Wisdom versus Ignorance – the Dispute over the Title Theotokos in the Light of "Ecclesiatical History" of Socrates of Constantinople

Sławomir Bralewski



Abstract

The conflict over the title given to Mary, the Mother of Jesus Christ, in fact the Christological dispute, involved the most important doctrinal issues considered in the fifth century. In turn, the message of Socrates from Constantinople, referring to the origin and course of this controversy, is the oldest source known to us, which gives an account on this subject. The purpose of this paper is to analyze the Ecclesiastical History of Socrates from the point of view of its author on the course of events related to the dispute over the title Theotokos to which the teaching of Nestorius led. Socrates was very critical of the actions taken by Nestorius from the first days of his pontificate, seeing him as a troublemaker who was right punished at the Council of Ephesus. Nevertheless, he did not see Nestorius as a heretic, but seemed to accept the judgment of the Council of Ephesus which recognized him as such. Regarding the title Theotokos, he accepted the teaching of Origen. He mainly accused Nestorius of lack of education. Nestorius' opponents in Constantinople were also, according to Socrates, the wise men who knew how to reason correctly, which makes it possible to connect them with the circle of Troilos Sophist.

Keywords:

Socrates of Constantinople, Theotokos, Ephesus, Nestorius, Ecclesiastical History

Acta Conciliorum Oecumenicorum, t. 1: Concilium Universale Ephesenum, ed. E. Schwartz, Berolini – Lipsiae 1927-1930.

Eusebius, Vita Constantini, red. F. Winkelmann, Berlin – New York 2008.

Evagrius Scholasticus, Historia ecclesiastica, w: Evagrius Scholasticus, The Ecclesiastical History of Evagrius with scholia, ed. J. Bidez – L. Parmentier, London 1898.

Nestorius, Liber Heraclidis, w: Nestorius, Liber Heraclidis: Le livre d’Héraclide de Damas, tł F. Nau, Paris 1910.

Socrates, Historia ecclesiastica, w: Socrates, Kirchengeschichte, red. G.C. Hansen, Berlin 1995, tł. S.J. Kazikowski, Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, Warszawa 1986. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110886016

Theodoros Anagnostes, Historia ecclesiastica, w: Theodoros Anagnostes, Kirchengeschichte, red. G.Ch. Hansen, Berlin 1971.

Theophanes, Chronographia, t. 1, red. C. de Boor, Lipsiae 1883.

A Greek-English Lexicon, ed. H.G. Liddell – R. Scott, Oxford 1996.

Anastos M., Nestorius was Orthodox, „Dumbarton Oaks Papers” 16 (1962) s. 119-140. DOI: https://doi.org/10.2307/1291160

Batiffol P., Les présents de St. Cyrille à la cour de Constantinople, „Bulletin d’ancienne littérature et d’archéologie chrétiennes”1 (1911) s. 247-264.

Bralewski S., Le choix du lieu pour la délibération des conciles convoqués par les empereurs du bas-empire romain, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 56, Łódź 1996, s. 63-64.

Bralewski S., Le retard de l’évêque Jean d’Antioche sur le concile d’Ephèse en 431: accident ou choix délibéré?, w: Mélanges d’histoire byzantine offerts à Oktawiusz Jurewicz à l’occasion de son soixante-dixième anniversaire, red. W. Ceran, Byzantina Lodziensia 3, Łódź 1998, s. 43-55.

Bralewski S., Symmachia Cesarstwa Rzymskiego z Bogiem chrześcijan (IV-VI wiek), t. 2: Jedna religia w jednym cesarstwie. Rzymscy imperatorzy sprzymierzeni z Bogiem na straży jedności Kościoła od Konstantyna I do Justyniana I, Byzantina Lodziensia 32, Łódź 2018.

Cameron A., The Empress and the Poet: Paganism and Politics at the Court of Theodosius II, „Yale Classical Studies” 27 (1982) s. 217-290. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511972928.008

Chadwick H., The Early Church, London 1967.

Chew K., Virgins and Eunuchs: Pulcheria, Politics and the Death of Emperor Theodosius II, „Historia. Zeitschrift für alte Geschichte” 55/2 (2006) s. 207-227.

Constas N.P., Proclus of Constantinople and the Cult of the Virgin in Late Antiquity. Homilies 1–5, Texts and Translations, Leiden – Boston 2003. DOI: https://doi.org/10.1163/9789047404309

Crabbe A., The Invitation List to the Council of Ephesus and Metropolitan Hierarchy in the Fifth Century, „The Journal of Theological Studies” 32/2 (1981) s. 369-400. DOI: https://doi.org/10.1093/jts/32.2.369

Crouzel H., La théologie mariale d’Origène, w: Origène, Homélies sur S. Luc, SCh 87, Paris 1962, s. 11-64.

Curti C., Lo scisma di Novaziano nell’interpretazione dello storico Socrate, w: La storiografia ecclesiastica nalla tarda antichità, Atti del convegno tenuto in Erice (1978), Messina 1980, s. 313-333.

Częsz B., Maryja – nasza Siostra. Patrystyczny przyczynek do mariologiiantropologicznej, „Vox Patrum” 52/1 (2008) s. 99-107. DOI: https://doi.org/10.31743/vp.6574

Fédou M., L’historien Socrate et la controverse origéniste du IV siècle, w: L’Historiographie de l’Église des premiers siècles, Paris 2001, s. 271-280.

Ferrarini A., Eresia e storia ecclesiastica. Contributi novaziani alla storiografia di Socrate (Scholastico), „Annali della Facoltà di Lettere e Filosofia di Padova” 4 (1979) s. 127-185.

Gavrilyuk P., Theopatheia: Nestorius’s main charge against Cyril of Alexandria, „Scottish Journal of Theology” 56 (2003) s. 190-207. DOI: https://doi.org/10.1017/S0036930603001030

Giambernardini G., Il „Sub tuum praesidium” e il titolo „theotokos” nella tradizione egiziana, „Marianum” 31 (1969) s. 324-362.

Grillmeier A., Christ in Christian Tradition, t. 2: From Chalcedon to Justinian I, tł. P. Allen – J. Cawte, Atlanta 1987.

de Halleux A., La première session du concile d’Éphèse (22 Juin 431), „Ephemerides Theologicae Lovanienses” 69 (1993) s. 48-87. DOI: https://doi.org/10.2143/ETL.69.1.542180

de Halleux A., Nestorius. Histoire et doctrine, Irenikon 66 (1993) s. 163-178.

Harries J., Pius Princeps. Theodosius II and Fifth-Century Constantinople, w: New Constantines: The Rhythm of Imperial Renewal in Byzantium, 4th–13th Centuries, ed. P. Magdalino, Aldershot 1994, s. 35-44.

Hefele C.J., Histoire des conciles d’après les documents originaux, t. 2/1, tł. H. Leclerq, Paris 1908.

Holum K., Theodosian Empress: Women and Imperial Dominion in Late Antiquity, Los Angeles 1982.

Ilski K., Łapówka czy dobrodziejstwo. Niefortunne środki dyplomatyczne w czasach Teodozjusza II, „Eos” 83/2 (1995) s. 359-365.

Ilski K., Sobory w polityce religijnej Teodozjusza II, Poznań 1992.

Janiszewski P. – Stebnicka K. – Szabat E., Sofiści i Retorzy greccy w cesarstwie rzymskim (I-VII wiek). Słownik biograficzny, Warszawa 2011. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323510390

Kosiński R., Dzieje Nestoriusza, biskupa Konstantynopola w latach 428-431, w: U schyłku starożytności, red. P. Janiszewski – R. Wiśniewski, Studia Źródłoznawcze 7, Warszawa 2008, s. 30-63.

Królikowski J., Maryja w perspektywie prawdy o Ojcu. Kilka uwag o mariologii Ojców Kapadockich, „Salvatoris Mater” 1 (1999) s. 198-209.

Królikowski J., Ogłoszenie Theotokos na Soborze Efeskim, „Vox Patrum” 55 (2010) s. 385-393. DOI: https://doi.org/10.31743/vp.4344

Królikowski J., Theotokos w teologii św. Atanazego. Problem mariologiczny w IV wieku i jego znaczenie, „Salvatoris Mater” 2 (2000) s. 56-73.

Longosz S., Bogarodzica w nauce Ojców Kapadockich, „Salvatoris Mater” 2 (2000) s. 84-104.

Loofs F., Nestorius and his Place in the History of Christian Doctrine, Cambridge 1914.

Luibheid C., Theodosius II and Heresy, „Journal of Ecclesiastical History” 16 (1965) s. 13-38. DOI: https://doi.org/10.1017/S0022046900053380

McGuckin J., Nestorius and the Political Factions of Fifth-Century Byzantium. Factors in his Personal Downfall, „Bulletin of the John Rylands University Library in Manchester” 78 (1996) s. 7-22. DOI: https://doi.org/10.7227/BJRL.78.3.2

McGuckin J.A., St. Cyril of Alexandria. The Christological Controversy. Its History, Theology, and Texts, VC 23 (Supplements), New York 1994. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004312906

McGuckin J.A., The Christology of Nestorius of Constantinople, „Patristic and Byzantine Review” 7 (1988) s. 93-129.

Millar F., A Greek Roman Empire: Power and Belief under Theodosius II (408–450), Berkeley 2006. DOI: https://doi.org/10.1525/california/9780520247031.001.0001

Neuschäfer B., Zur Bewertung des Origenes bei Sokrates, w: Die Welt des Sokrates von Konstantinopel. Studien zu Politik, Religion und Kultur im spaten 4. und fruhen 5. Jh.n. Chr. zu Ehren von Christoph Schaublin, red. B. Babler – H.-G. Nesselrath, München 2001, s. 71-95.

Nuffelen P. van, Episcopal Succession in Constantinople (381–450 c.e.): The Local Dynamics of Power, „Journal of Early Christian Studies” 18 (2010) s. 425-451. DOI: https://doi.org/10.1353/earl.2010.0000

Nuffelen P. van, Un héritage de paix et de piété. Étude sur les histoires ecclésiastiques de Socrate et de Sozomène, Leuven – Paris – Dudley 2004.

The prosopography of the Later Roman Empire, t. 2, ed. J.R. Martindale, Cambridge 1980.

Scipioni L.I., Nestorio e il concilio di Efeso. Storia dogma critica, Milano 1974.

Słownik Grecko-polski, t. 1-4, red. Z. Abramowiczówna, Warszawa 1965.

Słownik Grecko-polski, t. 1-2, opr. O. Jurewicz, Warszawa 2001.

Stachura M., Heretycy, schizmatycy i manichejczycy wobec cesarstwa rzymskiego (lata 324-428, wschodnia część Imperium), Kraków 2000.

Stein E., Histoire du Bas-Empire, t. 1: De l’État Romain à l’État Byzantin (284-476), Paris 1959.

Starowieyski M., Mariologia Orygenesa, PSP 36, Warszawa 1986, s. 5-29.

Starowieyski M., Mariologia św. Atanazego Wielkiego, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 23 (1976) s.109-132.

Starowieyski M., Tytuł „Theotokos” w świadectwach przedefeskich, „Analecta Cracoviensia” 16 (1984) s. 409-449. DOI: https://doi.org/10.15633/acr.3185

Szidat J., Friede in Kirche und Staat: Zum politischen Ideal des Kirchenhistorikers Sokrates, w: Die Welt des Sokrates von Konstantinopel. Studien zu Politik, Religion und Kultur im spaten 4. und fruhen 5. Jh.n. Chr. zu Ehren von Christoph Schaublin, red. B. Babler – H.-G. Nesselrath, München 2001, s. 1-14.

Urbainczyk T., Socrates of Constantinople, historian of Church and state, Michigan 1997. DOI: https://doi.org/10.3998/mpub.23227

Vagaggini C., Maria nelle opere di Origene, OCA 131, Roma 1962.

Vogt H.J., Unterschiedliches Konzilsverständnis der Cyrillianer und der Orientalen beim Konzil von Ephesus 431, w : Logos: Festschrift für Luise Abramowski, red. von H.Ch. Brennecke – E.L. Grasmück – Ch. Markschies, Beihefte zur Zeitschrift für die neutestamentliche Wissenschaft und die Kunde der älteren Kirche 67, Berlin 1993, s. 429-451.

Vries W. de, Orient et Occident. Les structures ecclésiales vues dans l’histoire des sept premièrs conciles oecuméniques, Paris 1974.

Wallraff M., Der Kirchenhistoriker Sokrates. Untersuchungen zu Geschichtsdarstellung, Methode und Person, Göttingen 1997. DOI: https://doi.org/10.13109/9783666551765

Wipszycka E., Patriarcha aleksandryjski i jego biskupi (IV–VII w.), „Przegląd Historyczny” 73 (1982) s. 176-194.

Wipszycka E., La Chiesa nell’Egitto del IV secolo: le strutture ecclesiastiche, „Miscellanea Historiae Ecclesiasticae” 6 (1983) s. 182-201.


Bralewski, S. (2021). Wisdom versus Ignorance – the Dispute over the Title Theotokos in the Light of "Ecclesiatical History" of Socrates of Constantinople. Vox Patrum, 80, 177–196. https://doi.org/10.31743/vp.13035



License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.