Antropologia samotności
Abstrakt
Celem artykułu jest ukazanie fenomenu samotności, który zwykle ujmowany bywa z dwóch perspektyw: antropologiczno-filozoficznej, gdzie samotność traktuje się jako uniwersalną właściwość ludzkiej egzystencji, oraz socjologiczno-psychologicznej, zogniskowanej na sposobie przeżywania samotności i jej wpływie na jakość życia. Autorka przedstawia ujęcie antropologiczne, analizując samotność jako doświadczenie jednostkowe o charakterze ambiwalentnym. Zwraca też uwagę, że poczucie samotności ma charakter jakościowy (subiektywny), nie zaś obiektywny (ilościowy). Prezentowana refleksja nad antropologią samotności koncentruje się na osobniczych cechach jednostki wpływających na doświadczanie, jak i sposoby wartościowania samotności, co pozwala na ukazanie, w jakich wymiarach samotność stanowi pozytywny zasób, a w jakich staje się ona dla jednostki destruktywna.
Słowa kluczowe:
samotność, antropologia samotności, epidemia samotności, hikikomori, monoseologiaBibliografia
Abeln, Reinhald, and Anton Kner. Poszukaj samotnego: O dramacie osamotnienia i jego przezwyciężaniu. Translated by Magdalena Żurawska. Kraków: Wydawnictwo Benedyktynów Tyniec, 2002.
Asher, Steven, R., and Julie A. Paquette. “Loneliness and Peer Relations in Childhood.” Current Directions in Psychological Science 12, no. 3 (2003): 75–78.
Bauman, Zygmunt. Ponowoczesność jako źródło cierpień. Warszawa: Sic!, 2000.
Beck, Aaron, John Rush, Brian Shaw, and Gary Emergy. Cognitive Therapy of Depression. New York: Guilford Press, 1979.
Bieniarz, Anna. “Samotność jako pomijany rodzaj doświadczenia osób chorych na schizofrenię.” Postępy Psychiatrii i Neurologii 18, no. 1 (2009): 67–73.
Bierdajew, Mikołaj. Rozważania o egzystencji: Filozofia samotności i wspólnoty. Translated by Henryk Paprocki. Kęty: Antyk, 2002.
Bonetti, Luigi, Marylin Anne Campbell, and Linda Gilmore. “The Relationship of Loneliness and Social Anxiety with Children’s and Adolescent’s Online Communication.” Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking 13, no. 13(2010); 279–85.
Bruner, Edward M. “Przeżycie i jego ekspresje.” In Antropologia doświadczenia. Edited by Victor W. Turner and Edward M. Bruner. Translated by Ewa Klekot and Agnieszka Szurek. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2011.
Cassel, John. “An Epidemiological Perspective of Psychosocial Factors in Disease Etiology.” American Journal of Public Health 64, no. 11 (1974): 1040–3.
Dołęga, Zofia. Samotność młodzieży: Analiza teoretyczna i studia empiryczne. Katowice: Wydawnictwo UŚ, 2003.
Domeracki, Piotr. “Meandry filozofii samotności.” In Zrozumieć samotność: Studium interdyscyplinarne. Edited by Piotr Domeracki and Włodzimierz Tyburski. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2006.
———. “Z dziejów filozoficznych zamyśleń nad samotnością.” Kultura i Edukacja, no. 3 (2004): 35–47.
———. “Zła samotność: W kręgu malistycznych koncepcji samotności.” In Koncepcje i problemy filozofii zła. Edited by Marcin Jaranowski and Ryszard Wiśniewski. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2009.
———. “Związki samotności z kontemplacją w perspektywie psychologicznej.” Edukacja i Kultura, no. 1 (2008):7–34.
Dubas, Elżbieta. “Samotność – uniwersalny ‘temat’ życia ludzkiego i wychowania.” In Zrozumieć samotność: Studium interdyscyplinarne. Edited by Piotr Domeracki and Włodzimierz Tyburski. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2006.
Ferguson, Maggie. “How Does It Really Feel to Be Lonely?” The Economist. January 22, 2018. https://www.1843magazine.com/features/how-does-it-really-feel-to-belonely.
Frankl, Viktor, E. Człowiek w poszukiwaniu sensu. Translated by Aleksandra Wolnicka. Warszawa: Czarna Owca, 2009.
Fromm, Erich. O sztuce miłości. Translated by Aleksander Bogdański. Warszawa: Sagittarius, 1994.
Furlong, Andy. “The Japanese Hikikomori Phenomenon: Acute Social Withdrawal among Young People.” The Sociological Review 56, no. 2 (2008): 309–25.
Gadacz, Tadeusz. “Samotność.” Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 8, no. 1 (29) (1999): 51–63.
Gadacz, Tadeusz, ed. “O samotności.” In O samotności. O spotkaniu: Wypisy z ksiąg filozoficznych. Edited by Tadeusz Gadacz. Znak: Kraków, 1995.
Gajda, Janusz. Samotność i kultura. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1987.
Gutowska, Anna. “Hikikomori – samotność w XXI w.” In Zrozumieć samotność: Studium interdyscyplinarne. Edited by Piotr Domeracki and Włodzimierz Tyburski. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2006.
Heschel, Abraham J. “Samotność.” W drodze, nos. 7–8 (1991): 65–67.
Jakubik, Andrzej. Zaburzenia osobowości. Warszawa: PZWL, 1999.
Karl, Katherine, Joy Peluchette, and Christopher Schlaegel. “Who’s Posting Facebook Faux Pas? A Cross-cultural Examination of Personality Differences.” Journal of Selection and Assessment 18, no. 2 (2010): 174–86.
Kępiński, Antoni. Melancholia. Warszawa: PZWL, 1979.
Kozielecki, Józef. “Cywilizacja strachu i kultura nadziei.” Nauka, no. 2 (2007): 7–18.
———. Człowiek wielowymiarowy. Warszawa: Wydawnictwo Żak, 1996.
———. O człowieku wielowymiarowym: Eseje psychologiczne. Warszawa: PWN, 1998.
Lake, Tony. Samotność: Jak sobie z nią radzić. Warszawa: Książka i Wiedza, 1993.
Latawiec, Anna. “Destrukcyjny czy twórczy charakter samotności (ujęcie systemowe).” In Zrozumieć samotność: Studium interdyscyplinarne. Edited by Piotr Domeracki and Włodzimierz Tyburski. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2006.
Leontiev, Dmitry. “Egzystencjalny sens samotności.” Translated by Aleksandra Kondrat. Idea: Studia Nad Strukturą i Rozwojem Pojęć Filozoficznych 30, no. 1 (2018): 294–303.
Leontiev, Dmitry, and Evgeny Osin. “Utrata sensu życia i wyobcowanie.” Translated by Aleksandra Kondrat. Studia z Historii Filozofii 8, no. 4 (2017): 35–56.
Łukasik, Izabella, M. “Epidemia samotności w przeludnionym świecie.” In Człowiek wobec zagrożeń współczesności. Edited by Violetta Tanaś and Wojciech Welskop. Łódź: Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Biznesu i Nauk o Zdrowiu, 2017.
Maroldo, Georgette. “Shyness and Loneliness among College Men and Women.” Psychological Reports 48, no. 3 (1981): 875–86.
Maslow, Abraham. Motywacja i osobowość. Translated by Józef Radzicki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.
McClosky, Herbert, and John Schaar. “Psychological Dimensions of Anomy.” American Sociological Review 30, no. 1 (1965): 14–40.
McGraw, John, G. Samotność: Studium psychologiczne i filozoficzne. Translated by Andrzej Hankała. Warszawa: Polskie Towarzystwo Higieny Psychicznej, 2000.
Middleton, Russell. “Alienation, Race, and Education.” American Sociological Review 28, no. 6 (1963): 973–77.
de Montaigne, Michel. “O samotności.” In de Montaigne, Próby. Translated by Tadeusz Żeleński-Boy. Warszawa: PIW, 1985.
Moustakas, Clark, E. Loneliness. Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 1961.
Nerviano, Vincent, and William Gross. “Loneliness and Locus of Control for Alcoholic Males: Validity against Murray Needs and Cattell Trait Dimensions.” Journal of Clinical Psychology 32, no. 2 (1976): 479–84.
Ostrov, Eric, and Daniel Offer. Adolescent Youth and Society. Chicago: University of Chicago Press, 1978.
Peplau, Letitia, and Daniel Perlman, eds. Loneliness: A Source Book of Current Theory, Research and Therapy. New York: Wiley, 1982.
Petrarca, Francesco. “De vita solitaria.” Translated by Kalikst Morawski. In Petrarca, Wybór pism. Edited by Kalikst Morawski. Translated by Felicjan Faleński, Jalu Kurek, and Kalikst Morawski. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdański, and Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983.
Rembowski, Józef. Samotność. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 1992.
Riesman, David. Samotny tłum. Translated by Jan Strzelecki. Kraków: Vis-à-vis Etiuda, 2011.
Rokeach, Milton. The Open and Closed Mind: Investigations into the Nature of Belief Systems and Personality Systems. New York: Basic Books, 1960.
Saitou, Tamaki. “Present State of ‘Hikikomori.’” Clinical Psychiatry à la Carte, no. 20 (2001): 162–5.
———. Shakaiteki Hikikomori. Tokyo: PHP Kenyuusho, 1998.
Seneca, Lucius Annaeus, Listy moralne do Lucyliusza. Translated by Wiktor Kornatowski. Warszawa: PWN, 1961.
Schopenhauer, Arthur. Aforyzmy o mądrości życia. Translated by Jan Garewicz. Warszawa: Czytelnik, 1974.
———. Metafizyka życia i śmierci. Translated by Józef Marzęcki, Warszawa: Ethos, 1995.
Seeman, Melvin. “On the Meaning of Alienation.” American Sociological Review 24, no. 6 (1959): 783–91.
Seweryniak, Henryk. “Dobra i zła samotność.” Więź, no. 10 (1997): 34–41.
Skarga, Barbara. Tercet metafizyczny. Kraków: Znak, 2009.
Srole, Leo. “Social Integration and Certain Corollaries: An Exploratory Study.” American Sociological Review 21, no. 6 (1956): 709–16.
Storr, Anthony. Samotność. Powrót do jaźni. Translated byJerzy Prokopiuk and Przemysław Jan Sieradzan. Warszawa: W.A.B, 2010.
Suedfeld, Peter. “Aloneness as a Healing Experience.” In Loneliness: A Sourcebook of Current Theory, Research and Therapy. Edited by Letitia Peplau and Daniel Perlman. New York: Wiley, 1982.
Surdykowski, Jerzy. Samotność. Kraków: Znak, 2008.
Szczepański, Jan. Sprawy ludzkie. Warszawa: Czytelnik, 1984.
Szpunar, Magdalena, Kultura cyfrowego narcyzmu. Kraków: AGH, 2016.
———. “Kultura lęku (nie tylko) technologicznego.” Kultura Współczesna, no. 2(101) (2018): 114–23.
———. (Nie)potrzebna wrażliwość. Kraków: Instytut Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ, 2018.
Szyszkowska, Maria. “Ucieczki od samotności i osamotnienia.” In Samotność i osamotnienie. Edited by Maria Szyszkowska. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1998.
Tillich, Paul. Teologia systematyczna. Vol. 2. Translated by Józef Marzęcki. Kęty: Antyk, 2004.
Toffler, Alvin. Trzecia fala. Translated by Ewa Woydyłło. Warszawa: PIW, 1986.
Weiss, Robert. Loneliness: The Experience of Emotional and Social Isolation. Boston: The MIT Press, 1973.
Wenz, Friedrich V. “Seasonal Suicide Attempts and Forms of Loneliness.” Psychological Reports 40, no. 3 (1977): 807–10.
Wolf, Doris. Pokonać samotność. Translated by Marek Szejka. Warszawa: Czytelnik, 1995.
