Niebezpieczeństwa zapożyczeń dalekowschodnich w kulturze masowej Zachodu
Andrzej KORCZAK
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie , PolskaAbstrakt
Autor wskazuje, że w sytuacji współczesnego kryzysu nauk humanistycznych, u którego podstaw leży redukcjonistyczna wizja świata, wielu ludzi Zachodu inspiruje się mistyką wschodnią. Zwraca również uwagę, że inspiracje te dostosowywane są do mentalności zachodniego odbiorcy masowego oraz że taka spłycona pseudomistyka często wywiera szkodliwy wpływ na zdrowie psychiczne.
Słowa kluczowe:
kryzys kultury zachodniej, kultura masowa, inspiracje dalekowschodnie, zagrożenia psychologiczneBibliografia
Adler, Mortimer J. “This Campbell Person – A Fire in the Mind: The Life of Joseph Campbell.” National Review 3(1992): 48–50.
Baer, Randall N., and Samuel Rouvillois. W matni New Age. New Age: Kultura i filozofia. Translated by Jan Kłos. Kraków: Rhema, 1996.
Bly, Robert. Żelazny Jan: Rzecz o mężczyznach. Translated by Jacek Tittenbrun. Poznań: Rebis, 1993.
Campbell, Joseph. Potęga mitu: Rozmowy Billa Moyersa z Josephem Campbellem. Translated by Ireneusz Kania. Kraków: Znak, 2009.
Campbell, Joseph. Bohater o tysiącu twarzy. Translated by Andrzej Jankowski. Poznań: Zysk i S-ka, 1997.
Capra, Fritjof. Punkt zwrotny: Nauka, społeczeństwo, nowa kultura. Translated by Ewa Woydyłło. Warszawa: PIW, 1987.
Capra, Fritjof. Tao fizyki: W poszukiwaniu podobieństw między fizyką współczesną a mistycyzmem Wschodu. Translated by Paweł Macura. Poznań: Rebis 2001.
Castaneda, Carlos. Nauki Don Juana: Wiedza Indian z plemienia Yaqui. Translated by Adam Szostkiewicz. Poznań: Rebis, 2000.
Castaneda, Carlos. Odbrębna rzeczywistość: Rozmów z Don Juanem ciąg dalszy. Translated by Zbigniew Zagajewski i Monika Pilarska. Poznań: Rebis, 1996.
Chyła, Alicja. “Le parkour – sport, moda czy subkultura?” Kultura i Edukacja 4(2008): 73–87.
Ciesielski, Remigiusz T. Metamorfozy maski: Koncepcja Josepha Campbella. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2006.
Czyżykowski, Robert. “Czym jest seks ‘tantryczny’? O problemach z terminologią dotyczącą elementów seksualnych w rytuale i jodze tantrycznej.” Ex Nihilo 1, no. 3 (2010): 42–67.
Davis, Richard H. “Wprowadzenie.” Translated by Jacek Woźniak. In Praktyki religijne w Indiach. Edited by Donald S. Lopez, Jr.. Translated by Piotr Balcerowicz et al. Warszawa: Dialog, 2001.
Doktór, Tadeusz. Nowe ruchy religijne i parareligijne w Polsce: Mały słownik. Warszawa: Verbinum, 1999.
Dupré, Louis. Inny wymiar: Filozofia religii. Translated by Sabina Lewandowska-Głuszyńska. Kraków: Znak, 1991.
Durand, Gilbert. Wyobraźnia symboliczna. Translated by Cezary Rowiński. Warszawa: PWN, 1986.
Deussen, Paweł. “Zarys filozofii indyjskiej” z dodatkiem “O filozofii Vedanty w stosunku do metafizyki zachodniej.” Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie: Lwów 1914.
Eliade, Mircea. Obrazy i symbole: Szkice o symbolice mityczno-religijnej. Translated by Magda Rodak and Paweł Rodak. Warszawa: Aletheia, 2009.
Eliade, Mircea. Techniki jogi. Translated by Beata Biały. Warszawa: Aletheia, 2009.
Eliade, Mircea. Moje życie: Fragmenty dziennika z lat 1941-1985. Translated by Ireneusz Kania. Warszawa: KR, 2001.
Eliade, Mircea. W poszukiwaniu historii i znaczenia religii. Translated by Agnieszka Grzybek. Warszawa: KR, 1997.
Eliade, Mircea. Mefistofeles i androgyn. Translated by Bogdan Kupis. Warszawa: KR, 1994.
Eliade, Mircea. Próba labiryntu: Rozmowy z Claude-Henri Rocquetem. Translated by Krzysztof Środa. Warszawa: Sen, 1992.
Eliade, Mircea. Okultyzm, czary i mody kulturalne. Translated by Ireneusz Kania. Kraków: Oficyna Literacka, 1992.
Eliade, Mircea. Joga: Nieśmiertelność i wolność. Translated by Bolesław Baranowski. Warszawa: PWN, 1984.
Eliade, Mircea. Sacrum, mit, historia: Wybór esejów. Translated by Anna Tatarkiewicz. Warszawa: PIW, 1970.
Farrar, Janet, and Stewart Farrar. The Witches’ Way: Principles, Rituals and Beliefs of Modern Witchcraft. London: Robert Hale Ltd., 1984.
Flood, Gavin. Hinduizm: Wprowadzenie. Translated by Małgorzata Ruchel. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008.
Govinda, Anagarika. “Zasady buddyzmu tantrycznego.” Translated by Zbigniew Miłunski and Zbigniew Zagajewski. In Buddyzm. Edited by Jacek Sieradzan et al. Translated by Zbigniew Miłunski et al. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW Prasa–Książka–Ruch, 1987.
Grabara, Małgorzata, and Janusz Szopa. “Hatha Yoga Influence on Practitioners Health State.” In Proceedings of the 5th International Conference Movement and Health. Głuchołazy: Opole University of Technology, 2006.
Griffiths, Bede. Zaślubiny Wschodu z Zachodem. Translated by Grzegorz Jasiński. Poznań: Zysk i S-ka, 1996.
Hudlin, Edward W. “The Mythology of Oz: An Interpretation.” Papers on Language and Literature 25, no. 4 (1989): 443–62.
Huxley, Aldous. The Doors of Perception. New York: Harper, 1954.
Jankowski, Kazimierz. Hipisi: W poszukiwaniu ziemi obiecanej. Warszawa: Jacek Santorski & Co., 2003.
Jones, Peter. “Androgyny: The Pagan Sexual Ideal.” Journal of the Evangelical Theological Society 43, no. 3 (2000): 443–69.
Jung, Carl G. Podróż na Wschód, tłum. J. Prokopiuk, W. Sobaszek, W. Chełmiński, E. Sobaszek, Warszawa: Pusty Obłok, 1989.
Jung, Carl G. Aion: Przyczynki do symboliki jaźni. Translated by Robert Reszke. Warszawa: Wrota, 1997.
Jung, Carl G. Archetypy i symbole: Pisma wybrane. Translated Jerzy Prokopiuk. Warszawa: Czytelnik, 1993.
Jung, Carl G. “Joga i Zachód.” Translated by Erdmute Sobaszek. In Jung, Podróż na Wschód. Translated by Jerzy Prokopiuk et al. Warszawa: Pusty Obłok, 1989.
Jung, Carl G. “Komentarz do ‘Sekretu złotego kwiatu.’” Translated by Wojciech Chełmiński. In Jung, Podróż na Wschód. Translated by Jerzy Prokopiuk et al. Warszawa: Pusty Obłok, 1989.
Jung, Carl G. “Komentarz psychologiczny do ‘Tybetańskiej Księgi Wielkiego Wyzwolenia.’” Translated by Wacław Sobaszek. In Jung, Podróż na Wschód. Translated by Jerzy Prokopiuk et al. Warszawa: Pusty Obłok, 1989.
Jung, Carl G. “O psychologii wschodniej medytacji.” Translated by Jerzy Prokopiuk. In Jung, Podróż na Wschód. Translated by Jerzy Prokopiuk et al. Warszawa: Pusty Obłok, 1989.
Kania, Ireneusz. “O pewnej propozycji aksjologicznej Mircei Eliadego.” Znak 36, no. 11–12 (360–361) (1984): 1542–5.
Kerouac, Jack. On the Road. New York: Viking Press, 1957.
Kerouac, Jack. W drodze. Translated by Anna Kołyszko. Warszawa: PIW, 1993. Kołakowski, Leszek. Obecność mitu. Instytut Literacki: Paryż, 1972.
Korczak, Andrzej. “Teoria mitu Josepha Campbella jako próba przywrócenia życiu absolutnego sensu.” In W poszukiwaniu sensu istnienia: Od transgresji ku transcendencji? Edited by Andrzej Ciążela and Sylwia Jaronowska. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, 2019.
Krokosz, Daniel, and Mariusz Lipowski. “Sport ekstremalny, jego uwarunkowania i motywy w badaniach naukowych z perspektywy psychologii.” In Teoria wychowania fizycznego. Vol. 4. Edited by Zbigniew Jastrzębski. Łódź: Wyższa Szkoła Sportowa, 2014.
Lane, Belden, C. The Power of Myth: Lessons from Joseph Campbell. “The Christian Century” 21(1989): 652–4.
Libiszowska-Żółtkowska, Maria. Nowe ruchy religijne w zwierciadle socjologii. Lublin: UMCS, 2001.
McDonald, Bernadette. Ucieczka na szczyt. Translated by Wojciech Fusek and Robert Pagacz. Warszawa: Agora, 2012.
Meadow, Mary J. “Archetypes and Patriarchy: Eliade and Jung.” Journal of Religion and Health 31(1992): 187–95.
Mehta, Gita. Karma Cola: Marketing the Mystic East. New York: Simon & Schuster, 1979.
Mikołejko, Zbigniew. Mity tradycjonalizmu integralnego: Julius Evola i kultura religijno-filozoficzna prawicy. Warszawa: IFiS PAN, 1998.
Merton, Thomas. Siedmiopiętrowa góra. Translated by Maria Morstin-Górska. Poznań: Zysk i S-ka, 2015.
Michalik, Piotr G. “Ekstatyczne aspekty kultu jogiń w tradycjach kaulów.” Studia Religiologica 44(2011): 49–58.
Miller, Marek. Sekta made in Poland. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2007.
Müller, Max F. Secred Books of the East. Translated by various oriental Scholars. Oxford University Press: Oxford 1987-1910.
Muszkieta, R., Gembiak, M., “Uwarunkowania i motywy uprawiania sportów ekstremalnych.” In Edukacja poprzez sport. Edited by Zbigniew Dziubiński. Warszawa: Salezjańska Organizacja Sportowa RP, 2004.
Mynarski, Władysław, and Piotr Veltze. “Ekstremalne formy aktywności ruchowej: Aspekty terminologiczne, motywy podejmowania i klasyfikacje.” w: Teoretyczne i empiryczne zagadnienia rekreacji i turystyki. Edited by Władysław Mynarski. Katowice: Akademia Wychowania Fizycznego im. Janusza Kukuczki, 2008.
Niżnik, Józef. Symbole a adaptacja kulturowa. Warszawa: Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury, 1985.
Oficjalna Strona Internetowa Organizacji Sathya Sai w Polsce, http://www.sathyasai. org.pl/.
Owen, Alex. The Place of Enchantment: British Occultism and the Culture of the Modern. Chicago and London: University of Chicago Press, 2004.
Palica, Danuta, and Anna Zwierzchowska. “Terapeutyczne walory systemu jogi: Przegląd piśmiennictwa.” Hygeia Public Health 47, no. 4 (2012): 418–23.
Piotrowski, Michał. Sporty ekstremalne – zagrożenia i korzyści dla zdrowia. Poradnia.pl. http://www.poradnia.pl/sporty-ekstremalne-zagrozenia-i-korzysci-dla-zdrowia.html.
Pirsig, Robert M., Zen and the Art of Motorcycle Maintenance. New York: William Morrow and Company, 1974.
Pritchard, Warren. “Mysticism and Psychotherapy.” Journal of Contemporary Psychotherapy 6, no. 2 (1974): 141–5.
Rogacz, Dawid. “Misja Ramakriszny jako nowy ruch religijny.” Humaniora: Czasopismo Internetowe, no. 4 (4) (2003): 121–6.
Rowiecki, Michał, and Lesław Kulmatycki. “Strategie radzenia sobie ze stresem u mężczyzn uprawiających narciarstwo ekstremalne.” In Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie: Kultura Fizyczna 16, no. 2 (2017): 99–111.
Saliba, John A., “Homo Religiosus” in Mircea Eliade: An Anthropological Evaluation. Leiden: Brill 1976.
Schopenhauer, Artur. Świat jako wola i przedstawienie. Translated by Jan Garewicz. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009.
Segal, Robert A. “Myth and Politics: A Response to Robert Ellwood.” Journal of the American Academy of Religion 70, no. 3 (2002): 611–20.
Segal, Robert A. “The Romantic Appeal of Joseph Campbell.” Christian Century, no. 107 (1990): 332–5.
Smith, Caroline, Heather Hancock, Jane Blake-Mortimer, and Kerena Eckert. “A Randomised Comparative Trial of Yoga and Relaxation to Reduce Stress and Anxiety.” Complementary Therapies in Medicine 15, no. 2 (2007): 77–83.
Sontag, Frederick. “The Faces of God.” Man and World 8, no. 1 (1975): 70–81.
Toffler, A. E. Szok przyszłości. Translated by Wiktor Osiatyński and Elżbieta Grabczak-Ryszka. Warszawa: PIW, 1974.
Tokarska-Bakir, Joanna. Wyzwolenie przez zmysły: Tybetańskie koncepcje soteriologiczne. Wrocław: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, 1997.
Tokarski, Stanisław. Orient i subkultury. Warszawa: Semper, 1996.
Tokarski, Stanisław. Jogini i wspólnoty: Nowoczesna recepcja hinduizmu. Warszawa: PAN, 1987.
Tokarski, Stanisław. Orient i kontrkultury. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1984.
Urban, Hugh B. “The Path of Power: Impurity, Kingship, and Sacrifice in Assamese Tantra.” Journal of the American Academy of Religion 69, no. 4 (2001): 777–816.
Wagar, Samuel. “The Wiccan ‘Great Rite’ – Hieros Gamos in the Modern West.” Journal of Religion and Popular Culture 2, no. 2 (2009): 1–38.
Waloszczyk, Konrad. Dosłowna i niedosłowna interpretacja wierzeń religijnych. Warszawa: IFiS PAN, 2012.
Wargacki, Stanisław A. “New Age.” In Religia w świecie współczesnym: Zarys problematyki religiologicznej. Edited by Henryk Zimoń. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2000.
White, John. Świt ery wodnika: Spotkanie ducha i nauki. Translated by Maciej Wacław. Bydgoszcz: Limbus, 1996.
Zwoliński, Andrzej. Scjentologia. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007.
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
