"Thy youth is renewed like the eagle's" (Ps 103 [102], 5). The Motif of an Eagle with a Cross in Its Beak on Late Antique Textile from Egypt in the Collection of Władysław Czartoryski

Anna Głowa



Abstract

The paper presents a formal analysis as well as an iconographic and iconological interpretation of the representation of an eagle on a little-known Late Antique textile from Egypt stored at the National Museum in Krakow. In the introduction, I outline the context of its origin, then move on to a formal analysis of the image decorating it and to indicate parallels both among textiles and other types of late antiquities from Egypt and Nubia. In order to understand the meaning of the eagle in the art of this era in general, and on textiles in particular, I first discuss, based on written and iconographic sources, the symbolism of this bird in the ancient and Early Christian world, and then the importance of decorations on clothing and household textiles in the late antiquity. The motif of the eagle and accompanying it attributes turns out to be a multidimensional symbol that can be read in various keys, illustrating the multiculturalism of the Late Antique world.

Keywords:

Late Antique textiles from Egypt, Władysław Czartoryski collection, eagle in ancient and Early Christian art, Late Antique material culture

Ambrosius, De Poenitentia, PL 16, tł. W. Szołdrski, Św. Ambroży, O pokucie, w: Św. Ambroży, Wybór pism: O pokucie, O ucieczce od świata, O dobrach przynoszonych przez śmierć, PSP 7, Warszawa 1971, s. 19-88.

Ambrosius, De bono mortis, PSP 7, tł. W. Szołdrski, Św. Ambroży, O dobrach przynoszonych przez śmierć, w: Św. Ambroży, Wybór pism: O pokucie, O ucieczce od świata, O dobrach przynoszonych przez śmierć, PSP 7, Warszawa 1971, s. 129-170.

Aristoteles, Historia animalium, tł. P. Siwek, Arystoteles, Zoologia, Warszawa 1982.

Augustinus, Enarrationes in Psalmos, tł. J. Sulowski, Św. Augustyn, Objaśnienia Psalmów, Ps 78-102, PSP 40, Warszawa 1986.

Claudius Aelianus, De natura animalium, tł. A.M. Komornicka, Klaudiusz Elian, O właściwościach zwierząt, Warszawa 2005.

Johannes Chrysostomus, In epistulam I ad Corinthios homiliae, tł. A. Paciorek, Świętego Jana Chryzostoma arcybiskupa Konstantynopola homilie do Pierwszego Listu św. Pawła Apostoła do Koryntian, Częstochowa 2021.

Maximus Tauriniensis, Sermones, tł. J. Januszewski, Św. Maksym z Turynu, Homilie na rok liturgiczny, Kraków 2019.

Plinius Secundus, Naturalis historia, tł. I. Mikołajczyk, Gajusz Pliniusz Sekundus, Historia naturalna, t. 2: Antropologia i Zoologia. Księgi VII–XI, Toruń 2019.

Physiologus, tł. K. Jażdżewska, Fizjolog, Warszawa 2003.

Badawy A., Coptic art and archaeology: the art of the Christian Egyptians from the late antique to the Middle Ages, Cambridge – London 1978.

Bagnall R.S., Egypt in Late Antiquity, Princeton 1995.

Ball J.L., Charms: Protective and Auspicious Motifs, w: Designing Identity: The Power of Textiles in Late Antiquity, red. Th. K. Thomas, New York 2016, s. 55-63.

Bourget P. du, Sztuka Koptów, tł. J. Lipińska, Warszawa 1971.

Cantone V., Renovabitur sicut aquilae juventus tua. L’iconografia dell’aquila nella cultura monastica altomedievale, w: Le arti a confronto con il sacro. Metodi di ricerca e nuove prospettive di indagine interdisciplinare, Atti delle giornate di studio, Padova, 31 maggio - 1 giugno 2007, red. V. Cantone – S. Fumian, Padova 2009, s. 11-18.

Cassis M., Bulla, w: The Eerdmans Encyclopedia of Early Christian Art and Archaeology, t. 1, red. P. Corby Finney, Michigan 2017, s. 228-229.

Clédat J., Le monastère et la nécropole de Baouît, Mémoires de l’Institut Français d’Archéologie Orientale du Caire 12, Paris 1904.

Clédat J., Le monastère et la nécropole de Baouît, Mémoires de l’Institut Français d’Archéologie Orientale du Caire 39, Paris 1916.

Crum W.E., Catalogue général des antiquités égyptiennes du Musée du Caire, Osnabrück 1975.

Cumont F., L’aigle funéraire d’Hiérapolis et l’apothéose des empereurs, w: F. Cumont, Études syriennes, Paris 1917, s. 35-118.

Doresse J., Des Hiéroglyphes à la Croix. Ce que le Passé Pharaonique a légué au Christianisme, Leiden 1960.

Dunand F. – Lichtenberg R., Mummies and Death in Egypt, London 2007.

Frankfurter D., Christianizing Egypt: Syncretism and Local Worlds in Late Antiquity, Princeton 2017.

Gąsiorowski S.J., Późnohellenistyczne i wczesnochrześcijańskie tkaniny egipskie w zbiorach polskich, „Prace Komisji. Historii Sztuki PAU” 6 (1928) s. 211-291.

Gerstinger H., Bulla, w: Reallexikon für Antike und Christentum, t. 2, red. F. Dölger – Th. Klauser – E. Dassmann, Stuttgart 1954, k. 800.

Głowa A., „French connection”. The contacts of Władysław Czartoryski in Egypt and his acquisition of late antique textiles – the background for the history of the collection, w: Egypt as a textile hub. Textile interrelationships in the 1st millennium AD, red. A. de Moor – C. Fluck – P. Linschied, Tielt 2019, s. 193-201.

Gorzelany D., Po-puławska kolekcja sztuki starożytnej księcia Władysława Czartoryskiego, w: „Otwieram świątynię pamięci”. Zbiory Czartoryskich a narodziny idei muzeum w Polsce, red. J. Wałek, Kraków 2015, s. 150-156.

Hristensen T.M., Dressed in Myth: Mythology, Eschatology, and Performance on Late Antique Egyptian Textiles, w: Antike Mythologie in christlichen Kontexten der Spätantike, red. H. Leppin, Berlin 2015, s. 263-296.

Innemée K., Funerary Aspects in the paintings from the Apollo Monastery at Bawit, w: Christianity and Monasticism in Middle Egypt, red. G. Gabra – H. Takla, Cairo 2015, s. 241-253.

Iwaszkiewicz B., La frise de l’abside de la premiére Cathédrale de Faras, „Orientalia Christiana Periodica” 40 (1974) s. 377-406.

Iwaszkiewicz B., Problematyka symboliki orła w sztuce wczesnochrześcijańskiej, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 21 (1974) s. 203-212.

Iwaszkiewczi-Wronikowska B., Jeszcze raz o fryzie z ptakami z Katedry w Faras, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia. Archaeologica” 26 (2009) s. 189-195.

Klęczar A., Ezechiel Tragik i jego dramat Exagōgē, Kraków 2006.

Kobielus S., Bestiarium chrześcijańskie, Warszawa 2002.

Kobielus S., Fizjologi i aviarium. Średniowieczne traktaty o symbolice zwierząt, Kraków 2005.

Kukiel M., Czartoryski Władysław, książę (1828–1894), w: Polski Słownik Biograficzny, t. 4, Kraków 1938, s. 300.

Lucchesi-Palli E., Bulla und Kreuzhanger in der koptischen Kunst, w: Theologia Crucis-Signum Crucis, red. C. Andresen – G. Klein, Tübingen 1979, s. 351-358.

Lucchesi Palli E., Eine Gruppe koptischer Stelen und die Herkunft ihrer figürlichen Motive und Ornamente, „Jahrbuch für Antike und Christentum” 24 (1981) s. 114-130.

Lucchesi-Palli E., Observations sur l’iconographie de l’aigle funéraire, w: Études nubiennes. Colloque de Chantilly, 2-6 juillet 1975, Cairo 1975, s. 175-191.

Lucchesi-Palli E., Symbols in Coptic Art. Eagle, w: Clairmont Coptic Encyclopedia, t. 7, New York 1991, s. 2167-2170.

Maguire H., Art and holy powers in the early Christian house, Chicago 1989.

Maguire H., Garments Pleasing to God: The Significance of Domestic Textile. Designs in the Early Byzantine Period, „Dumbarton Oaks Papers” 44 (1990) s. 215-224.

Muc A., Crux ansata. Remarks on the meaning of the symbol and its use in Coptic funerary stelae, „Studies in ancient art and civilization” 12 (2008) s. 97-103.

Nicgorski A.M., The Fate of Serapis: A Paradigm for Transformations in the Culture and Art of Late Roman Egypt, w: Roman in the Provinces: Art on the Periphery of Empire, red. L. Brody – G. Hoffman, Boston College 2014, s. 153-166.

O’Connell E.R., The discovery of Christian Egypt: From manuscript hunters toward an archaeology of Late Antiquity, w: Coptic Civilization, red. G. Gabra, Cairo 2014, s. 143-156.

Osharina O., Textile with an Eagle, w: The Road to Byzantium. Luxury Arts of Antiquity, red. M. Sutcliffe – F. Althaus, London 2006, nr kat. 70. s. 155.

Pennick Morgan F., Dress and Personal Appearance in Late Antiquity. The Clothing of the Middle and Lower Classes, Leiden 2018.

Rooijakkers T., Tracing the red thread, w: Excavating, Analysing, Reconstructing: Textiles of the 1st millennium AD from Egypt and neighbouring countries , red. A. De Moor – C. Fluck – P. Linscheid, Tielt 2017, s. 243-251.

Roztworowski M., Kraków, w: The Princess Czartoryski Musuem. A History of a Collection, red. Z. Żygulski, Kraków 2001, s. 142-238.

Schrenk S., Textilien des Mittelmeerraumes aus spätantiker bis frühislamischer Zeit, Bern 2004.

Sztuka koptyjska (Wystawa. Muzeum Narodowe w Warszawie), red. W. Godlewski et al., Warszawa 1984.

Thomas Th.K., Egyptian Art of Late Antiquity, w: A Companion to Ancient Egypt, red. A.B. Llloyd, New York 2010, s. 1032-1063.

Voegtle S., The Eagle as a Divine Symbol in the Ancient Mediterranean, w: Symbols and Models in the Mediterranean: Perceiving through Cultures, red. A. Barnes – M. Salerno, Cambridge 2017, s. 107-123.

Wittkower R., Eagle and Serpent. A Study in the Migration of Symbols, „Journal of the Warburg Institute” 2/4 (1939) s. 293-325.


Głowa, A. (2022). "Thy youth is renewed like the eagle’s" (Ps 103 [102], 5). The Motif of an Eagle with a Cross in Its Beak on Late Antique Textile from Egypt in the Collection of Władysław Czartoryski. Vox Patrum, 83, 343–366. https://doi.org/10.31743/vp.13566

Anna Głowa  annaglowa@gmail.com



License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.