Fear – an aspect of Byzantine psychological warfare

Łukasz Różycki

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu , Poland


Abstract

Celem artykułu jest ukazanie, w jaki sposób strach oddziaływał na starożyt­nych żołnierzy. W badaniach wykorzystano metody stosowane w nowej histo­rii wojskowości oraz elementy warsztatu psychologii społecznej, zwłaszcza jej części traktującej o zachowaniach zbiorowych. W celu dokonania analizy, autor wykorzystał traktat wojskowy z końca VI w. – Ars militaris oraz inne teksty źródłowe, pełniące funkcję pomocniczą. Dzięki zastosowaniu źródła spisanego przez autora będącego praktykiem, udało się uchwycić elementy póź­norzymskiej sztuki wojennej, które dziś określamy mianem wojny psychologicz­nej. Autor artykułu postawił hipotezę, że starożytni dowódcy świadomie wyko­rzystywali strach jako pożyteczne narzędzie motywujące własnych żołnierzy oraz demotywujące wojska przeciwnika; w zakończeniu podkreślił jednak, że dalsze badania nad tym zagadnieniem są konieczne, a wyniki należy interpretować bar­dzo ostrożnie w przypadku stosowania nowoczesnego kotekstu.

Keywords:

Roman army, military psychology, fear, ars militaris

Altheide D.L., Creating Fear News and the Construction of Crisis, New York 2002

Ambüh R., Prisoners of War in the Hundred Years War: Ransom Culture in the Late Middle Ages, Cambridge 2013

Ammianus Marcellinus, Rerum gestarum libri

Aussaresses F., L’auteur de Stratégicon, REA 8 (1906) 23-40

Baley S., Wprowadzenie do psychologii społecznej, Warszawa 1959

Besala J., Miłość i strach. Dzieje uczuć kobiet i mężczyzn. Cywilizacje starożytne, Poznań 2010

Bloom H. – Man P. de – Derrida J. – Hartman G.H. – Miller J.H., Deconstruction & Criticism, New York 1979

Borkowski J., Podstawy psychologii społecznej, Warszawa 2003

Brand C., Roman Military Law, San Antonio 1968

Bray J., Essai Sur Le Droit Penal Militaire Des Romains: Droit International de L’Occupation Militaire en Temps de Guerre, Whitefish 2009

Dabbs J. – Leventhal H., Effects of varying the recommendations in a fear-arousing com-munication, “Journal of Personality and Social Psychology” 4 (1966) 525-531

Doliński D. – Nawart R., Fear-then-relief procedure for producing compliance: Beware when the danger is over, “Journal of Experimental Social Psychology” 34 (1998) fasc. 1, 27-51

Doyle R.C., The Enemy in Our Hands: America’s Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror, Washington 2010

Flavius Tiberius Mauricius, Ars militaris, in: Das Strategikon des Maurikios, ed. G.T. Dennis, transl. E. Gamillscheg, Wien 1981

Freshfield E.H., Roman Law in the Later Roman Empire Military Discipline of the Emperor Maurice c. A.D. 590 from the Strategikon, Cambridge 1947

Goldsworthy A.K., The Roman Army at War 100 BC-AD 200, Oxford 1996

Greatrex G. – Elton H. – Burgess R., Urbicius’ Epitedeuma: An edition, translation and commentary, ByZ 98 (2005)

Hansen H.M., The Battle Exhortation in Ancient Historiography. Fact or Fiction?, „Historia” 42 (1993) fasc. 2, 161-180

Hanson D., The Western Way of War: Infantry Battle in Classical Greece, New York 1987

Hartmann E. – Sunde T. – Kristensen W. – Martinussen M., Psychological Measures as Predictors of Military Training Performance, “Journal of Personality Assessment” 80 (2003) fasc. 1, 87-98

James W., The Moral Equivalent of War, in: The Works of William James – Essays in Religion and Morality, ed. F. Burkhardt, Cambridge 1982, 162-173

Kaegi Jr. W.E., Some Thoughts on Byzantine Military Strategy, in: Byzantine Warfare, ed. J. Haldon, Aldershot 2007

Keegan J., The Face of Battle, London 1976

Kennedy C. – Zillmer E., Military Psychology Clinical and Operational Applications, New York 2006

Kiesler C.A. – Kiesler S.B., Conformity, Boston 1969

Konieczny S., Panika wojenna, Warszawa 1969

Konieczny S., Strach i odwaga w działaniach bojowych, Warszawa 1964

Kotowska A., Zwierzęta w kulturze literackiej Bizantyńczyków, Poznań 2013

Krammer A., Prisoners of War: A Reference Handbook, Washington 2008

Kuleczka G., Studia nad rzymskim wojskowym prawem karnym, Poznań 1974

Leo Sapiens, Tactica

Leventhal H. – Watts J. – Pagano C.F., Effects of fear and instructions on how to cope with danger, “Journal of Personality and Social Psychology” 6 (1967) fasc. 3, 313-321

Luttwak E.N., The Grand Strategy of the Byzantine Empire, Harvard 2009

Łuć I., Boni et Mali Milites Romani relacje między żołnierzami wojsk rzymskich w okresie wczesnego cesarstwa, Kraków 2010

MacMullen R., The Legion as a Society, “Historia” 22 (1984) fasc. 4, 440-456

Marshall S.L.A., Men against Fire, New York 1947

Maurice’s Strategikon: Handbook of Byzantine Military Strategy, transl. G.T. Dennis, Philadelphia 1984

Mauricius, Ars militaris, ed. Dennis

Melchior A., Caesar in Vietnam: did Roman Soldiers Suffer from Post-Traumatic Stress Disorder?, “Greece & Rome” 58 (2011) fasc. 2, 209-223

Miedzińska B., Podstawy psychologii, Jelenia Góra 2010

Mieszkowski J., Fear of a Safe Place, in: Fear Across the Disciplines, ed. J. Plamper – B. Lazier, Pittsburgh 2012

Ministerstwo Obrony Narodowej. Centralna Komisja Regulaminowa, Instrukcja walki bagnetem, Wielka Brytania 1943

Ministerstwo Spraw Wojskowych, Instrukcja walki bagnetem (tymczasowa), Warszawa 1928

Nowacki G., Organizacja i prowadzenie działań psychologicznych w wybranych państwach, Toruń 2004

Ohman A., The Biology of Fear: Evolutionary, Neutral and Psychological Perspectives, in: Fear Across the Disci¬plines, ed. J. Plamper – B. Lazier, Pittsburgh 2012, 35-51

Onasandros, Strategikos

Phang S.E., Roman Military Service: Ideologies of Discipline in the Late Republic and Early Principate, Cambridge 2008

Picq C.A. du, Études sur le combat, Paris 1868

Pieter J., Strach i odwaga, Warszawa 1971

Stachura M., Wrogowie porządku rzymskiego studium zjawiska agresji językowej w Kodeksie Teodozjusza, Nowelach Postteodozjańskich i Konstytucjach Sirmondiańskich, Kraków 2010

Syvanne I., The Age of Hippotoxotai Art of War in Roman Military Revival and Disaster (491-636), Tampere 2004

Theophylactus Simocatta, Historia

Turlej S., Upadek granicy cesarstwa na Dunaju, in: Barbarzyńcy u bram Imperium, ed. S. Turlej, Kraków 2007, 185-246

U.S. Army Hand-To-Hand Combat, New York 2012

Whitby M., The Emperor Maurice and his Historian Theophylact Simocatta on Persian and Balkan Warfare, Oxford 1988

Wiita J., The Ethnika in Byzantine Military Treatises, University of Minesota 1977

Wohlstetter A., The Delicate Balance of Terror, “Foreign Affairs” 37 (1959) fasc. 2, 211- 234

Wojnowski M., Religia a wojskowość bizantyńska w świetle traktatów wojskowych IX-XI wieku, “Przegląd Historyczny” 100 (2009) nr 2, 199-205

Zástĕrová B., Les Avares et les Slaves dans la Tactique de Maurice, Praha 1971

Zawadzki M. – Barska M., Skamienieć ze strachu czy popchnąć do działania? (Nad)używanie strachu w perswazji, in: Spotkania z psychologią społeczną, ed. B. Danieluk – K. Stasiuk, Lublin 2009, 34-46

Download

Published
2015-07-15


Różycki, Łukasz. (2015). Fear – an aspect of Byzantine psychological warfare. Vox Patrum, 63, 459–473. https://doi.org/10.31743/vp.3575

Łukasz Różycki 
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu



License

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.