Czy rzeczywiście większa będzie radość z jednego nawracającego się grzesznika niż z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych (Łk 15,7)?
Andrzej Piwowar
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-9316-1791
Abstrakt
Łk 15,7 jako werset zawierający teologiczne podsumowanie przypowieści o zaginionej owcy jest jednym z kluczowych tekstów dotyczących miłosierdzia Bożego w Nowym Testamencie. Najczęściej tłumaczy się go w sposób wskazujący, że większa radość będzie w niebie z jednego grzesznika nawracającego się niż z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy nie potrzebują nawrócenia. Jednak tekst grecki tego wersetu nie zawiera pełnej konstrukcji porównania. Pojawia się więc pytanie, czy obecność samego spójnika ἤ jest wystarczającym argumentem, aby tłumaczyć go w znaczeniu porównania. Odpowiedź na to pytanie stanowi cel analiz przedstawionych w artykule. Argumentacja przemawiająca za brakiem porównania w Łk 15,7 została oparta na dokładnej analizie składniowej tego wersetu oraz przesłankach, jakie do tej pory przytaczano na korzyść interpretacji tekstu w sensie porównania. Negatywne wyniki przeprowadzonych analiz nie pozwalają na tłumaczenie tego wersetu w sensie porównania. Występujący w nim samodzielnie spójnik ἤ należy bowiem uznać za alternatywny lub dysjunktywny („lub”, „albo”), a nie porównawczy („niż”) : „Powiadam wam: Tak samo w niebie będzie radość z jednego grzesznika, który się nawraca lub/albo z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy nie potrzebują nawrócenia”.
Słowa kluczowe:
Ewangelia według św. Łukasza, Łk 15,7, porównania w języku greckim, spójnik ἤ, funkcja składniowa ἤ w Łk 15,7Bibliografia
Arndt, W.F., The Gospel according to St. Luke ( Bible Commentary; Saint Louis, MO: Concordia 1956).
Arndt, W.F. – Gingrich, F.W. (red.), A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature: A Translation and Adaptation of the Fourth Revised and Augmented Edition of Walter Bauer’s Griechisch-Deutsches Wörterbuch zu den Schriften des Neuen Testaments und der übrigen urchristlichen Literatur, wyd. 2 (Chicago, IL – London: The University of Chicago Press 1979).
Banaszek, A., „Przypowieść o zagubionej owcy w świetle teologicznych koncepcji ewangelistów (Mt 18,10–15; Łk 15,3–7)”, Stworzył Bóg człowieka na swój obraz. Księga pamiątkowa dla Biskupa Profesora Mariana Gołębiewskiego w 65. rocznicę urodzin (red. W. Chrostowski) (Warszawa: Vocatio 2002) 26–52.
Basile, N., Sintassi storica del greco antico, wyd. 2 (Femio 7; Bari: Levante 2001).
Blass, F. – Debrunner, A., Grammatica del greco del Nuovo Testamento (Introduzione allo Studio della Bibbia. Supplementi 2; Brescia: Paideia 1997).
Bock, D.L., Luke. II. 9:51–24:53 (Baker Exegetical Commentary on the New Testament; Grand Rapids, MI: Baker Books 1994).
Bovon, F., Luke 2: A Commentary on the Gospel of Luke 9:51–19:27 (Hermeneia; Minneapolis, MN: Fortress 2013).
Brookins, T.A. – Longenecker B.K., I Corinthians 10–16: A Handbook on the Greek Text (Baylor Handbook on the Greek New Testament; Waco, TX: Baylor University Press 2016).
Chen, D.G., Luke (New Covenant Commentary Series; Eugene, OR: Cascade Books 2017).
Chrupcała, L.D., Il vangelo di Luca: analisi sintattica (Analecta 86; Milano: Terra Santa 2018).
Chrupcała, L.D., Il vangelo di Matteo: analisi sintattica (Analecta 92; Milano: Terra Santa 2022).
Culy, M.M. – Parsons, M.C. – Stigall, J.J., Luke: A Handbook on the Greek Text (Baylor Handbook on the Greek New Testament; Waco, TX: Baylor University Press 2010).
Ernst, J., Das Evangelium nach Lukas (Regensburger Neues Testament; Regensburg: Pustet 1976).
Fausti, S., Una comunitá legge il Vangelo di Luca (Bologna: EDB 1994).
Fitzmyer, J.A., The Gospel according to Luke (I–IX ): Luke: Introduction, Translation, and Notes (Anchor Bible 28; New York : Doubleday 1981).
Fitzmyer, J.A., The Gospel according to Luke (X–XXIV ): Luke: Introduction, Translation, and Notes (Anchor Bible 28A; New York – London – Toronto – Sydney – Auckland: Doubleday 1985). (Crossref)
Galbiati, E., „La parabola della pecora e della dramma ritrovate”, Bibbia e Oriente 6/3 (1964) 129–133.
Grasso, S., Luca (Roma: Borla 1999).
Green, J.B., The Gospel of Luke (New International Commentary on the New Testament; Grand Rapids, MI: Eerdmans 1997).
Grundmann, W., Das Evangelium nach Lukas (Theologischer Handkommentar zum Neuen Testament 3; Berlin: Evangelische Verlagsanstalt 1961).
Gryglewicz, F., Ewangelia według św. Łukasza. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz (Pismo Święte Nowego Testamentu 3/3; Poznań: Pallottinum 2007).
Gundry, R.H., Matthew. A Commentary on His Handbook for a Mixed Church under Persecution, wyd. 2 (Grand Rapids, MI: Eerdmans 1994).
Harris, M.J., Prepositions and Theology in Greek New Testament: An Essential Reference Resource for Exegesis (Grand Rapids, MI: Zondervan 2012).
Jankowski, A., Królestwo Boże w przypowieściach (Poznań – Warszawa: Pallottinum 1981).
Johnson, L.T., The Gospel of Luke (red. D.J. Harrington ) (Sacra Pagina 3; Collegeville, MN: Liturgical Press 1991).
Klostermann, E., Das Lukasevangelium (Handbuch zum Neuen Testament 5; Tübingen: Mohr Siebeck 1975).
Kühner, R. – Gerth B., Ausführliche Grammatik der griechischen Sprache. Teil 2. Satzlehre, wyd. 3 (Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft 2015) .
Larsen, I., “A Point of Irony”, The Bible Translator 50/4 (1999) 411–417. (Crossref)
Liddell, H.G. – Scott, R., A Greek-English Lexicon, wyd. 9 (Oxford: Clarendon 1996).
Markowski, A. (red.), Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN (Warszawa: PWN 2010).
Marshall, I.H., The Gospel of Luke: A Commentary on the Greek Text (New International Greek Testament Commentary; Exeter: Paternoster 1978).
Mickiewicz, F., Ewangelia według świętego Łukasza, rozdziały 12–24 (Nowy Komentarz Biblijny. Nowy Testament 3/2; Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2012).
Mielcarek, K., „Przypowieść o zagubionej owcy w trzeciej Ewangelii (Łk 15,1–7)”, Wszystko czynię dla Ewangelii. Księga Pamiątkowa ku czci O. Prof. Hugolina Langkammera OFM (red. G. Witaszek – A. Paciorek – A. Kiejza) (Lublin: Wydawnictwo KUL 2000) 265–284.
Montanari, F., Vocabolario della lingua greca, wyd. 2 (Trento: Loescher 2004).
Moule, C.F.D., An Idiom Book of the New Testament Greek, wyd. 2 (Cambridge: Cambridge University Press 1959; reprint 2004).
Nolland, J., Luke 9:21–18:34 (Word Biblical Commentary 35B; Dallas, TX: Word Books 1993).
Nolli, G., Evangelo secondo Luca, wyd. 2 (Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana 1993).
Nolli, G., Evangelo secondo Matteo, wyd. 2 (Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana 1996).
Nestle, E. et al. (red.), Novum Testamentum Graece, wyd. 28 (Stuttgart: Deutsche Bibelgellschaft 2012).
Olmstead, W.G., Matthew 15–28: A Handbook on Greek Text (Baylor Handbook on the Greek New Testament; Waco, TX: Baylor University Press 2019).
Paciorek, A., Ewangelia według św. Mateusza. Rozdziały 14–28 (Nowy Komentarz Biblijny. Nowy Testament 1/2; Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2008).
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, wyd. 5 poprawione (Poznań: Pallottinum 2002).
Piwowar, A., Składnia języka greckiego Nowego Testamentu, wyd. 2 (Materiały Pomocnicze do Wykładów z Biblistyki 13; Lublin: Wydawnictwo KUL 2017).
Piwowar, A., Język grecki Nowego Testamentu (Materiały Pomocnicze do Wykładów z Biblistyki 15; Lublin: Wydawnictwo KUL 2022) I, II.
Plummer, A., Critical and Exegetical Commentary on the Gospel according to S. Luke, wyd. 5 (International Critical Commentary; Edinburgh: Clark 1981).
Popowski, R., Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu: wydanie z pełną lokalizacją greckich haseł, kluczem polsko-greckim oraz indeksem form czasownikowych, wyd. 4 (Prymasowska Seria Biblijna; Warszawa: Vocatio 2006).
Popowski, R. – Wojciechowski, M. (red.), Grecko-polski Nowy Testament. Wydanie interlinearne z kluczem gramatycznym, z kodami Stronga i Popowskiego oraz pełną transliteracją greckiego tekstu, wyd. 9 (Prymasowska Seria Biblijna; Warszawa: Vocatio 2014).
Quarles, C.L., Matthew (Exegetical Guide to the Greek New Testament; Nashville, TN: B & H Academic 2017).
Radecki, W., „Zagadnienia literackie perykop o Bożym miłosierdziu (Łk 15,1–7.8–10.11–32)”, Teologia i Człowiek 14 (2009) 9–31.
Reiling, J. – Swellengrebel, J.L., A Translator’s Handbook on the Gospel of Luke (Helps for [Bible] Translators 10; Leiden: Brill 1971). (Crossref)
Robertson, A.T., A Grammar of the Greek New Testament in the Light of Historical Research (Nashville, TN: Broadman Press 2010).
Rocci, L., Vocabolario greco-italiano, wyd. 38 (Città di Castello: Dante Alighieri 1995).
Rossé, G., Il vangelo di Luca. Commento esegetico e teologico ( Roma: Città Nuova 1992).
Sabourin, L., The Gospel according to St. Luke: Introduction and Commentary (London: St Paul Publications 1984).
Schlier, H., „ἀμήν”, Theological Dictionary of the New Testament (red. G. Kittel) (Grand Rapids, MI: Eerdmans 1995) I, 335–338.
von Siebenthal, H., Ancient Greek Grammar for the Study of the New Testament (Oxford – Bern – Berlin – Bruxelles – New York – Wien: Lang 2019). (Crossref)
Smyth, H.W., Greek Grammar (Harvard: Harvard University Press 1956; reprint 1984).
Stein, R.H., Luke (New American Commentary 24; Nashville, TN: Broadman Press 1992).
Thompson, A.J., Luke (Exegetical Guide to the Greek New Testament; Nashville, TN: B & H Academic 2015).
Trau, J.M., “The Lost Sheep”, The Bible Today 28/5 (1990) 277–283.
Wellhausen, J., Einleitung in die drei ersten Evangelien (Berlin: G. Reimer 1905). (Crossref)
Wiefel, W., Das Evangelium nach Lukas (Theologischer Handkommentar zum Neuen Testament 3; Berlin: Evangelische Verlagsanstalt 1988).
Winer, G.B., A Grammar the Idiom of the New Testament: Prepared as a Solid Basis for the Interpretation of the New Testament, wyd. 7 (Andover, MA: Warren F. Draper 1883).
Wojciechowski, M., Przypowieści dla nas (Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2007).
Wolter, M., The Gospel according to Luke. II. (Luke 9:51–24) (trans. W. Coppins – C. Heilig) (Baylor -Mohr Siebeck Studies in Early Christianity; Waco, TX: Baylor University Press – Mohr Siebeck 2017).
Zerwick, M., Il Greco del Nuovo Testamento. Traduzione e adattamento alla lingua italiana di Gastone Boscolo (Subsidia Biblica 38; Roma: Gregorian & Biblical Press 2010).
Zerwick, M. – Grosvenor, M., A Grammatical Analysis of the Greek New Testament, wyd. 5 (Subsidia Biblica 39; Roma: Gregorian & Biblical Press 2010).
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0001-9316-1791
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
- Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., Autor publikacji udziela Wydawcy czasopisma „The Biblical Annals” niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z składanego do publikacji Utworu przez czas nieokreślony na nieograniczonym terytorium na następujących polach eksploatacji:
a) w zakresie utrwalenia Utworu, zwielokrotnienia Utworu dowolną techniką (w tym m.in. drukiem oraz w formie zapisu elektronicznego) na wszelkich znanych nośnikach (w tym m.in. informatycznych, elektronicznych i poligraficznych) oraz we wszelkich systemach informatycznych (szczególnie typu Internet);
b) w zakresie wprowadzenia Utworu do pamięci komputera, rozpowszechniania Utworu i egzemplarzy zwielokrotnienia Utworu, wprowadzenia do obrotu Utworu i egzemplarzy zwielokrotnienia Utworu;
c) w zakresie publicznego wykonania, odtwarzania, wystawiania i wyświetlania Utworu, użyczaniu, najmu i dzierżawy Utworu oraz egzemplarzy zwielokrotnienia Utworu;
d) w zakresie udostępniania, wprowadzanie do obrotu i rozpowszechniania Utworu i egzemplarzy zwielokrotnienia Utworu za pośrednictwem sieci informatycznych, w szczególności typu Internet, w tym promocji lub reklamy Utworu, czasopisma lub Wydawcy. - Ponadto, Autor nieodpłatnie zezwala Wydawcy na korzystanie i rozporządzanie opracowaniami Utworów.
- Wydawca może udzielać sublicencji.
- Osoby trzecie z Utworów oraz z innych materiałów zawierających lub powstałych w oparciu o Utwory mogą korzystać zgodnie ze wzorcem licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 (znanej również jako CC-BY).
