„Był wieśniakiem, miał żonę i dzieci, ale nie był przez to gorszy w sprawach Bożych ” – instytucja małżeństwa w "Historii kościelnej" Sozomena z Bethelii
Abstrakt
Sozomen z Bethelii, autor Historii kościelnej, zawarł w swoim dziele szereg refleksji na przeróżne poboczne tematy związane z biegiem życia bohaterów swej narracji. Jednym z nich była niewątpliwie instytucja małżeństwa. W niniejszym artykule, wychodząc od konstatacji Sozomena dotyczącej Spirydona, biskupa Tremituntu na Cyprze, podjąłem próbę zrekonstruowania, na podstawie rozrzuconych w całym dziele luźnych myśli dotyczących małżeństwa, ogólnego obrazu tej instytucji funkcjonującego w środowisku chrześcijańskim w czasach współczesnych Sozomenowi, jaki wyłania się z jego Historii kościelnej, jak i poglądów samego historyka na jej temat.
Słowa kluczowe:
małżeństwo, Sozomen z Bethelii, historiografia kościelnaBibliografia
Acta Synodalia Ann. 50-381, red. A. Baron – H. Pietras, Kraków 2006.
Athanasius, Historia arianorum ad monachos, w: Athanasius, Werke, t. 3, ed. H.G. Opitz, Leipzig – Berlin 1934, s. 183-230.
Basilius, Epistulae, t. 1-3, ed. R.J. Deferrari, Cambridge – London 1950-1961,
Św. Bazyli Wielki, Listy, tł. W. Krzyżaniak, Warszawa 1972.
Epiphanius, Panarion, ed. K. Hall – J. Dummer, Berlin – New York 2009.
Chronicon Paschale, ed. W. Dindorf, Bonnae 1832.
Chronicon Paschale 284-628 AD, ed. M. Whitby – M. Whitby, Liverpool 1989.
Codex Theodosianus, ed. P. Krueger, Berolini 1923.
Historia monachorum in Aegypto, ed. A.J. Festugière, Brussels 1971.
Ioannes Malalas, Chronographia, ed. J. Thurn, Berlin – New York 2000.
Palladius, Historia Lausiaca, ed. C. Butler, The Lausiac History of Palladius, t. 2: The Greek Text edited with introduction and notes, Cambridge 1904.
Socrates, Historia ecclesiastica, ed. G.C. Hansen, Die Griechischen Christlichen Schriftsteller. Neue Folge 1, Berlin 1995, Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, tł. S.J. Kazikowski, Warszawa 1986.
Sozomenus, Historia ecclesiastica, ed. I. Bidez – G.C. Hansen, Die Griechischen Christlichen Schriftseller. Neue Folge 4, Berlin 1995, Sozomen Hermiasz, Historia Kościoła, tł. S. Kazikowski, Warszawa 1989.
Astolfi R., La lex Iulia et Papia, Padova 1970.
Bakalova E. – Lazarova A., The relics of St. Spiridon and the Making of Sacred Space on Corfu: Between Constantinople and Venice, w: Hierotopy: The Creation of Sacred Spaces in Byzantium and Medieval Russia, red. A. Lidov, Moscow 2006, s. 434-454.
Baldus H.R., Theodosius der Grosse und die Revolte des Magnus Maximus, „Chiron” 14 (1984) s. 174-190.
Barnes T.D., Athanasius and Constantius, Cambridge 1993.
Barnes T.D., The date of the Council of Gangra, „The Journal of Theological Studies” 40 (1989) s. 121-124.
Baziór, Ius liberorum w chrześcijańskiej inskrypcji z Mezji Dolnej. Problem datacji, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy Studia Pedagogiczne” 28 (1996) s. 49-58.
Bralewski S., The Catalogue of Virtues in the Ecclesiastical History of Sozomen of Bethelia, „Vox Patrum” 84 (2022) s. 31-50.
Bralewski S., Zagłada filozofów helleńskich w Imperium Romanum – obraz mędrców w relacji Sokratesa z Konstantynopola i Hermiasza Sozomena, „Vox Patrum” 32 (2012) s. 59-76.
Chesnut G.F., The first Christian Histories. Eusebius, Socrates, Sozomen, Theodoret and Evagrius, Paris 1977.
Cochini C., Orgines apostoliques du célibat sacerdotal, Paris 1981.
Cribiore R., The School of Libanius in Late Antique Antioch, Pricenton – Oxford 2007.
Crouzel H., Celibato e continenza ecclesiastica nella chiesa primitiva: i motivi, w: Sacerdotio e celibato. Studi storici e teologici, red. J. Coppens, Milano 1975, s. 451-504.
Desprez V., Początki monastycyzmu, t. 2: Dzieje monastycyzmu chrześcijańskiego do soboru efeskiego (431), Kraków 1999.
Dębiński A., Rzymskie prawo prywatne. Kompendium, Warszawa 2007.
Dignas B. – Winter E., Rome and Persia in Late Antiquity. Neighbours and Rivals, Cambridge 2007.
Grubbs J.E., Law and Family in Late Antiquity: The Emperor Constantine’s Marriage Legislation, Oxford 2000.
Gryson R., Les orgines du célibat ecclesiastique du premier au septième siècle, Gembloux 1970.
Heid S., Celibat w Kościele pierwotnym, tł. S. Stańczyk, Tuchów 2000.
James L., Empresses and Power in Early Byzantium, London 2001.
Kasprzak D., Rozwój i motywacja kościelnej doktryny o celibacie duchownych (IV-VII w.), w: Stosowność celibatu w relacji do kapłaństwa, red. H. Sławiński, Kraków 2012, s. 105-123.
Kinzig W., Christian Persecution in Antiquity, tł. M. Bockmuehl, Waco 2021.
Magruk A., Życie i historia relikwii świętego Spirydona biskupa Tremithus, „Elpis” 17 (2015) s. 81-85.
McGinn T.A.J., The lex Julia and Papia, w: Prostitution, Sexuality, and the Law in Ancient Rome, red. T.A.J. McGinn, Oxford 2003, s. 70-104.
Misztal-Konecka J., Bigamia w prawie rzymskim, Lublin 2012.
Sabbah G., Introduction, w: Sozomène, Histoire Ecclésiastique, ed. J. Bidez – G.C. Hansen, SCh 306, Paris 1983.
Suder W., Censuspopuli. Demografia starożytnego Rzymu, Wrocław 2003.
Tarnacka A., Zbiór ustaw Lex Iulia et Papia jako próba wyjścia z kryzysu obyczajowo-społecznego zapoczątkowanego u schyłku Republiki Rzymskiej, „Kultura Prawna” 1/2 (2018) s. 132-142.
Urbainczyk T., Observations on the differences between the Church Histories of Socrates and Sozomen, „Historia” 46 (1997) s. 355-356.
Young F., From Nicaea to Chalcedon, London 1983.
Van Dam R., Rome and Constantinople. Rewriting Roan history during Late Antiquity, Waco 2010.
Wołodkiewicz W. – Zabłocka M., Prawo rzymskie. Instytucje, Warszawa 2005.
Zabłocka M., Ius trium liberorum w ustawodawstwie dynastii julijsko-klaudyjskiej, „Prawo Kanoniczne” 29/1-2 (1986) s. 1-22.
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły w czasopiśmie objęte są licencją Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0). Autorzy i użytkownicy mogą korzystać z utworów na licencji CC-BY-ND od roku 2018. Dla wcześniejszych publikacji prawa autorskie są udostępnione na prawach dozwolonego użytku zgodnie z zapisami Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
