Szkoła w Bizancjum w X wieku w świetle "Anonymi Professoris Epistulae"
Grzegorz Pakowski
Cardinal Stefan Wyszynski University in Warsaw , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-0103-8521
Abstrakt
Źródła, które pozwalają na rekonstrukcję codzienności ucznia i nauczyciela w X-wiecznym Konstantynopolu są nader skąpe. Szczególne miejsce zajmuje wśród nich zbiór 122 listów zachowanych w jednym kodeksie przechowywanym w British Library Ponieważ nie mają początku, a w zachowanej części nie zawierają informacji pozwalających na identyfikację autora, zwykło się go określać jako Anonimowego Profesora. Tematyka listów obejmuje jego codzienność, a więc pracę z uczniami, spory z innymi nauczycielami, zabieganie o przychylność dostojników cesarskich i kościelnych, starania o zapewnienie sobie utrzymania. Zbiór stanowi bezcenne źródło do poznania życia codziennego w tym okresie. Analiza tekstu, który doczekał się wydania krytycznego i opracowania, a także dysertacji doktorskiej, ale nie został w całości przetłumaczony na żaden z języków kongresowych, pozwala na wyciągnięcie pewnych wniosków dotyczących autora, jego pracy i funkcjonowania bizantyńskiego systemu edukacji w X wieku. Celem artykułu jest przedstawienie tych wniosków polskiemu czytelnikowi.
Słowa kluczowe:
Bizancjum, edukacja, szkoła, nauczyciel, paideia, listy, Anonymi Professoris Epistulae, Konstantynopol, uczeń, retorykaBibliografia
Anonymi professoris epistulae, ed. A. Markopoulos, Berlin 2000.
Athanasius Atonita, Vitae duae antiquae Sancti Athanasii, ed. J. Noret, CCG 9, Turnhout – Leuven 1982.
Agapitos Panagiotis A., Teachers, pupils and imperial power in eleventh-century Byzantium, w: Pedagogy and power: rhetorics of classical learning, red. Y.L. Too – N. Livingstone, Cambridge 1998, s. 170-187.
Bianconi D., Libri e letture di corte a Bisanzio. Da Costantino il Grande all’ascesa di Alessio I Comneno, w: Le corti nell’alto medioevo, Settimane di Studio del CISAM 62, Spoleto 2015, s. 767-815.
Browning R., Teachers, w: The Byzantines, red. G. Cavallo, Chicago – London 1997, s. 95-116.
Browning R., The Correspondence of a Tenth Century Byzantine Scholar, w: R. Browning, Studies on Byzantine History, Literature and Education, London 1977, s. 397-452.
Gaul N., Schools and Learning, w: The Cambridge Companion to Constantinople, red. S. Bassett, Cambridge 2022, s. 263-277.
Jaworska-Wołoszyn M., Edukacja w Bizancjum. Zarys problemu, „Język. Religia. Tożsamość” 13/1 (2016) s. 69-83.
Lemerle P., Le premier humanisme byzantin, Paris 1971.
Leonte F., Didacticism in Byzantine Epistolography, w: A Companion to Byzantine Epistolography, red. A. Riehle, Leiden – Boston 2020, s. 227-254.
Markopoulos A., Education, w: The Oxford Handbook of Byzantine Studies, red. E. Jeffreys, Oxford 2008, s. 785-795.
Markopoulos A., In search for ‘Higher education’ in Byzantium, „Zbornik radova Vizantološkog instituta” 50/1 (2013) s. 29-44.
Markopoulos A., La critique des textes au Xe siècle. Le témoignage du „Professeur anonyme”, „Jahrbuch der österreichischen Byzantinistik” 32/4 (1982) s. 31-38.
Markopoulos A., L’éducation à Byzance aux IXe-Xe siècles, w: Autour du „Premier humanisme byzantin” et des „Cinq études sur le XIe siècle”, quarante ans après Paul Lemerle, Paris 2017, s. 53-73.
Markopoulos A., Teachers and Textbooks in Byzantium ninth to Eleventh Century, w: Networks of Learning. Perspectives on Scholars in Byzantine East and Latin West, c. 1000-1200, red. S. Steckel – N. Gaul – M. Grūnbart, Münster – Wien – London 2014, s. 3-17.
Papaioannou S., The Epistolographic Self, w: A Companion to Byzantine Epistolography, red. A. Riehle, Leiden – Boston 2020, s. 333-352.
Robins R.H., The Byzantine Grammarians. Their Place in History, Berlin – New York 1993.
Speck P., Die Kaiserliche Universität von Konstantinopel, München 1974.
Steiner A., Untersuchungen zu einem anonymen byzantinischen Briefcorpus des 10. Jahrhunderts, Berne – Frankfurt am Main 1987.
Treadgold W.T., The Revival of Byzantine Learning and the Revival of the Byzantine State, „The American Historical Review” 84 (1979) s. 1245-1266.
Wilson N., Books and Readers in Byzantium, w: Byzantine Books and Bookmen, red. C. Mango – I. Szewczenko, Dumbarton Oaks 1975.
Wilson N., Scholars of Byzantium, Baltimore 1983.
Cardinal Stefan Wyszynski University in Warsaw https://orcid.org/0000-0003-0103-8521
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły w czasopiśmie objęte są licencją Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0). Autorzy i użytkownicy mogą korzystać z utworów na licencji CC-BY-ND od roku 2018. Dla wcześniejszych publikacji prawa autorskie są udostępnione na prawach dozwolonego użytku zgodnie z zapisami Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
