Narracje o prawosławiu we współczesnej Rosji. O serialu Zbawiciel pod brzozami
Abstrakt
Do jakiego stopnia przeszłość może zostać przetworzona i uzdrowiona dzięki snuciu opowieści zakorzenionych w prawosławiu – fundamencie kultury rosyjskiej? Pytanie to stanowi myśl przewodnią zawartą w analizowanym w niniejszym artykule materiale źródłowym: rosyjskim serialu telewizyjnym z roku 2003 Zbawiciel pod brzozami w reżyserii Leonida Ejdlina. W kolejnych odcinkach filmu wyłaniają się problemy, które należy uznać za traumę kulturową spowodowaną nierozliczoną przeszłością. Równolegle toczy się opowieść o wybaczaniu, miłości, pokorze, zaufaniu oraz wspólnocie ludzi złączonych losem, jaki im przypadł w udziale. Prawosławie w niniejszym artykule ujęte jako zostało kultura i wiara, z pominięciem aspektu teologicznego czy związku z państwem. Taki też był zamysł reżysera Ejdlina, który pragnął przybliżyć widzom inną, mniej okrutną od znanej rzeczywistość, równie realną, jak ta doświadczana na co dzień. Wyprowadzone wnioski pozwalają uznać serial Zbawiciel pod brzozami za narrację o dużym potencjale kulturotwórczym. Oferuje on widzom narzędzie wglądu w siebie oraz przynosi nowe perspektywy oglądu i uzdrawiania kulturowych traum.
Słowa kluczowe:
Leonid Ejdlin, prawosławie, narracja, kultura, film, współczesna RosjaBibliografia
Barthes, Roland. “Wstęp do analizy strukturalnej opowiadań.” Translated by Wanda Błońska. Pamiętnik Literacki 59, no. 4 (1968): 327–59.
Burzyńska, Anna. “Kariera narracji: O zwrocie narratywistycznym w humanistyce.” Teksty Drugie, no. 1–2 (2004): 43–64.
Culler, Jonathan. Teoria literatury: Bardzo krótkie wprowadzenie. Translated by Maria Bassaj. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2002.
Evdokimov, Paul. Kobieta i zbawienie świata. Translated by Elżbieta Wolicka. Poznań: W drodze, 1991.
Jegorow, Borys. “Rosyjski charakter.” In Jegorow, Oblicza Rosji: Szkice z historii kultury rosyjskiej XIX wieku. Translated by Danuta Żyłko and Bogusław Żyłko. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2002.
Kulas, Piotr. “Narracja jako przedmiot badań oraz kategoria teoretyczna w naukach społecznych.” Kultura i społeczeństwo, no. 4 (2014): 111–30.
Lubelski, Tadeusz. Strategie autorskie w polskim filmie fabularnym lat 1945–1961. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2000.
Łotman. Jurij. Uniwersum umysłu: Semiotyczna teoria kultury. Translated by Bogusław Żyłko. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2008.
Lotman, Yuriy, and Boris Uspenski. “O semioticheskom mehanizme kultury.” In Lotman, Semiosfera: Kultura i vzryv; Vnutri myslyashchikh mirov. Stat’i. Issledovaniya. Zametki. Sankt-Peterburg: Iskusstvo – SPB, 2000.
Marczak, Mariola. Poetyka filmu religijnego. Kraków: Arcana, 2000.
Mazur, Lyudmila, and Oleg Gorbachev. “Vizualnye reprezentacii religioznoy zhizni sovetskogo obshchestva v khudozhestvennom kinematografe 1920–1980-h gg.: istochnikovedcheskiy analiz.” Vestnik Vyatskogo gosudarstvennogo gumanitar-nogo universiteta, no. 3 (2013): 40–52.
Ministerstvo Truda i Socyalnogo Razvitiya Rossiyskoy Federacii. Gendernaya strategiya Rossiyskoy Federacii, 2002. http://www.owl.ru/win/docum/rf/strategy/strat-egy.htm.
Pushkin, Aleksandr. “Poet i tolpa.” In Pushkin, Sobraniye sochineniy v 10 tomakh. Vol. 2. Stikhotvoreniya 1823–1836. Moskva: Gosudarstvennoye izdatel’tvo khudozhestvennoy literatury, 1959.
Ricoeur, Paul. Egzystencja i hermeneutyka: Rozprawy o metodzie. Edited by Stanisław Cichowicz. Translated by Ewa Bieńkowska et al. Warszawa: De Agostini, 2003.
Rosner, Katarzyna. Narracja, tożsamość i czas. Kraków: Universitas, 2003.
Treneva, Elizaveta. “Spas pod berezami.” In Rossiyskaya gazeta. January 21, 2004. https://rg.ru/2004/01/24/eidlin.html.
