Kryzys cywilizacji zachodniej a problem wolności
Wojciech DASZKIEWICZ
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-3904-293X
Abstrakt
W artykule podjęty został problem wolności jako jednej z fundamentalnych własności człowieka. Dramat ludzkiej wolności dokonuje się we wnętrzu osoby ludzkiej, gdy wybierając sąd praktyczny o dobru, człowiek sam siebie determinuje do działania, konstytuuje siebie jako przyczynę sprawczą i realne źródło działania. Akt decyzji stanowi serce wolności, jest równocześnie momentem stanowienia siebie jako autora czynu. Wolność działania i wyboru wchodzi w samą strukturę ludzkiego działania, a jej przekreślenie jest zarazem zanegowaniem działającej ludzkiej natury. We współczesnej cywilizacji zachodniej występuje tendencja do absolutyzowania wolności. Wolność bywa utożsamiana z możliwością nieograniczonej konsumpcji, co pociąga skutki natury antropologicznej. Aby przezwyciężyć kryzys cywilizacji zachodniej należy poddać refleksji problem człowieka i jego działania. Wówczas okazuje się, że wolność nabudowana jest na prawdzie o rzeczywistości oraz o człowieku jako osobie.
Słowa kluczowe:
wolność, kultura, cywilizacja, kryzys, osobaBibliografia
Adler, Mortimer J. Ten Philosophical Mistakes. New York: Macmillan Publishing Company, 1985.
Appadurai, Arjun. Nowoczesność bez granic: Kulturowe wymiary globalizacji. Translated by Zbigniew Pucek. Kraków: Universitas, 2005.
Arystoteles. Etyka nikomachejska. Edited and translated by Daniela Gromska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
———. O częściach zwierząt. In Arystoteles, Dzieła wszystkie. Vol. 3. Translated and edited by Paweł Siwek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992.
———. “Zachęta do filozofii.” Edited and translated by Kazimierz Leśniak. In Arystoteles, Dzieła wszystkie. Vol. 6. Edited and translated by Maria Chigerowa et al. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2001.
Baudrillard, Jean, and [Philippe Petit]. Przed końcem: Rozmawia Philippe Petit. Translated by Renata Lis. Warszawa: Sic!, 2001.
Baumann, Zygmunt. Consuming Life. Cambridge: Polity Press, 2007.
———. Dwa szkice o moralności ponowoczesnej. Warszawa: Instytut Kultury, 1994.
———. Kultura w płynnej nowoczesności. Warszawa: Agora, 2011.
———. “O tarapatach tożsamości w ciasnym świecie.” Er(r)go: Teoria – Literatura – Kultura, no. 1 (6) (2003): 9–25.
Beck, Ulrich. Społeczeństwo ryzyka: W drodze do innej nowoczesności. Translated by Stanisław Cieśla. Warszawa: Scholar, 2002.
Berlin, Isaiah. “Dwie koncepcje wolności.” Translated by Daniel Grinberg. In Berlin, Cztery eseje o wolności. Translated by Hanna Bartoszewicz et al. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994.
———. “Wstęp.” Translated by Dorota Lachowska. In Berlin, Cztery eseje o wolności. Translated by Hanna Bartoszewicz et al. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994.
Bierdiajew, Nikołaj. Nowe średniowiecze. Translated by Marian Reutt. Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze Rój, 1936.
Boecjusz, Anicjusz Manliusz Sewerynus. “Contra Eutychen et Nestorium – Przeciw Eutychesowi i Nestoriuszowi.” In Boecjusz, Traktaty teologiczne. Translated by Agnieszka Kijewska and Rafał Bielak. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2007.
Brzeziński, Zbigniew. Bezład: Polityka światowa na progu XXI wieku. Translated by Krzysztof Murawski. Warszawa: Editions Spotkania, 1993.
de Cervantes, Miguel. Przemyślny Hidalgo Don Kichot z Manczy. Vol. 2. Translated by Edward Boyé. Warszawa: Książka i Wiedza, 1952.
Croce, Benedetto. History of Europe in the Nineteenth Century. Translated by Henry Furst. New York: Harcourt, Brace, and Company, 1933.
Diamond, Jared. Upadek: Dlaczego niektóre społeczeństwa upadły, a innym się udało. Translated Jacek Lang et al. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2010.
de Dijn, Herman. “Wolność we współczesnej kulturze.” Translated by Artur Szutta. In Wolność we współczesnej kulturze. Edited by Zofia J. Zdybicka et al. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1997.
Gilson, Étienne. Bóg i filozofia. Translated by Maria Kochanowska. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1982.
Golka, Marian. Aparycje współczesności. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2015.
———. Cywilizacja współczesna i globalne problemy. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2012.
Hall, Stuart. “The Question of Cultural Identity.” In Modernity and Its Futures. Edited by Stuart Hall, David Held, and Tony McGrew. Cambridge: Polity Press, 1992.
———. “Who Needs ‘Identity.’” In Identity: A Reader. Edited by Paul du Gay, Jessica Evans, and Peter Redman. London: Sage, 2014.
Jan Paweł II. “Kultura i perspektywy przyszłości świata.” Address to the university professors and men of the world of culture. Coimbra, May 15, 1982. L’Osservatore Romano, Polish Edition 3, no. 5 (29) (1982): 14–15.
———. “W imię przyszłości kultury.” Address to UNESCO. Paris, June 2, 1980. L’Osservatore Romano, Polish Edition 1, no. 6 (1980): 1, 4–6.
Jaroszyński, Piotr. Etyka: Dramat życia moralnego. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Most, 1993.
———. Kultura: Dramat natury i osoby. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2020.
Kamiński, Stanisław. “Nauka i filozofia a mądrość.” In Kamiński, Jak filozofować? Studia z metodologii filozofii klasycznej. Edited by Tadeusz Szubka. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1989.
Kapuściński, Ryszard. Autoportret reportera. Edited by Krystyna Strączek. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2003.
Kiereś, Henryk. Człowiek i cywilizacja. Lublin: Fundacja Servire Veritati, 2007.
———. “Kultura maski czy kultura osoby?” In Osoba i realizm w filozofii. Edited by Andrzej Maryniarczyk and Katarzyna Stępień. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2002.
———. Osoba i społeczność. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013.
———. “Sztuka religijna – religijność sztuki.” In Filozofia o religii: Prace dedykowane Siostrze Profesor Zofii Józefie Zdybickiej. Edited by Włodzimierz Dłubacz. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2009.
Krąpiec, Mieczysław A. Człowiek i kultura. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2008.
———. Człowiek w kulturze. Warszawa: Gutenberg-Print, 1996.
———. Dlaczego zło? Rozważania filozoficzne. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2005.
———. “Natura ludzkiej wolności.” In Wolność we współczesnej kulturze. Edited by Zofia J. Zdybicka et al. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1997.
Kuykendall, Eleanor, ed. Philosophy in the Age of Crisis. New York: Harper and Row, 1970.
Maffesoli, Michel. Times of the Tribes: The Decline of Individualism in Mass Society. London: Sage, 1996.
Marcuse, Herbert. Człowiek jednowymiarowy: Badania nad ideologią rozwiniętego społeczeństwa przemysłowego. Translated by Wiesław Gromczyński, Stanisław Konapacki, et al. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991.
Maryniarczyk, Andrzej. “Wolność a prawda.” In Wolność we współczesnej kulturze. Edited by Zofia J. Zdybicka et al. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1997.
Maryniarczyk, Andrzej, and Katarzyna Stępień, eds. Błąd antropologiczny i jego konsekwencje w kulturze. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2021.
Maryniarczyk, Andrzej, et al., eds. Powszechna Encyklopedia Filozofii. Vol. 2, s. v. “Cnoty i wady” (by Zbigniew Pańpuch). Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2001.
——— et al., eds. Powszechna Encyklopedia Filozofii. Vol. 6, s. v. “Kryzys” (by Henryk Kiereś). Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2005.
——— et al., eds. Powszechna Encyklopedia Filozofii. Vol. 9, s. v. “Wolność” (by Mieczysław A. Krąpiec). Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2008.
——— et al., eds. Powszechna Encyklopedia Filozofii. Vol. 7, s. v. “Osoba” (by Mieczysław A. Krąpiec). Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2006.
Naisbitt, John, Nana Naisbitt, and Douglas Philips. High Tech – High Touch: Technologia a poszukiwanie sensu. Translated by Alicja Unterschuetz. Poznań: Zysk i S-ka, 2003.
Ortega y Gasset, José. Bunt mas i inne pisma socjologiczne. Translated by Piotr Niklewicz and Henryk Woźniakowski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.
Polanowska-Sygulska, Beata. Filozofia wolności Isaiaha Berlina. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1998.
Postman, Neil. Technopol: Triumf techniki nad kulturą. Translated by Anna Tanalska-Dulęba. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1995.
Ricoeur, Paul. “Kryzys – zjawisko swoiście nowoczesne.” Translated by Małgorzata Łukasiewicz. In O kryzysie: Rozmowy w Castel Gandolfo. Edited by Krzysztof Michalski. Translated by Anna Kluba et al. Warszawa: Res Publica, 1990.
de Rougemont, Denis. “A Lecture on ‘The History of the Ideal for a United Europe.’” In de Rougemont, The Meaning of Europe. Translated by Alan Braley. London: Sidgwick & Jackson, 1965.
Sartre, Jean-Paul. Egzystencjalizm jest humanizmem. Translated by Janusz Krajewski. Warszawa: Muza, 1998.
Schweitzer, Albert. Kulturphilosophie. Vol. 1. Verfall und Wiederaufbau der Kultur. Bern: C. H. Beck, 1923.
———. Kulturphilosophie. Vol. 2. Kultur und Ethik. Bern: C. H. Beck, 1923.
Sochoń, Jan. Religia w projekcie postmodernistycznym. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2012.
Spengler, Oswald. Zmierzch Zachodu: Zarys morfologii uniwersalnej. Translated by Józef Marzęcki. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2001.
Szostek, Andrzej. “Wolność – prawda – sumienie.” Ethos 4, nos. 3–4 (15–16) (1991): 25–37.
Tarasiewicz, Paweł. “‘Osoba’ jako kryterium badawcze?” In Kultura i metoda. Edited by Joanna Michalik. Warszawa: Wydawnictwo Psychologii i Kultury Eneteia, 2011.
Thomae Aquinatis. “De potentia.” Edited by P. M. Pession. In Thomae Aquinatis, Quaestiones disputatae. Vol. 2. Edited by P. Bazzi et al. Taurini et Romae, Marietti, 1965.
———. In duodecim libros Metaphysicorum Aristotelis expositio. Edited by M. R. Cathala and Raimondo M. Spiazzi. Taurini and Romae: Marietti, 1971.
———. Summa theologiae. Vol. 1. Edited by Patri Caramelo. Torino: Marietii, 1952.
Tomasz z Akwinu. Kwestie dyskutowane o prawdzie. Vol. 1. Translated Adam Aduszkiewicz et al. Kęty: Antyk, 1998.
———. Traktat o człowieku: Summa teologiczna 1, 75–89. Edited and translated by Stefan Swieżawski. Poznań: Pallottinum, 1956.
Touraine, Alain. Po kryzysie. Translated by Marcin Frybes. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2013.
Toynbee, Arnold J. Cywilizacja w czasie próby. Translated by Wojciech Madej. Warszawa: Przedświt and Fundacja Aletheia, 1991.
———. Studium historii. Translated by Józef Marzęcki. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2000.
Wojtyła, Karol. “Osobowa struktura samostanowienia.” In Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne. Edited by Tadeusz Styczeń et al. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2000.
Ziemiński, Ireneusz. “Ateizm i teizm: Dwie interpretacje wolności.” In Wolność we współczesnej kulturze. Edited by Zofia J. Zdybicka et al. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1997.
———. “Postmodernizm a dylematy człowieka.” Ethos 9, no. 1–2 (33–34) (1996): 141–9.
Znaniecki, Florian. Upadek cywilizacji zachodniej: Szkic z pogranicza filozofii kultury i socjologii. Poznań: Komitet Obrony Narodowej, 1921.
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0003-3904-293X







