Znaczenie wyrażenia "divina catastrophe" w hymnie "Iam toto subitus vesper"
Tadeusz Gacia
John Paul II Catholic University of Lublin , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-1836-9506
Abstrakt
Autor opracowania napisanego w języku łacińskim ustala znaczenie wyrażenia divina catastrophe w hymnie brewiarzowym na święto Siedmiu Boleści Najświętszej Maryi Panny Iam toto subitus vesper eat polo, którego autorem jest Callisto Palombella. Polemizuje z nowożytnymi przekładami hymnu, które słowo catastrophe tłumaczą w sposób anachroniczny, nie biorąc pod uwagę węższego zakresu semantycznego tego słowa w okresie powstania hymnu, interpretują je jako Bożą mękę, jako cierpienie Boga. Tymczasem słowo catastrophe oznaczało wtedy - jak w dramacie starożytnym - gwałtowną zmianę sytuacji, wywrócenie porządku, punkt zwrotny akcji, co każe widzieć w śmierci Chrystusa jak gdyby ordinis eversio – przewrót, w którym uczestniczy także cała zdumiona natura.
Słowa kluczowe:
hymny brewiarzowe, nowożytne i współczesne przekłady, divina catastropheBibliografia
Palombella C., Hymnus Iam toto subitus vesper eat polo, in: Breviarium Romanum ex decreto SS. Concilii Tridentini restitutum Summorum Pontificum cura recognitum cum textu psalmorum e versione Pii Pp. XII auctoritate edita totum. Editio typica, Typis Polyglottis Vaticanis 1961, p. 1180‐1181, in: http://hymnarium.de/hymni-breviarii/hymnen/proprium-sanctorum/334-iam-toto-subitus (aditus 10.01.2025).
Palombella C., Hymnus O quot undis lacrimarum, in: http://www.hymnarium.de/hymni-breviarii/hymnen/proprium-sanctorum/335-o-quot-undis (aditus 10.01.2025).
Palombella C., De S. Juliana Falconeria Virgine Florentina Tertii Ordinis Servorum B.M.V. Fundatrice Oratio Romae habita in Templo S. Marcelli XIII Kal. Iulias anno 1738 ad Eminentissimos, ac Reverendissimos S.R.E. Cardinales a F. Callisto Maria Palombella, sacrae theologiae magistro, Ordinis Servorum ejusdem B.M.V. Procuratore Generali necnon S. Rituum Congregationis Consultore, Romae 1738.
Desiderius Erasmus Roterodamus, Adagiorum chiliades quatuor cum sesquicenturia, Oliva Roberti Stephani 1558.
Venantius Fortunatus, Hymnus in honore sanctae crucis (Carmina II 6; inc. Vexilla regis prodeunt), in: Venance Fortunat, Poèmes, t. 1/1‐4, tr. M. Reydellet, Paris 2002, p. 57‐58.
[Wipo Burgundiensis], Victimae paschali laudes (In Resurrectione Domini), in: Analecta hymnica medii aevi, t. 54, ed. C. Blume – H.M. Bannister, Leipzig 1915, p. 12‐13.
Danielou M., Vendredi de la Passion, https://claves.org/podcast/vendredi-de-la-passion (aditus 10.01.2025).
Giulio G.D, Alla maestá di Vittorio Emanuele Re di Sardegna versione poetica di tutti gl’inni della Chiesa secondo il Breviario Romano, di alcune antifone della SS. Vergine, delle quattro sequenze della messa coll’inno Gloria in excelsis Deo, Torino 1816.
Hymny kościelne, tr. T. Karyłowski, Kraków 1932, s. 210; ed. 2, red. M. Korolko, Warszawa 1978, p. 189.
Poesia sagrada: himnos del breviario romano traducidos al idioma español en rigurosa consonancia por D. Juan Baptista Sorazabal...; añadese el Ritmo de Santo Thomás de Aquino a la sagrada eucaristia, y la Oracion del Papa Urbano VIII, para la accion de gracias despues de haberla recibido, Madrid 1777.
Repertorio gregoriano para domingos, fiestas y preceptos. Forma extraordinaria de rito romano, Schola laudate Dominum, p. 94‐95, in: http://www.unavocesevilla.com/wp-content/uploads/2020/03/REPERTORIO-CANTOS-GREGORIANOS-SCHOLA-LAUDATE-DOMINUM-UVS.Mar20.pdf (aditus 10.01.2025).
Septem dolorum Beatae Maria Virginis (vespera), https://myuecc.org/divinum-officium-website-master/web/cgi-bin/horas/Pofficium.pl?date1=9‐15‐2023&command=prayVespera&version=Rubrics%201960&testmode=regular&lang2=Italiano&votive= (aditus 10.01.2025).
Septem dolorum Beatae Mariae Virginis (ad vesperas), https://www.divinumofficium.com/cgi-bin/horas/Pofficium.pl?date1=09‐14‐2022&command=prayVesperae&version=Divino%20Afflatu%20-%201954&testmode=regular&lang2=Deutsch&votive= (aditus 10.01.2025).
Bailly A., Dictionnaire grec-français, rédigé avec le concours d. E. Egger, Paris 1950.
Bieńczyk M., Katastrofy i wypadki w czasach romantyków, Warszawa 2017. (Crossref)
Breza E., Epitety NMP w „Hymnach kościelnych”, in: Język komunikacji, Nr 2, red. G. Majkowski, Częstochowa 2012, p. 15‐34.
Breza E., Syn Boży w hymnach kościelnych, „Język-Szkoła-Religia” 8/2 (2013) p. 20‐45.
Breza E., Trójca Święta w Hymnach kościelnych i w pieśniach kościelnych, „Poznańskie Studia Teologiczne. Seria Językoznawcza” 20/2 (2013) p. 73‐83. (Crossref)
Danielski W., Hymny maryjne dawne i współczesne w odnowionej Liturgii Godzin, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 26 (1979) p. 63‐74.
Diccionario de la lengua española, https://dle.rae.es/cat%C3%A1strofe?m=form (aditus 10.01.2025).
Dizionario della lingua italiana nuovamente compilato dai signori Nicolò Tommaseo e Bernardo Bellini, Torino 1865.
Enchiridion liturgicum complectens theologiae sacramentalis et dogmata et leges iuxta novum codicem rubricarum, t. 2, ed. P. Rado, Romae Friburgi Brisg. Barcinone 1961.
Jo. Matthi. Gesneri Novus linguae et eruditionis Romanae thesaurus, t. 1, Lipsiae 1749.
Kotyński L., Metryka hymnów brewiarzowych, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 11/4 (1958) p. 312‐313. (Crossref)
Larousse P., Le Grand Dictionnaire universel du XIXe siècle en 15 volumes 1866‐1876, t. 3, Paris 1867.
Liddell H.G. – Scott R., A Greek-English Lexicon. revised and augmented throughout by Sir Henry Stuart Jones with the assistance of Roderick McKenzie, Oxonii 1901.
Lyra Catholica: containing all the hymns of the Roman breviary and missal, with others from various sources, tr. E. Caswall, Novi Eboraci 1851, p. 218‐219.
Margel S., Le Grand Déluge, in: Scénario catastrophe, ed. C. Delécraz – L. Durussel, Genève 2007, p. 75‐95.
Słownik łacińsko-polski, t. 1: A-C, ed. M. Plezia, Warszawa 2007.
Springhetti Ae., Institutiones stili latini, Romae 1954.
The Hymns of the Breviary and Missal, ed. M. Britt, O.S.B. Novi Eboraci 1922, p. 286‐287.
Totius Latinitatis lexicon, consilio et cura Jacobi Facciolati opera et studio Aegidii Forcellini, lucubratum, Patavii 1771.
Archivio capitolare della cattedrale – Sezze, Crotonotassi episcopale, in: https://www.gentedituscia.it/palombella-callisto-maria/http://www.archiviosezze.it/cronotassi.php (aditus 10.01.2025).
Bishop Callisto Maria (Vincenzo Antonio) Palombella, O.S.M. †, in: https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpalomb.html (aditus 10.01.2025).
Catastrofe, G. Aldo, Grande Dizionario Italiano; in: https://www.grandidizionari.it/Dizionario_Italiano/parola/C/catastrofe.aspx?query=catastrofe (aditus 10.01.2025).
Catastrofe, Tommaseo Online, in: https://www.tommaseobellini.it/#/items/313 (aditus 10.01.2025).
Catastrophe, in: https://www.dictionary.com/browse/catastrophe (aditus 10.01.2025).
https://pl.glosbe.com/eu/pl/latza (aditus 10.01.2025).
Iam Toto Subitus Vesper, in: https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/iam-toto-subitus-vesper (aditus 10.01.2025).
Iam toto subitus, in: https://www.cathcorn.org/hotbam/131.html (aditus 10.01.2025).
Sudupe P., Andima Ibiñagabeitia (1906‐1967), in: https://jakin.eus/show/57cd3d8389d983dc7387a611a203f142cc4df8ad (aditus 10.01.2025).
John Paul II Catholic University of Lublin https://orcid.org/0000-0002-1836-9506
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły w czasopiśmie objęte są licencją Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0). Autorzy i użytkownicy mogą korzystać z utworów na licencji CC-BY-ND od roku 2018. Dla wcześniejszych publikacji prawa autorskie są udostępnione na prawach dozwolonego użytku zgodnie z zapisami Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
