Early Christian Roman basilica – continuity or innovation?

Zygmunt Kalinowski

Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy , Poland


Abstract

The article is an attempt to arouse a discussion about the originality of the de­sign of Roman Christian basilica. The author deals with the form of basilica Con­stantiniana and strives to reconstruct its architectonic and functional programme. Formal borrowings from forum basilicas and imperial audience halls have been indicated. The formal adoption from those objects has been justified in two ways. The idea of acquiring the scale and inside arrangement from forum basilicas stemmed from the similarity of function. In turn, hierarchical order of the interior was achieved due to an apse moved to the shorter side with the entrances on the opposite one; such a compositional solution was taken from imperial basilicas. It was aimed to focus an attention of the faithful at actions which were taking place against the apse as well as at the bishop himself. The apse’s symbolic significance raised the rank of a building, thus granting a bishop the emperor’s authority. The development of Roman Christian basilica – understood as such process – turned this object into original architectonic creation. It joined ingeniously the function of gathering the faithful (procedure unknown to the prior Roman cult architec­ture) with the visualisation of the symbolism of power – of a bishop, in this case – emanating from the form of the apse and from the structure of the building, both derived from imperial basilicas.

Keywords:

origins of Early Christian basilica, basilica Constantiniana

Constitutiones Apostolorum, wyd. grecko-polskie, w: Konstytucje Apostolskie oraz Kanony Pamfilosa z apostolskiego synodu w Antiochii, Prawo kanoniczne świętych Apostołów, Kary świętych Apostołów dla upadłych, Euchologion Serapiona, układ i oprac. A. Baron – H. Pietras, tłum. S. Kalinkowski, ŹMT 42 = SCL 2, Kraków 2007, 1-293.

Eusebius Caesariensis, Historia ecclesiastica, wyd. grecko-polskie: Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna, red. H. Pietras, tłum. A. Caba na podstawie tłum. A. Lisieckiego, ŹMT 70, Kraków 2013.

Liber Pontificalis (1-96), wyd. łacińsko-polskie: Księga Pontyfików (1-96), oprac. M. Ożóg – H. Pietras, tłum. P. Szewczyk (1-90) – M. Jesiotr (91-96), ŹMT 74 = SCL 9, Kraków 2014.

Aquiliana M., Msza pierwszych chrześcijan, tłum. P. Ahmad, Gdańsk 2009.

Brandenburg H., Die frühchridtlichen kirchen in Rom: vom 4. Bis zum 7. Jahrhundert, Milano 2004.

Carcopino J., Życie codzienne w Rzymie w okresie rozkwitu Cesarstwa, tłum. M. Pąkcińska, Warszawa 1960.

Deichmann F., Archeologia chrześcijańska, tłum. E. Jastrzębowska, Warszawa 1994.

Iwaszkiewicz-Wronikowska B., Domus – Ecclesia – Aedes. Powstawanie świątyni chrześcijańskiej, w: SymKaz I, Lublin 1998, 11-45.

Jastrzębowska E., Maksencjusz: ostatni czy pierwszy twórca rzymskiej architektury późno antycznej, w: Bitwa przy moście mulwijskim. Konsekwencje, red. Z. Kalinowski – D. Próchniak, Poznań 2014, 203-220.

Jastrzębowska E., Sztuka wczesnochrześcijańska, Kraków 2008.

Kalinowski Z., Orient und Rom, okcydentalność i orientalność kościołów antycznych. Architektura jako język polityki i teologii, Poznań 2013.

Krautcheimer R., Three Christian Capitals. Topography and Politics, Berkeley – London 1983.

Krautheimer R. – Corbett S. – Frazer A.K., Corpus Basilicarum Christianarum Romae, V, Città del Vaticano 1977.

Krautheimer R., Early Chrystian and Byzantine Architecture, Harmondsworth 19864.

Krautheimer R., The Constantinian Basilica, DOP 21 (1967) 115-140.

Luft A., Kościoły pierwszych chrześcijan, w: Eucharystia pierwszych chrześcijan. Ojcowie Kościoła nauczają o Eucharystii, wyb. i opr. ks. M. Starowieyski, OŻ 7, Kraków 1987, 52-70.

Oates W.J., The Population of Rome, CPh 29 (1934) 101-116.

Pietri Ch., Roma Christiana. Recherches sur l’Église de Rome, son organisation, sa politique, son idéologie de Miltiade à Sixte III (311-440), Paris 1976.

Veyne P., Cesarstwo Rzymskie; w: Historia życia prywatnego, t. 1: Od Cesarstwa Rzymskiego do roku tysięcznego, red. P. Veyne, tłum. K. Arustowicz – M. Rostworowska, Wrocław 1998, 17-222.

Ward-Perkins J.B., Constantine and the Origins of the Christian Basilica, „Papers of the British School at Rome” 22 (1954) 69-90.

Ward-Perkins J.B., Roman Architecture, London 1988.


Published
2015-12-15


Kalinowski, Z. (2015). Early Christian Roman basilica – continuity or innovation?. Vox Patrum, 64, 189–203. https://doi.org/10.31743/vp.3712

Zygmunt Kalinowski 
Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy



License

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.