Die Anfänge des „Anathema” in der Urkirche

Konrad Zawadzki

Theologische Fakultät Trier , Germany


Abstract

Grecki termin oznaczający rzecz lub osobę przeklętą, pojawia się w Nowym Testamencie jedynie u św. Pawła. Apostoł używa tego słowa, jako określenia odnoszącego się do rzeczywistości obejmującej działania wymierzone przeciwko zbawczej misji Chrystusa i dotyczące tym samym obszaru związanego z aktywnością Szatana. Pawłowa anatema rozciąga się w związku z tym na tych ludzi, którzy, podobnie jak Zły Duch, dążą do odebrania Chrystusowi wyznawców i sprowadzenia ich na drogę walki ze Zbawicielem. Nie odnosi się ona zatem do „zwykłych” grzeszników, którzy powodowani ludzką słabością upadają, aby później korzystając z miłosierdzia Bożego powracać do stanu łaski. Anatema św. Pawła dotyka zatem tych, którzy w sposób świadomy i zatwardziały angażują się w rozprzestrzenianie antychrześcijańskich zachowań bądź nauk i tym samym włączają się w czynną i programową walkę z Chrystusem. Owo podwójne kryte­rium zatwardziałości i aktywnego zaangażowania w pozyskiwaniu zwolenników dla wrogich doktrynie chrześcijańskiej poglądów jest charakterystycznym wyz­nacznikiem zastosowania anatemy przez Apostoła i zwraca uwagę na to, że objęty anatemą jest fałszywym prorokiem i znajduje się w obszarze podległym Szatanowi, który potrafi niekiedy przybierać postać Anioła Światła po to, aby zwodzić wierzących (por. 2Kor 11, 14). Anatema staje się w tym kontekście dla chrześcijan niezwykle ważną pomocą, pozwalającą łatwo i niezawodnie odróżnić naukę Chrystusa od wywodzącej się z szatańskiej inspiracji doktryny fałszu. Anatema stanowi jasną linię, wyznaczającą granicę między prawdą a kłamstwem. Jest za­tem czymś zasadniczo różnym od ekskomuniki, która w Nowym Testamencie od­nosi się przede wszystkim do grzeszników i ma na celu, przez czasowe wyłączenie ich z życia wspólnoty, dać im możliwość pokuty za popełnione winy i powrotu do nieskazitelności dzieci Bożych. Anatema zakłada natomiast daleko posuniętą zatwardziałość objętego nią człowieka, który, podobnie jak Szatan, nie jest zain­teresowany swoim nawróceniem. Podobne znaczenie, co Pawłowa anatema, mają również pojawiające się u innych nowotestamentalnych autorów terminy takie jak: przekleństwo, antychryst i oszust, które zakładają, że objęta nimi osoba jest apostołem Szatana i tym samym znajduje się w przeklętej sferze fałszu. Terminologiczna różnorodność określeń wchodzących znaczeniowo w obszar używanego przez św. Pawła słowa anatema dowodzi, że w okresie powstawania pism Nowego Testamentu nie wytworzyła się jeszcze jed­noznaczna nomenklatura związana z praktyką anatematyzowania. Z drugiej jed­nak strony jest ona bardzo wczesnym świadectwem konieczności posługiwania się terminami funkcjonującymi, jako pewnego rodzaju znaki ostrzegawcze, chroniące „tych najmniejszych” przed zepsutymi doktrynami fałszywych apostołów.

Keywords:

anathema

Allo E.B., Saint Paul, Première Épitre aux Corinthiens, Paris 1934
Behm J., anathema, TWNT I, Stuttgart 1966
Beutler J., Die Johannesbriefe, Regensburg 2000
Borse U., Der Brief an die Galater, Regensburg 1984
Brun L., Segen und Fluch im Urchristentum, Oslo 1931
Conzelmann H., Der erste Brief an die Korinther, Göttingen 1981
Doskocil W., Der Bann in der Urkirche, München 1958
Gommenginger A., Bedeutet die Exkommunikation Verlust der Kirchengliedschaft, ZKTh 73 (1951)
Hofmann K., Anathema, RACh I, Stuttgart 1950
Klauck H., 2. Korintherbrief, Würzburg 1994
Knoch O., Der Erste und Zweite Petrusbrief. Der Judasbrief, Regensburg 1990
Légasse S., Mikros, Exegetisches Wörterbuch zum Neuen Testament II (1981)
Lindemann A., Der Erste Korintherbrief, Stuttgart 2000
Lietzmann H., An die Korinther I/II, Tübingen 1949
Lohse E., Der Brief an die Römer, Göttingen 2003
Pesch R., Synopse nach Matthäus, Zürich – Einsiedeln – Köln 1980
Sand A., Das Evangelium nach Matthäus, Regensburg 1986
Schlier H., Der Brief an die Galater, Göttingen 1989
Schlier H., Der Römerbrief, Freiburg – Basel – Wien 1977
Schneider G., Der Brief an die Galater, Düsseldorf 1964
Schrage W., Der erste Brief an die Korinther, Zürich – Düsseldorf 1999
Schunack G., Der Hebräerbrief, Zürich 2002

Published
2009-12-15


Zawadzki, K. (2009). Die Anfänge des „Anathema” in der Urkirche. Vox Patrum, 53, 495–520. https://doi.org/10.31743/vp.4498

Konrad Zawadzki 
Theologische Fakultät Trier



License

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.