Między uporczywością a daremnością terapii? O przydatności pojęcia terapii uporczywej w etyce medycznej w odniesieniu do postępowania wobec pacjentów terminalnie chorych
Marcin FERDYNUS
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-0176-1023
Abstrakt
Autor nie zgadza się z tezą Kazimierza Szewczyka, że w polskich regulacjach bioetycznych i medycznych należy zrezygnować z terminu „terapia uporczywa” oraz z prób definiowania uporczywej terapii. Przeprowadzone analizy pokazują, że argumenty przywołane przez Szewczyka nie są wystarczająco silne, by uznać je za prawomocne. W polskiej literaturze jest miejsce dla pojęcia tak medycznej daremności, jak i uporczywej terapii. Obie kategorie mogą okazywać się pomocne, o ile zachowują adekwatną perspektywę metodologiczną. Określenie „medyczna daremność terapii” należy odnosić jedynie do faktów medycznych i stosować je w celu opisania interwencji, która nie jest w stanie doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu fizjologicznego. Przez określenie „terapia uporczywa” należy natomiast rozumieć stosowanie nadzwyczajnych procedur medycznych w celu podtrzymania życia terminalnie chorego pacjenta.
Słowa kluczowe:
uporczywa terapia, medyczna daremność, etyka postępowania wobec pacjentów terminalnie chorychBibliografia
Adamek, Dariusz, and Barbara Tomik. Stwardnienie boczne zanikowe. Kraków: ZOZ Ośrodek UMEA Shinoda-Kuracejo, 2005.
Aghabarary, Maryam, and Nahid Dehghan Nayeri. “Medical Futility and Its Challenges: A Review Study.” Journal of Medical Ethics and History of Medicine 9, no. 11 (2016). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5203684/.
Ali Albar, Mohammed, and Hassan Chamsi-Pasha. “Exploring a New Concept at the End of Life: Accountability Before God (Mukallaf).” American Journal of Bioethics 15, no. 1 (2015): 19–21.
Bailey, James P. “Palliative Care and the Common Good.” In Palliative Care and Catholic Health Care: Two Millennia of Caring for the Whole Person. Edited by Peter J. Cataldo and Dan O’Brien. Cham: Springer, 2019.
Bańczyk, Alicja. “Zaprzestanie uporczywej terapii na tle orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Lambert i inni przeciwko Francji.” Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego 15 (2017): 206–31.
Bartoszek, Antoni. Człowiek w obliczu cierpienia i umierania: Moralne aspekty opieki paliatywnej. Katowice: Księgarnia św. Jacka, 2000.
———. “Uporczywa terapia przeciwnowotworowa – aspekty etyczne.” Hematologia 3, no. 2 (2012): 136–42.
Bazaliński, Dariusz, Izabela Marciniec, Izabela Sałacińska, et al. “Doświadczenie uporczywej terapii w pracy pielęgniarek pracujących w oddziałach intensywnej terapii – doniesienie wstępne.” Anestezjologia i Ratownictwo 12, no. 1 (2018): 52–61.
Bołoz, Wojciech. “Utrzymywanie życia za wszelką cenę czy rezygnacja z uporczywej terapii: Punkt widzenia etyka.” Medycyna Paliatywna w Praktyce 7, nos. 3–4 (2013): 69–74.
Bołoz, Wojciech, and Małgorzata Krajnik. “Definicja uporczywej terapii: Konsensus Polskiej Grupy Roboczej ds. Problemów Etycznych Końca Życia.” Medycyna Paliatywna w Praktyce 2, no. 3 (2008): 77–78.
Bosslet, Gabriel T., Thaddeus M. Pope, Gordon D. Rubenfeld, et al. “An Official ATS/AACN/ACCP/ESICM/SCCM Policy Statement: Responding to Requests for Potentially Inappropriate Treatments in Intensive Care Units.” American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 191, no. 11 (2015): 1318–30.
Budziński, Roman, ed. Uporczywa terapia we współczesnej medycynie. Vol 2. Gdańsk: Bernardinum, 2016.
Cassell, Eric J. “The Nature of Suffering.” In The Oxford Handbook of Ethics at the End of Life. Edited by Stuart J. Youngner and Robert M. Arnold. New York: Oxford University Press, 2016.
Cebulska, Violetta, Violetta Koźlak, Piotr Dybalski, et al. “Wiedza i opinie personelu medycznego oddziałów anestezjologii i intensywnej terapii na temat prowadzenia uporczywej terapii.” Medycyna Paliatywna 11, no. 4 (2019): 170–9.
Cepuch, Grażyna, Dorota Domańska, and Grażyna Dębska. “Ból i cierpienie a godność i prawa dziecka chorego w aspekcie uporczywej terapii.” Psychoonkologia 17, no. 4 (2013): 163–9.
Ferdynus, Marcin. Przedłużanie życia jako problem moralny. Tarnów: Biblos, 2017.
———. “Rezygnacja z uporczywej terapii: Problem odmowy podłączenia do respiratora w przypadku pacjentów chorych na stwardnienie zanikowe boczne (ALS); Perspektywa ‘Evangelium vitae.’” Ethos 31, no. 2 (122) (2018): 409–22.
———. “Why the Term ‘Persistent Therapy’ Is Not Worse Than the Term ‘Medical Futility.’” Journal of Medical Ethics 48, no. 5 (2021): 350–2.
Gert, Bernard, Charles M. Culver, and K. Danner Clouser. Bioetyka: Ujęcie systematyczne. Translated by Marek Chojnacki. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2009.
Hoehn, K. Sarah. “Conflict between Autonomy and Beneficence in Adolescent End-of-Life Decision Making.” National Catholic Bioethics Quarterly 19, no. 1 (2019): 55–60.
Jenal, Leslie B., and Jesse Moreno. Not the Worst Thing: Life and Death in Clinical Ethics. Wood Dale: Createspace Independent Publishing Platform, 2017.
Jox, Ralf J., Andreas Schaider, Georg Marckmann, and Gian Domenico Borasio. “Medical Futility at the End of Life: The Perspectives of Intensive Care and Palliative Care Clinicians.” Journal of Medical Ethics 38, no. 9 (2012): 540–5.
Kant, Immanuel. Uzasadnienie metafizyki moralności. Translated by Mścisław Wartenberg. Warszawa: PWN, 1984.
Katechizm Kościoła katolickiego. Poznań: Pallottinum, 1994.
Kelly, David F., Gerard Magill, and Henk ten Have. Contemporary Catholic Health Care Ethics. Washington: Georgetown University Press, 2013.
Kiełbasa-Siennicki, Ernest, and Krzysztof Marczewski. “Analiza postaw personelu pielęgniarskiego wobec uporczywej terapii.” Aspekty Zdrowia i Choroby 3, no. 2 (2018): 91–110.
Kopelman, Loretta M. “Conceptual and Moral Disputes About Futile and Useful Treatments.” Journal of Medicine and Philosophy 20, no. 2 (1995): 109–21.
Krajewski, Romuald. “Czy powinno się mówić o ‘terapii uporczywej’?” Polskie Towarzystwo Bioetyczne. Debata: “Czym jest uporczywa terapia?” 22 January – 1 February 2009: 1–5. http://www.ptb.org.pl/pdf/Krajewski_uporczywa_terapia_1.pdf.
Kübler, Andrzej. “Terapia daremna na oddziale intensywnej terapii.” Interdyscyplinarne Centrum Etyki UJ, Bioetyka / Wprowadzenie – Opinie i dyskusje. http://bazy.incet.uj.edu.pl/dzialy.php?l=pl&p=30&i=3&m=19&n=1&z=0&k=55.
Kübler, Andrzej, Jacek Siewiera, Grażyna Durek, et al. “Wytyczne postępowania wobec braku skuteczności podtrzymywania funkcji narządów (terapii daremnej) u pacjentów pozbawionych możliwości świadomego składania oświadczeń woli na oddziałach intensywnej terapii.” Anestezjologia Intensywna Terapia 46, no. 4
(2014): 229–34.
Lombard, John. Law, Palliative Care and Dying: Legal and Ethical Challenges. London and New York: Routledge, 2018.
Macauley, Robert C. Ethics in Palliative Care: A Complete Guide. New York: Oxford University Press, 2018.
Machinek, Marian. “Czy życie ludzkie ma wartość? Odpowiedź na polemikę prof. K. Szewczyka: Głos uzupełniający.” Polskie Towarzystwo Bioetyczne. Debata: “Czym jest uporczywa terapia?” 22 January – 1 February 2009: 1–4. http://www.ptb.org.pl/pdf/machinek_uporczywa_terapia_2.pdf.
Nair-Collins, Michael. “Laying Futility to Rest.” Journal of Medicine and Philosophy 40, no. 5 (2015): 554–83.
Napier, Stephen. Uncertain Bioethics: Moral Risk and Human Dignity. New York and London: Routledge, 2020.
Nates, Joseph L., Mark Nunnally, Ruth Kleinpell, et al. “ICU Admission, Discharge, and Triage Guidelines: A Framework to Enhance Clinical Operations, Development of Institutional Policies, and Further Research.” Critical Care Medicine 44, no. 8 (2016): 1553–1602.
Orłowski, Tomasz. “Zasada proporcjonalności a problem uporczywej terapii.” Polskie Towarzystwo Bioetyczne. Debata: “Czym jest uporczywa terapia?” 22 January – 1 February 2009: 1–8. http://www.ptb.org.pl/pdf/Orlowski_uporczywa_terapia_1.pdf.
Paris, John J., Brian M. Cummings, and Patrick M. Moore. “Compassion and Mercy Are Not Helpful in Resolving Intractable Family–Physician Conflicts on End-of-Life Care.” Journal of Perinatology 39, no. 1 (2019): 11–17.
Paris, John J., and Andrew Hawkins. “‘Futility’ is a Failed Concept in Medical Decision Making: Its Use Should be Abandoned.” American Journal of Bioethics 15, no. 7 (2015): 50–52.
Pellegrino, Edmund, D. “Decisions at the End of Life—The Abuse of the Concept of Futility.” Practical Bioethics 1, no. 3 (2005): 3–6.
Rauch, Gabriela. “Problematyka śmierci w ujęciu prawno-etycznym.” Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ, no. 2 (46) (2019): 97–105.
Robinson, Ruthie. “Registered Nurses and Moral Distress.” Dimensions of Critical Care Nursing 29, no. 5 (2010): 197–202.
Schneiderman, Lawrence J. “Defining Futility and Improving Medical Care.” Journal of Bioethical Inquiry 8, no. 2 (2011): 123–31.
Schneiderman Lawrence J., and Nancy S. Jecker. Wrong Medicine: Doctors, Patients and Futile Treatment. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2011.
Schneiderman, Lawrence J., Nancy S. Jecker, and Albert R. Jonsen. “Medical Futility: Its Meaning and Ethical Implications.” Annals of Internal Medicine 112, no. 12 (1990): 949–54.
Sgreccia, Elio. Personalist Bioethics: Foundations and Applications. Translated by John A. Di Camillo and Michael J. Miller. Philadelphia: The National Catholic Bioethics Center, 2012.
Sibbald, Robert, James Downar, and Laura Hawryluck. “Perceptions of ‘Futile Care’ among Caregivers in Intensive Care Units.” Canadian Medical Association Journal 177, no. 10 (2007): 1201–8.
Siewiera, Jacek, and Andrzej Kübler. Terapia daremna dla lekarzy i prawników. Wrocław: EDRA Urban & Partner, 2015.
Smith, Alexander K., and Paul Glare. Ethical Issues in Prognosis and Prognostication. In The Oxford Handbook of Ethics at the End of Life. Edited by Stuart J. Youngner and Robert M. Arnold. New York: Oxford University Press, 2016.
Spaemann, Robert. “O pojęciu godności człowieka.” In Spaemann, Granice. Translated by Jarosław Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2006.
Suchorzewska, Janina. “Wokół terapii daremnej – głos w dyskusji.” Interdyscyplinarne Centrum Etyki UJ, Bioetyka / Wprowadzenie – Opinie i dyskusje. http://bazy. incet.uj.edu.pl/dzialy.php?l=pl&p=30&i=3&m=19&n=1&z=0&k=58.
Szeroczyńska, Małgorzata. “Odstąpienie od uporczywej terapii – de lege lata i de lege ferenda.” Medycyna Paliatywna 5, no. 2 (2013): 31–40.
Szewczyk, Kazimierz. “O medycznej daremności proceduralnej i o powodach, dla których należy ją włączyć w polskie regulacje bioetyczne i system prawny.” Interdyscyplinarne Centrum Etyki UJ, Bioetyka / Wprowadzenie – Opinie i dyskusje. http://
bazy.incet.uj.edu.pl/dzialy.php?l=pl&p=30&i=3&m=19&n=1&z=0&k=53.
———. “Podsumowanie debaty z subiektywnym akcentem.” Polskie Towarzystwo
Bioetyczne. Debata: “Czym jest uporczywa terapia?” 22 January – 1 February 2009: 1–8. https://ptb.org.pl/opinie_uporczywa.html.
———. “Uporczywa terapia w projekcie tzw. ustawy bioetycznej – pięć krytycznych konkluzji.” Polskie Towarzystwo Bioetyczne. Debata: “Czym jest uporczywa terapia?” 22 January – 1 February 2009: 1–15. http://www.ptb.org.pl/pdf/Szewczyk_uporczywa_terapia_1.pdf.
Święta Kongregacja Nauki Wiary. Deklaracja o eutanazji Iura et bona. The Holy See. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19800505_eutanasia_pl.html.
Waisel, David, and Robert Truog. “The Cardiopulmonary Resuscitation-not-indicated Order: Futility Revisited.” Annals of Internal Medicine 122, no. 4 (1995): 304–8.
White, Douglas, and Thaddeus Pope. “Medical Futility and Potentially Inappropriate Treatment.” In The Oxford Handbook of Ethics at the End of Life. Edited by Stuart J. Youngner and Arnold M. Robert. New York: Oxford University Press, 2016.
Wilkinson, Dominic, and Julian Savulescu. Ethics, Conflicts and Medical Treatment for Children: From Disagreement to Dissensus. London and Edinburgh: Elsevier, 2019.
