. C. Granado – C. Épitalon – M. Lestienne, SCh 410, Paris 1995, tł. K. Bardski, List 3 do Symproniana, w: Pacjan z Barcelony, Dzieła, BOK 11, Kraków 2000, s. 77-118.

Paschasius Radbertus, Expositio in Matthaeum, ed. B. Paulus, CCCM 56, 56A, 56B, Turnhout 1984.

Primasius Hadrumetanus, Commentarius in Apocalypsin, PL 68, 793-936.

Rabanus Maurus, De universe, PL 111, 9-614.

Vergilius, Aeneis, tł. Z. Kubiak, Wergiliusz, Eneida, Warszawa 1987.

Bardski K., Alegoryczno-symboliczna interpretacja Biblii, Kraków 2016.

Bardski K., Misterium krzyża w symboliczno-alegorycznych interpretacjach wybranych motywów biblijnych, „Scripturae Lumen” 3 (2011) s. 101-117.

Bardski K., Pokarm i napój miłości. Symbolizm w ponaddosłownej interpretacji Biblii w tradycji Kościoła, Rozprawy i Studia Biblijne 16, Warszawa 2004.

Barré H., Le „mystère” d’Ève à la fin de l’époque patristique en Occident , Bulletin de la Société française d’études mariales 13, Juvisy 1955, s. 61-97.

Biblia Patristica. Index des citations et allusions bibliques dans la littérature patristique, Paris 1975-

Dahan G., L’exégèse chrétienne de la Bible en Occident medieval. XIIe-XIVe siècle, Paris 1999.

Dekkers E. – Gaar Ae., Clavis Patrum Latinorum, Turnhout 1995.

Frede H.-J., Kirchenschriftsteller, Verzeichnis und Sigel, Freiburg 1981.

Glorieux P., Pour revaloriser Migne, Mélanges de science religieuse. Cahier supplémentaire, Lille 1952.

Griesser B., Die handschriftliche Ueberlieferung der „Expositio IV Evangeliorum” des Ps. Hieronymus, „Revue Bénédictine” 49 (1937) s. 279-321.

Kelly J.F., Biblical Studies: The medieval Irish Contribution, Dublin 1976.

Kelly J.F., Scriptores Hiberniae minores, CCL 108C, Turnhout 1974.

Kobielus S., Krzyż Chrystusa. Od znaku i figury do symbolu i metafory, Warszawa 2000.

Lapidge M. – Sharpe R., A Bibliography of Celtic-Latin Literature 400-1200, Dublin 1985.

Leclercq J., Miłość nauki a pragnienie Boga, tł. M. Borkowska, Źródła monastyczne 14, Kraków 1997.

Lindemann M., Medicine and Society in early Modern Europe, Cambridge 2010.

Machielsen I., Clavis patristica Pseudoepigraphorum Medii Aevi (Theologica exegetica), t. 1-2, Turnhout 1994.

Marcos M., The Making of Novatian the Heretic and the Early Geography of Novatianism, „Studi e Materiali di Storia delle Religioni” 85/1 (2019) s. 77-94.

Mikołajczak M., Samoofiarowanie Eliasza (1 Krl 17,21), „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 51/2 (1998) s. 81-87.

Morin G., Études, Textes, Découvertes, Analecta Mardesolana 2, Paris 1913.

Pawłowski Z., Ożywienie zmarłych w cyklu opowiadań o Eliaszu i Elizeuszu, „Verbum Vitae” 15 (2009) s. 17-34.

Simonetti M., Lettera e/o allegoria. Un contributo alla storia dell’esegesi patristica, Studia Ephemeridis Augustinianum 23, Roma 1985, tł. T. Skibiński, Między dosłownością a alegorią, Kraków 2000.

Spicq C., Esquisse d’une histoire de l’exégèse au Moyen Âge, Paris 1944.

Starowieyski M., Karmię was tym, czym sam żyję. Ojcowie Kościoła komentują ewangelie niedzielne roku C, Kraków 1980.

Stegmüller F., Repertorium Biblicum Medii Aevi, Madrid 1950.

Szczepaniak M., Elias redivivus. Koncepcja przychodzącego powtórnie Eliasza w wybranych tekstach biblijnych i pismach qumrańskich (praca doktorska UKSW, Warszawa 2009).


Bardski, K. (2022). The Widow in the Gospel of Luke as a Symbol of the Church in the Latin Tradition. Vox Patrum, 83, 21–46. https://doi.org/10.31743/vp.13551

Krzysztof Bardski  kbardski@yahoo.com
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa



License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.