The monastic diet in the light of medical science. Theodoret of Cyrus and physicians on lentils

Maciej Kokoszko

Uniwersytet Łódzki , Poland

Jolanta Dybała

Uniwersytet Łódzki , Poland

Krzysztof Jagusiak

Uniwersytet Łódzki , Poland

Zofia Rzeźnicka

Uniwersytet Łódzki , Poland


The present article discusses one of the most important ingredients of the Syrian ascetic diet (from the beginning of the IVth to the mid Vth century) as de­scribed by Theodoret of Cyrus in his Historia religiosa, namely lentils (fakÒj). The basis of the research is constituted by ancient and byzantine medical trea­tises composed between the Ist and the VIIth centuries by Dioscurides, Galen, Oribasiusa, Aetius of Amida and Paul of Aegina. The aim of the article is to de­scribe the role of the legume and thereby opine on compatibility or incompatibil­ity of the monastic dietetic pattern with the one described by the medical doctors. First, the authors of the study try to show the importance of lentils as food across the area of the Mediterranean. Subsequently, they proceed to sketch its dietetic characteristics developed by ancient and Byzantine medical doctors and conclude that the evaluation was not fully appreciative of the foodstuff. Thirdly, the authors come to show applications of lentils in medical procedures, since both in Antiquity as well as in Byzantium the plant was considered to be a medicine. The discussion on lentils is concluded by introducing culinary uses of lentils, which abound in medical writings. The authors also note that all the preserved rec­ipes envisage the cooking of the food, i.e. a procedure which was usually avoided by the Syrian ascetics.


legumes as food in Antiquity and Byzantium, lentils, ancient and Byzantine gastronomy, ancient and Byzantine medicine, Syrian monks, Theodoretus of Cyrus

Aetii Amideni Libri medicinales I-VIII, ed. A. Olivieri, Lipsiae – Berolini 1935-1950

Aetius Amidinus, Iatricorum libri

Alcock J.P., Food in the Ancient World, Westport – London 2006

Allen P., Homilies as a Source for Social History, StPatr 24 (1993) 1-5

Andrews A.C., Celery and Parsley as Foods in the Greco-Roman Period, CPh 44 (1949) fasc. 2, 91-99

Anthimi De observatione ciborum ad Theodoricum regem Francorum epistula, ed. E. Liechtenhan, Berolini 1963

Apicius, De re coquinaria

Arbesmann R., Fasting and Prophecy in Pagan and Christian Antiquity, „Traditio” 7 (1949-1951) 1-71

Arikha N., Passions and Tempers. A History of the Humours, New York 2007

Athenaei Naucratitae Dipnosophistarum libri XV, rec. G. Kaibel, vol. 1-3, Lipsiae – Berolini 1887-1890

Augustyniak K., Wstęp. Historia mnichów syryjskich, w: ŹM 7, 37-50

Baldwin B., The Career of Oribasius, „Acta Classica” 18 (1975) 85-97

Bartol K. – Danielewicz J., Wstęp, w: Atenajos, Uczta mędrców, przeł., wstęp, koment. K. Bartol – J. Danielewicz, Poznań 2012, 7-64

Bednarczyk A., System filozoficzno-lekarski Galena (130-200). Pojęcie ciepła przyrodzonego i pneumy życiowej, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 2 (1993) 53-111

Bos J., The Rise and Decline of Character. Humoral Psychology in Ancient and Early Modern Medical Theory, „History of the Human Sciences” 22 (2009) fasc. 3, 29-50

Bralewski S., Praktykowanie postu w świetle historiografii kościelnej V wieku, Vox Patrum 59 (2013) 359-378

Brewer D. – Redford D.B. – Redford S., Domestic Plants and Animals. The Egyptians Origins, Warminster 1995

Canivet P., Le monachisme syrien selon Théodoret de Cyr, Paris 1977

Claudii Galeni Opera omnia, ed. D.C.G. Kühn, vol. 3-4, Lipsiae 1822

Claudii Galeni Opera omnia, ed. D.C.G. Kühn, vol. 6, Lipsiae 1823

Claudii Galeni Opera omnia, ed. D.C.G. Kühn, vol. 11-12, Lipsiae 1826-1827

Clayton P.B., The Christology of Theodoret of Cyrus. Antiochene Christology from the Council of Ephesus (431) to the Council of Chalcedon (451), Oxford 2007

Corbie M. r, The Broad Bean and the Moray. Social Hierarchies and Food in Rome, w: Food. A Culinary History from Antiquity to the Present, ed. J.-L. Flandrin – M. Montanari, Eng. ed. A. Sonnenfeld, New York – Chichester 1999

Dalby A., Flavours of Byzantium, Totnes 2003

Dalby A., Food in the Ancient World from A to Z, London – New York 2003

Dalby A., Siren Feasts. A History of Food and Gastronomy in Greece, London 1996

Dalby A., Tastes of Byzantium. The Cuisine of a Legendary Empire, London 2010

De cibis, w: Physici et medici graeci minors, vol. 1-2, ed. I.L. Ideler, Berolini 1841-1842

Dembińska M., Diet. A Comparison of Food Consumption Between Some Eastern and Western Monasteries in the 4th-12th Centuries, „Byzantion” 55 (1985) 431-462

Dioscurides Pedanius, De materia medica

Dugan K.M., Fasting for Life. The Place of Fasting in the Christian Tradition, „Journal of the American Academy of Religion” 63 (1995) 539-548

Dybski H., Monastycyzm w Palestynie i Syrii w świetle źródeł patrystycznych IV i V wieku, Vox Patrum 42-43 (2002) 411-436

Edelstein L., The Dietetics of Antiquity, w: Ancient Medicine. Selected Papers of Ludwig Edelstein, ed. O. Temkin – C.L. Temkin, transl. C.L. Temkin, Baltimore 1967, 303-316

Escolan Ph., Monachisme et Église. Le monachisme syrien du IVau VIIe siècle. Un ministère charismatique, Paris 1999

Flint-Hamilton K.B., Legumes in Ancient Greece and Rome: Food, Medicine, or Poison?, „Hesperia” 68 (1999)

Foxhall L., Fig, w: The Oxford Classical Dictionary, ed. S. Hornblower – A. Spawforth – E. Eidinow, Oxford 2012

Foxhall L. – Forbes H.A., Sitomereia. The Role of Grain as Staple Food in Classical Antiquity, „Chiron” 12 (1982) 41-90

Fraser P.M., The Career of Erasistratus of Ceos, „Istituto Lombardo. Rendiconti” 103 (1969) 518-537

Galenus, De alimentorum facultatibus

Galenus, De compositione medicamentorum per genera libri

Galenus, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus

Garland L., The Rhetoric of Gluttony and Hunger in Twelfth-century Byzantium, w: Feast, Fast or Famine. Food and Drink in Byzantium, ed. W. Mayer – S. Trzcionka, Brisbane 2005

Garnsey P., Famine and Food Supply in the Graeco-Roman World. Responses to Risk and Crisis, Cambridge 1989

Garnsey P., Food and Society in Classical Antiquity, Cambridge 1999

Geoponica sive Cassiani Bassi Scholastici de re rustica eclogue, rec. H. Beckh, Lipsiae 1895

Good B.J., Medicine, Rationality and Experience. An Anthropological Perspective, Cambridge 1994

Grainger S., The Myth of Apicius, „Gastronomica. The Journal of Food and Culture” 7 (2007) fasc. 2

M. Grant, Introduction, w: Anthimus, On the Observance of Foods. De observatione ciborum, ed., transl. M. Grant, Totnes – Blackawton 2007, 1-6;

Grant M., Introduction, w: Galen, On Food and Diet, transl. M. Grant, London 2000, 1-6

Grant M., Introduction, w: Oribasius, Dieting for an Emperor, A translation of Books 1 and 4 of Oribasius’ Medical compilations with an Introduction and Commentary, ed. M. Grant, Leiden 1997, 1-4

Grant M., Roman Cookery. Ancient Recipes for Modern Kitchens, London 2002

Gregoricka L.A. – Sheridan S.G., Ascetic or Affluent? Byzantine Diet at the Monastic Community of St. Stephen’s, Jerusalem from Stable Carbon and Nitrogen Isotopes, „Journal of Anthropological Archaeology” 32 (2013) 63-73

Grimm V.E., From Feasting to Fasting. The Evolution of a Sin. Attitudes to Food in Late Antiquity, London 1996

Hankinson R.J., Galen of Pergamon, w: The Encyclopedia of Ancient Natural Scientists. The Greek Tradition and its Many Heirs (= EANS), ed. P. Keyser – G.L. Irby-Massie, Milton Park – New York 2008, 335-339

Harlow M. – Smith W., Between Fasting and Feasting. The Literary and Archaeobotanical Evidence for Monastic Diet in Late Antique Egypt, „Antiquity” 75 (2001) 758-768

Jagusiak K. – Kokoszko M., Pisma Orybazjusza jako źródło informacji o pożywieniu ludzi w późnym Cesarstwie Rzymskim, Vox Patrum 59 (2013) 339-357

Jagusiak K. – Kokoszko M., Życie i kariera Orybazjusza w świetle relacji źródłowych, „Przegląd Nauk Historycznych” 10 (2011) 5-21

Jasny N., The Daily Bread of the Ancient Greeks and Romans, „Osiris” 9 (1950) 227-253

Jouanna J., La théorie des quatre humeurs et des quatre tempéraments dans la tradition latine (Vindicien, Pseudo-Soranos) et une source grecque retrouvée, REG 118 (2005) fasc. 1, 138- 167

Kaplan L., Beans, Peas and Lentils, w: The Cambridge World History of Food, vol. 1, ed. K.F. Kiple – K.C. Ornelas, Cambridge – New York 2000

Karas M., Apologetyka Teodoreta z Cyru wobec filozofii Platona, Vox Patrum 40-41 (2001) 317-335

Kieling M., Kościół jako wspólnota miłości w świetle „Komentarza do 1 Listu św. Pawła do Koryntian” Teodoreta z Cyru, KaST 5 (2006) 191-206

Kislinger E., Christians of the East. Rules and Realities of the Byzantine Diet, w: Food. A Culinary History from Antiquity to the Present, ed. J.-L. Flandrin – M. Montanari, Eng. ed. A. Sonnenfeld, New York – Chichester 1999

Kislinger E., How Reliable is Early Byzantine Hagiography as an Indicator of Diet?, „Diptycha” 4 (1986/1987) 5-11

Koder J., Gemüse in Byzanz. Die Versorgung Konstantinopels mit Frischgemüse im Lichte der Geoponika, Wien 1993

Koder J., Stew and Salted Meat – Opulent Normality in the Diet of Every Day?, w: Eat, Drink and Be Merry (Luke 12:19). Food and Wine in Byzantium. Papers of the 37th Annual Spring Symposium of Byzantine Studies, in Honour of Professor A.A.M. Bryer, ed. L. Brubaker – K. Linardou, Aldershot 2007

Kokoszko M., Aromaty kuchni antyku oraz wczesnego Bizancjum w teorii medycznej i praktyce kulinarnej, „Przegląd Historyczny” 102 (2011)

Kokoszko M., Ryby i ich znaczenie w życiu codziennym ludzi późnego antyku i wczesnego Bizancjum (III-VII w.), Łódź 2005

Kokoszko M., Smaki Konstantynopola, w: Konstantynopol – nowy Rzym. Miasto i ludzie w okresie wczesnobizantyńskim, red. M.J. Leszka – T. Wolińska, Warszawa 2011

Kokoszko M. – Erlich Ł., Rola roślin strączkowych (ospria) w diecie późnego antyku i wczesnego Bizancjum (IV-VII w.) na podstawie wybranych źródeł, „Zeszyty Wiejskie” 17 (2012)

Kokoszko M. – Gibel K., Dieta mnichów syryjskich. Komentarz do terminu autofya lachana w Historia religiosa Teodoreta z Cyru, w: Omnia tempus habent. Miscellanea theologica Vincentio Myszor quadragesimum annum laboris scientifici celebranti ab amicis, sodalibus discipulisque oblata, red. A. Reginek – G. Strzelczyk – A. Żądło, Katowice 2009, 145-156

Kokoszko M. – Jagusiak K., Warzywa w kuchni i dietetyce późnego antyku oraz wczesnego Bizancjum (IV-VII w.). Perspektywa konstantynopolitańska, „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne” 12 (2011)

Kokoszko M. – Rzeźnicka Z., Dietetyka w De re coquinaria, „Przegląd Nauk Historycznych” 10 (2011) fasc. 2

Leach E., Levi-Strauss, tłum. P. Niklewicz, Warszawa 1973

Lévi-Strauss C., Surowe i gotowane, przeł. M. Falski, Warszawa 2010

Lévi-Strauss C., Trójkąt kulinarny, przeł. S. Ciechowicz, „Twórczość” (1972) nr 2

Lindsay H., Who Was Apicius?, SO 72 (1997) 144-154

Longosz S., Szkoła antiocheńska, w: Literatura Grecji starożytnej, II: Proza historyczna, krasomówstwo, filozofia i nauka, literatura chrześcijańska, red. H. Podbielski, Lublin 2005, 1061-1067

Louvaris A.N.J., Fast and Abstinence in Byzantium, w: Feast, Fast or Famine. Food and Drink in Byzantium, ed. W. Mayer – S. Trzcionka, Brisbane 2005

Manetti D., Dieukhes, EANS 245-246

Mazzini I., Diet and Medicine in the Ancient World, w: Food. A Culinary History from Antiquity to the Present, ed. J.-L. Flandrin – M. Montanari, Eng. ed. A. Sonnenfeld, New York – Chichester 1999

Messing G.M., Remarks on Anthimus De observatione ciborum, CPh 37 (1942) fasc. 2, 150-158

Mikołajczyk I., Wstęp, w: Kassianus Bassus, Geoponika. Bizantyńska encyklopedia rolnicza, przeł., wstęp I. Mikołajczyk, Toruń 2012, 7-45

Misiarczyk L., Antyczny monastycyzm syryjski, StPł 40 (2012) 83-96

Montanari M., Food is Culture, transl. A. Sonnenfeld, New York – Chichester 2006

Musurillo H., The Problem of Ascetical Fasting in the Greek Patristic Writers, „Traditio” 12 (1956) 1-64

Nutton V., Ancient Medicine, New York – London 2004

Oribasii Collectionum medicarum reliquiae, ed. I. Raeder, vol. 1-4, Lipsiae – Berolini 1928-1933

Oribasius, Collectiones medicae

Oribasius, Eclogae medicamentorum

Parry K., Vegetarianism in Late Antiquity and Byzantium. The Transmission of a Regimen, w: Feast, Fast or Famine. Food and Drink in Byzantium, ed. W. Mayer – S. Trzcionka, Brisbane 2005

Pasztori-Kupan I., Theodoret of Cyrus, London – New York 2006

Paulas J., How to Read Athenaeus’ „Deipnosophists”, „The American Journal of Philology” 133 (2012) 403- 439

Paulus Aegineta, ed. I.L. Heiberg, vol. 1-2, Lipsiae – Berolini 1921-1924

Paulus Aegineta, Epitomae medicae

Pearcy L.T., Galen and Stoic Rhetoric, GRBS 24 (1983) 259-272

Pedanii Dioscuridis Anazarbei De materia medica libri quinque, ed. M. Wellmann, vol. 1-3, Berolini 1906-1914

Pormann P.E., Paulos of Aigina, EANS 629

Price R.M., Introduction, w: Theodoret of Cyrrhus, A History of the Monks of Syria, transl., introd., notes R.M. Price, Kalamazoo 1985, IX-XXXVII

Prioreschi P., A History of Medicine, vol. 3: Roman Medicine, Omaha 2001

Rautman M., Daily Life in the Byzantine Empire, Westport – Oxford 2006

Rzeźnicka Z. – Kokoszko M., Proso w gastronomii antyku i wczesnego Bizancjum, Vox Patrum 59 (2013) 401-419

Sarton G., Galen of Pergamon, Lawrence 1954

Scarborough J., Aëtios of Amida, EANS 38-39

Scarborough J., Anthimus (of Constantinople?), EANS 91-92

Scarborough J., Dioskourides of Anazarbos, EANS 271-273

Scarborough J., Oreibasios of Pergamon, EANS 595-596

Schor A.M., Theodoret’s People. Social Networks and Religious Conflict in Late Roman Syria, Berkeley – London 2011

Schiefskyego M.J., Commentary, w: Hippocrates, On Ancient Medicine, transl., introd., comm. M.J. Schiefsky, Leiden – Boston 2005

Segal Ch., The Raw and the Cooked in Greek Literature. Structure, Values, Metaphor, „The Classical Journal” 69 (1974) 289-308

Shaw T.M., The Burden of the Flesh. Fasting and Sexuality in Early Christianity, Minneapolis 1998

Smith W.D., Erasistratus’s Dietetic Medicine, „Bulletin of the History of Medicine” 56 (1982) 398-409

Sturtevant E.L., History of Celery, „The American Naturalist” 20 (1886) 599-606

Szczur P., Problematyka społeczna w późnoantycznej Antiochii na podstawie nauczania homiletycznego Jana Chryzostoma, Lublin 2008

Talbot A.-M., Mealtime in Monasteries. The Culture of the Byzantine Refectory, w: Eat, Drink and Be Merry (Luke 12:19). Food and Wine in Byzantium. Papers of the 37th Annual Spring Symposium of Byzantine Studies, in Honour of Professor A.A.M. Bryer, ed. L. Brubaker – K. Linardou, Aldershot 2007, 109-125

Teall J.L., The Byzantine Agricultural Tradition, DOP 25 (1971) 35-59

Temkin O., Galenism. Rise and Decline of a Medical Philosophy, Ithaca – London 1973

Theodoretus, Historia religiosa, PG 82, 1283-1496, Teodoret biskup Cyru, Dzieje miłości Bożej. Historia mnichów syryjskich, tłum. K. Augustyniak, wstęp E. Wipszycka – K. Augustyniak, ŹM 7, Kraków 2011

Thorndike L., Galen. The Man and His Times, „The Scientific Monthly” 14 (1922) 83-93

Toledo-Pereyra L.H., Galen’s Contribution to Surgery, „Journal of the History of Medicine and Allied Sciences” 28 (1973), 357-375

Toussaint-Samat M., Historia naturalna i moralna jedzenia, przeł. A.B. Matusiak – M. Ochab, Warszawa 2008, 218-225

Touwaide A., Magnus of Ephesos, EANS 519-520

Urbainczyk Th., Theodoret of Cyrrhus. The Bishop and the Holy Man, Ann Arbor 2002

Vööbus A., History of Asceticism in the Syrian Orient. A Contribution to the History of Culture in the Near East, II-III: Early Monasticism in Mesopotamia and Syria, Louvain 1960-1988

Ware K., The Way of the Ascetics. Negative or Affirmative?, w: Asceticism, ed. V.L. Wimbush – R. Valantasis, New York – Oxford 1995

White K.D., Cereals, Bread and Milling in the Roman World, w: Food in Antiquity, ed. J. Wilkins – D. Harvey – M. Dobson, Exeter 1995, 38-43

Wilkins J., Athenaeus the Navigator, „The Journal of Hellenic Studies” 128 (2008) 132-152

Wilkins J., The Boastful Chef. The Discourse of Food in Ancient Greek Comedy, Oxford 2000

Wipszycka E., Wstęp. Charakter i formy ascetyzmu syryjskiego, w: ŹM 7, 9-36

Wyszomirski S., Wstęp, w: Apicjusz, O sztuce kulinarnej. Ksiąg dziesięć, tłum. I. Mikołajczyk – S. Wyszomirski, Toruń 2012, 3-17

Zohary D. – Hopf M., Domestication of Plants in the Old Worlds. The Origin and Spread of Cultivated Plants in West Asia, Europe and the Nile Valley, Oxford 1993


Kokoszko, M., Dybała, J., Jagusiak, K., & Rzeźnicka, Z. (2014). The monastic diet in the light of medical science. Theodoret of Cyrus and physicians on lentils. Vox Patrum, 62, 297–329.

Maciej Kokoszko 
Uniwersytet Łódzki
Jolanta Dybała 
Uniwersytet Łódzki
Krzysztof Jagusiak 
Uniwersytet Łódzki
Zofia Rzeźnicka 
Uniwersytet Łódzki


Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.