Bad and good flesh. The issue of origin and nature of Adam and Christ’s body in early Christian heretic movements

Mariusz Szram

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Poland

Abstract

The article expounds on the groundwork laid by the first Latin treaty De haeresibus by Philastrius, the fourth-century bishop of Brescia, analyzed on the background of writings of Irenaeus, Tertullian and Origen, how the rooted in Gnosticism representatives of early Christian heresies (Carpocratians, Saturninus, Valentinus, Apelles, Marcion, Manicheans) have comprehended the genesis of man’s body. After a general delivery of early Christian doubts regarding the value of human flesh, different varieties of heretical paradox – ensuing from Platonic and Gnostic cosmo-anthropological tendencies – are presented. The paradox could be formulated in the following manner: human body of the first man Adam – and correspondingly all of his descendants – is genetically and ontologically evil as being an elementary constituent of the material world. Hence the flesh of a new Adam, i.e. Christ, must come form another realm and be free of the earthly materiality in order to be good by nature and worthy of Saviour’s person. The presented mode of thinking instigated the rise of theological misconceptions, in particular the eschatological ones denying human body the possibility of resurrec­tion and recognizing – in a Gnostic fashion – the liberation of man from flesh, not his salvation alongside his body.

Keywords:

anthropology, eschatology, body, creation, incarnation, heresy, gnosticism, Filastrius of Brescia, Tertullian, Irenaeus, Origen

Alexandre J., Une chair pour la gloire. L’anthropologie réaliste et mystique de Tertullien, Théologie historique 115, Paris 2001

Bouffartigue J., Le corps d’argile: quelques aspects de la représentation de l’homme dans l’Antiquité grecque, RSR 70 (1996) 204-223

Boulluec A. Le, La notion d’hérésie dans la littérature grecque (IIe-IIIe siècles), t. 1, Paris 1985

Davies J.G., The Origins of Docetism, StPatr 6 (1962) 13-35

Devoti D., Temi escatologici nello gnosticismo valentiniano, Aug 18 (1978) 47-61

Epistula Iacobi, ed. H.W. Attridge, NHC I, Leiden 1985, 46, tłum. W. Myszor, w: Biblioteka Nag Hammadi. Kodeksy I-II, SACh NS 7, Katowice 2008

Epifaniusza, Panarion, ed. K. Holl, GCS 25, Leipzig 1915

Evangelium Philippi, ed. B. Layton, NHC II, 2-7, t. 1, Leiden 1989

Fantino J., L’homme image de Dieu chez S. Irénée de Lyon, Paris 1986

Fantino J., La théologie d’Irénée. Lecture des Écritures en réponse à l’exégèse gnostique. Une approche trinitaire, Paris 1994

Filastrius Brixiensis, Diversarum hereseon liber, ed. F. Heylen – G. Banterle, Scriptores circa Ambrosium 2, Milano – Roma 1991

Goldstein R. – Stroumsa G.G., The Greek and Jewish Origins of Docetism: A New Proposal, ZACh 10 (2007) 423-441

Gounelle R., „Il a placé sa tente dans le soleil” (Ps. 18[19], 5c [6a]) chez les écrivains ecclésiastiques des cinq premiers siècles, w: Psautier chez les Pères, ed. P. Maraval, Cahiers de Biblia Patristica 4, Strasbourg 1993

Greshake G. – Kremer J., Resurrectio mortuorum. Zum theologischen Verständnis der leiblichen Auferstehung, Darmstadt 1992

Hällström G. af, Carnis resurrectio. The Interpretation of a Credal Formula, Helsinki 1988

Irenaeus, Adversus haereses, ed. A. Rousseau – L. Doutreleau – B. Hemmerdinger – Ch. Mercier, SCh 153, Paris 1969

Jewett R., Paul’s Anthropological Terms. A Study of Their Use in Conflict Settings, Leiden 1971

Jonas H., Religia gnozy, tłum. M. Klimowicz, Kraków 1994

Leal J., La antropología de Tertuliano. Estudio de los tratados polemicos de los anos 207-212 d.C., SEA 76, Roma 2001

López Montero R., Totius hominis salus: la antropología del’„Adversus Marcionem” de Tertu-liano, Madrid 2007

Magris A., L’escatologia valentiniana, ASE 16/1 (1999) 133-139

Mahé J.P., Eléments de doctrines hérétiques dans le „De carne Christi” de Tertullien, StPatr 14 (1976) 48-61

Mahé J.-P., Introduction, w: Tertullien, La chair du Christ, t. 1, SCh 216, Paris 1975

Masson H., Słownik herezji w Kościele katolickim, tłum. B. Sęk, Katowice 1993

McGuire A.M., Valentinus and the „Gnōstikē hairesis”: Irenaeus, Haer. I.XI.1 and the Evidence of Nag Hammadi, StPatr 20 (1989) 247-251

Minnerath R., Tertullien: l’anthropologie de la résur¬rection, w: La résurrection chez les Pères, éd. J.-M. Prieur, Cahiers de Biblia Patristica 7, Strasbourg 2003

Myszor W., Wstęp. Marcjon i marcjonizm, w: Tertulian, Przeciw Marcjonowi, PSP 58, Warszawa 1994

Orbe A., Adversarios anónimos de la Salus Carnis, „Gregorianum” 60 (1979) 18-28

Orbe A., La teologia dei secoli II e III. Il confronto della Grande Chiesa con lo gnosticismo, t. 2: Temi neotestamentari, Roma 1995

Orbe A., Teología de San Ireneo. Comentario al Libro V del „Adversus haereses”, t. 3, Biblioteca des Autores Cristianos Maior 33, Madrid – Toledo 1988

Origenes, Commentarii in Canticum Canticorum, ed. L. Brésard – H. Crouzel – M. Borret, SCh 376, Paris 1992

Origenes, Commentarii in Matthaeum, PG 13, 1568 C - 1569

Origenes, Commentarii in Psalmos, w: Pamphilus, Apologeticus pro Origene 148, 1-7. 13-15. 19-20, ed. R. Amacker – E. Junod, SCh 464, Paris 2002, 232-234, tłum. S. Kalin-kowski: Pamfil, Obrona Orygenesa, ŹMT 3, Kraków 1996

Origenes, De principiis, ed. H. Crouzel – M. Simonetti, SCh 252, Paris 1978

Origenes, Stromata, w: Hieronymus, Liber ad Pammachium 26, 54-57, ed. J.L. Feiertag, CCL 79A, Turnhout 1999

Pearson B.A., Gnosticism, Judaism, and Egyptian Christianity, Minneapolis 1990

Pietrella E., „Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt” (1 Co XV, 50), „Aevum” 49 (1975) 64-65

Pietras H., Eschatologia Kościoła pierwszych czterech wieków, Kraków 2007

Pietrobelli M., Il cristianesimo delle origini e la risurrezione della carne, „Asprenas” 46 (1999) 354-359

Podolak P., Commento, w: Q.S.F. Tertulliano, La resurrezione della carne, ed. P. Podolak, Brescia 2004

Pseudo-Iustinus, De resurrectione, ed. A. D’Anna: Pseudo-Giustino, Sulla resurrezione. Discorso cristiano del II secolo, Brescia 2001

Quispel G., Gnoza, tłum. B. Kita, Warszawa 1988

Rius-Camps J., La suerte final de la naturaleza corpórea según el „Peri Archôn” de Orígenes, StPatr 14 (1976) 167-179

Rudolph K., Gnoza. Istota i historia późnoantycznej formacji religijnej, tłum. G. Sowiński, Kraków 1995

Sagnard F.M., La Gnose valentinienne et le témoignage de saint Irénée, Paris 1947

Sellew Ph., Death, the Body, and the World in the Gospel of Thomas, StPatr 31 (1997) 530-534

Simonetti M., Ortodossia ed eresia tra I e II secolo, VetCh 29 (1992) 359-389

Spanneut M., Le stoïcisme des Pères de l’Église de Clément de Rome à Clément de l’Alexandrie, Paris 1957

Strutwolf H., Gnosis als System. Zur Rezeption der valentinischen Gnosis bei Origenes, Göttingen 1993

Szram M., Ciało zmartwychwstałe w myśli patrystycznej przełomu II i III wieku, Lublin 2010

Tertullianus, Adversus Marcionem, ed. A. Kroymann, CCL 1, Turnhout 1954, 441-726, tłum. S. Ryznar: Tertulian, Przeciw Marcjonowi, PSP 58, Warszawa 1994

Tertullianus, De carne Christi, SCh 216, 268-276

Tertullianus, De praescriptione haereticorum, ed. R.F. Refoulé, CCL 1

Tertullianus, De resurrectione carnis, ed. J.G.Ph. Borleffs, CCL 2, Turnholti 1954

Tertullien, La chair du Christ, ed. J.-P. Mahé, SCh 216-217, Paris 1975

Turek W., „Uczyńmy człowieka na nasz obraz, podobnego nam” (Rdz 1, 26) w interpretacji Tertuliana, Vox Patrum 44-45 (2003) 159-160

Weigandt P., Der Doketismus im Urchristentum und in der theologischen Entwicklung des zweiten Jahrhunderts, Heidelberg 1961

Wysocki M., Godność ciała ludzkiego w dziele Tertuliana „O zmartwychwstaniu ciała” – wybrane fragmenty, "Forum Teologiczne" 10 (2009) 215-228;


Published
2015-07-15


Szram, M. (2015). Bad and good flesh. The issue of origin and nature of Adam and Christ’s body in early Christian heretic movements. Vox Patrum, 63, 77–93. https://doi.org/10.31743/vp.3550

Mariusz Szram 
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II



License

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.